Mồng 1 Tết Đinh Hợi, ngày 17 hay 18 tháng 2, 2007? Lê Bắc “… Áp dụng tính toán một cách khoa học, tra cứu Internet và tài liệu cổ, v.v... để truy tìm đáp số, như vậy hay hơn là chỉ dùng cảm tính để thảo luận gay gắt, phải không các bạn?…”   Đây là một đề tài rất lý thú mà ông Đoan Hùng đã từng thảo luận với giáo sư Trần Gia Phụng cách đây vài năm: 1. Trần Gia Phụng, “Lịch và thơ giết người”. 2. Đoan Hùng, “Lịch Ta, Lịch Tàu và sự khác biệt” . Tưởng là vấn đề đã qua đi, nhưng nay lại thấy trở lại với cái tết Đinh Hợi sắp tới. Chúng ta đã đồng ý là Lịch Tàu, Lịch Ta đều tính toán giống nhau, điều khác nhau còn lại chỉ là tùy theo dữ kiện nhập vào mà kết quả đưa ra khác nhau. Một trong những dữ kiện nhập vào đó là yếu tố múi giờ. Và một trong các vấn đề tranh luận ở đây là ngày âm lịch bắt đầu lúc nào, 23:00 hay 0:00? Công thức đã có, kết quả của những cuốn lịch trong quá khứ đã có, tại sao chúng ta không áp dụng dữ kiện của quá khứ, áp dụng công thức, so kết quả tính toán được với những cuốn lịch cũ để từ đó sẽ biết được người xưa đã dùng cách nào để xác định ngày mùng một? Áp dụng tính toán một cách khoa học, tra cứu Internet và tài liệu cổ, v.v... để truy tìm đáp số, như vậy hay hơn là chỉ dùng cảm tính để thảo luận gay gắt, phải không các bạn? Sử dụng phương tiện Internet, chúng ta thử bắt đầu tra cứu xem sao: Xác định điểm quan trắc Việt Nam sử dụng múi giờ thứ 7 (trung tuyến tại kinh độ 105 đông) là điểm quan trắc là điều hợp lý vì những nước khác trong vùng cũng dùng điểm quan trắc gần thủ đô của họ. Như Trung Quốc dùng múi giờ Bắc Kinh (120 đông), Hàn Quốc dùng giờ Seoul, Nhật Bản dùng giờ Tokyo, v.v... Việc sử dụng điểm quan trắc tại các múi giờ khác nhau dẫn tới sự khác biệt trong âm lịch Trung Quốc và các nước lân bang. Như Nhật Bản bắt đầu tính âm lịch theo vị trí quan trắc địa lý của Nhật từ năm 1684, Hàn Quốc dùng giờ Seoul để tính âm lịch và họ thấy đôi khi có sự chênh lệch 1 ngày, sự khác biệt này trung bình khoảng 4% so với lịch Trung Quốc. Xác định điểm bắt đầu một tháng âm lịch Theo lịch pháp (Tàu cũng như Ta), mùng một âm lịch bắt đầu vào thời điểm điểm sóc. Điểm sóc (new moon) là gì? Đó là thời điểm mặt trời, mặt trăng và trái đất cùng nằm trên một đường thẳng (mặt trăng nằm giữa mặt trời và trái đất). Chúng ta có thể tìm thấy tin tức về hiện tượng thiên văn này một cách chính xác tại website của đài thiên văn Hải Quân Hoa Kỳ . Theo lịch pháp, điểm sóc xảy ra vào ngày nào, ngày đó là ngày đầu tháng âm lịch (mùng một). Xác định giờ bắt đầu một ngày âm lịch   Trong âm lịch, giờ Tí là giờ bắt đầu của một ngày. Theo giáo sư Hoàng Xuân Hãn: "Có điều lạ là trong một ngày, có hai nửa giờ Tí không liên tục: một nửa sau đứng vào đầu ngày, một nửa trước ở cuối. Có lẽ vì sự ấy, các giờ cũ khác cũng được chia làm đôi: nửa giờ đầu xưng tính rằng sơ, nửa sau rằng chính ..." Giáo sư Trần Gia Phụng viết: "từ xưa đến nay, chưa có sử sách nào ghi theo cách nầy cả." và ông cho rằng: "giờ Tí là giờ bắt đầu trong ngày, dù sơ Tí hay chính Tí, cũng đều nằm trong giờ Tí". Một ví dụ đã đưa ra về vấn đề này đó là ngày 17 tháng 2 năm 2007, điểm sóc rơi vào lúc 16:15:23 giờ GMT, tính theo múi giờ thứ 7 thì lúc đó là 23:15:23 giờ Hà Nội, còn nếu tính theo múi giờ thứ 8 thì lúc đó là 0:15:23 giờ Bắc Kinh ngày 18 tháng 2 năm 2007. Với dữ kiện như vậy thì Việt Nam phải lấy mùng một là ngày 17 và Trung Quốc lấy ngày 18 là ngày mùng một. Tuy nhiên giáo sư Trần Gia Phụng đã cho rằng ngày âm lịch phải bắt đầu từ giờ Tí (sơ tí hay chinh tí đều là tí), do đó "ở Việt Nam, dầu theo múi giờ 7 hay múi giờ 8, thì điểm sóc đã ra khỏi giờ hợi (cuối ngày) của ngày hôm trước, và rơi vào giờ Tí (từ 11 giờ đến 1 giờ) đầu ngày của ngày hôm sau. Vậy dầu là múi giờ 7 hay múi giờ 8, đều là giờ Tí của ngày Mồng Một Tết, mà tính theo dương lịch năm nay là ngày 18/2/2007". Vấn đề ở đây là: các lịch pháp gia có nghĩ như giáo sư Trần Gia Phụng hay không? Nếu cho rằng lịch Việt Nam tính sai và lịch Trung Quốc tính đúng thì chúng ta thử tính toán và đối chiếu qua một thí dụ khác: Ngày 7 tháng 2 năm 1997, điểm sóc đã xảy ra vào lúc 15:06 giờ GMT, tính theo giờ Hà Nội thì lúc đó là 22:06, và theo giờ Bắc Kinh thì lúc đó là 23:06. Nếu theo cách tính của giáo sư Trần Gia Phụng thì ngày mùng một tết đó ở Việt Nam phải là ngày 7 tháng 2, và ngày mùng một tết đó ở Trung Quốc phải là ngày 8 tháng 2. Sử dụng bất kỳ nhu liệu Chinese Lunar Calendar Conversion, cũng như mở cuốn lịch cũ tàu ra, ta thấy ngày 7 tháng 2 năm 1997 vẫn là ngày mùng một tết ở Trung Quốc, chứ không phải là ngày 8 tháng 2 năm 1997. Dân Tàu nhất định không chịu ăn tết theo lối tính của giáo sư Trần Gia Phụng. Rút những dữ kiện gần đây nhất của đài thiên văn Hải Quân Hoa Kỳ và kế đó tính toán theo cách của giáo sư Trần Gia Phụng, sau đó đối chiếu với thực tế của lịch Trung Quốc, ta có kết quả như sau:   Điểm sóc (GMT) Giờ Bắc Kinh Mùng 1 (cách TGP) Mùng 1 (Thực tế lịch Trung Quốc) Đúng/Sai 15:01 Dec 1, 2005 23:26 Apr 24 Apr 23 X 15:26 Apr 23, 2001 23:01 Dec 2 Dec 1 X 15:46 Jan 17, 1999 23:46 Jan 18 Jan 17 X 15:06 Feb 7, 1997 23:06 Feb 8 Feb 7 (Tết) X 15:13 Jul 27, 1995 23:13 Jul 28 Jul 27 X 15:43 Nov 22, 1995 23:43 Nov 23 Nov 22 X Về nhận định: "từ xưa đến nay, chưa có sử sách nào ghi theo cách nầy cả.", có lẽ giáo sư Trần Gia Phụng đã quá vội vàng và chưa đọc cho hết tất cả các sử sách mà đã đưa ra kết luận hơi sớm. Thời giáo sư Hoàng Xuân Hãn, sách quốc ngữ chưa có nhiều, mà sách tiếng tây chưa chắc đã bàn nhiều về âm lịch, sách chữ Hán có lẽ là nguồn mà giáo sư Hoàng Xuân Hãn đã tham khảo khi đưa ra nhận định về giờ Tí như đã nêu lên ở trên, chỉ tiếc là giáo sư HXH đã không ghi rõ ràng reference để các thế hệ sau này phải ngờ vực về sở học của giáo sư. Chưa kể đến kho tàng sách chữ Hán, chỉ mới dựa tạm vào kĩ thuật Internet ngày nay, tra vài chữ tiếng Anh, mà đã tìm được ngay vài trang cho biết người Trung Quốc biết và đã áp dụng về vấn đề giờ Tí có 2 phần, nửa phần thuộc về ngày trước, nửa phần thuộc về ngày sau. Một trong những tài liệu có nói về vấn đề này là cuốn Uyên Hải Tử Bình (淵海子平) của Từ Thăng (徐升) tập hợp lại các công trình của Từ Tử Bình (徐子平) thời nhà Tống (960-1279AD). Đây là một cuốn sách nổi tiếng về Tứ Trụ / Tử Bình mà rất nhiều website về phong thủy có nhắc đến. (nguồn: http://www.astro-fengshui.com/astrology/fourpillar_intro.html). Một trang khác là: http://www.thebook.com/mingli/db.htm. Kinh nghiệm truyền miệng qua các câu phú Giáo sư Trần Gia Phụng đã dẫn ra kinh nghiệm của những người làm lịch thời xưa, muốn biết Mồng Một Tết năm sắp tới là ngày nào, thì cứ lục lại lịch cũ, tìm ngày rằm tháng 2 cách 8 năm trước, thì biết ngày Mồng Một Tết năm đó. Kinh nghiệm nầy được truyền miệng qua các câu phú sau đây: “Tiền bát chi niên nhị nguyệt trung (Tám năm trước, giữa tháng 2) Hậu gia nguyên đán tiện tương đồng (Ngày nguyên đán (người) sau tương đồng (với ngày nầy)) Mỗi nguyệt thập ngũ vi sơ nhất (Thường tháng (đó) ngày 15 làm ngày mồng một) Thiên niên vạn tải bất sai phùng.” (Hàng ngàn vạn năm không sai được.) Kế đó giáo sư Trần Gia Phụng đã đưa ra chỉ một ví dụ về năm 2007 để chứng minh sự chính xác của bài phú: Tám năm trước của năm 2007 (đinh hợi) là năm 1999 (kỷ mão). Ngày rằm tháng 2 năm kỷ mão là ngày “quý mùi”. Xét trong tháng 2/2007, ngày “quý mùi” rơi vào ngày 18/2/2007 dương lịch, đúng như lịch ở hải ngoại, chứ không phải là ngày 17/2/2007 như lịch phát hành ở trong nước hiện nay. Để xem thử tính chính xác của bài phú giáo sư Trần Gia Phụng đưa ra, chúng ta thử dùng nhu liệu Âm Lịch Việt Nam của anh Hồ Ngọc Đức tại Đại học Leipzig, chỉ thử tìm dữ kiện ngược về 10 năm về trước thôi, ta có (Chú ý: : đúng - X: sai):   Mùng một tết năm … là ngày Ngày rằm tháng 2 (tám năm trước) - là ngày Đúng/Sai 2006 - Mậu Ngọ 1998 - Kỷ Mùi X 2005 - Giáp Tí 1997 - Giáp Tí  2004 - Canh Tí 1996 - Kỷ Tị X 2003 - Giáp Dần 1995 - Ất Tị X 2002 - Tân Hợi 1994 - Tân Hợi  2001 - Đinh Hợi 1993 - Đinh Hợi  2000 - Quý Tị 1992 - Quý Tị  1999 - Kỷ Hợi 1991 - Kỷ Hợi  1998 - Ất Hợi 1990 - Ất Hợi  1997 - Canh Thìn 1989 - Tân Tị X 1996 - Bính Tuất 1988 - Bính Tuất  Chỉ mới tra lại sơ sơ, ta nhận thấy rằng kinh nghiệm dân gian khá phong phú, chỉ đáng tiếc là vẫn chưa chính xác đến mức "Hàng ngàn vạn năm không sai được" Tái bút: Có vị cho rằng bảng so sánh trên không thể dùng được vì đã dùng dữ kiện của lịch đã bị thay đổi sau năm 1967. Vậy để khách quan hơn, tôi xin đăng lại bảng so sánh với dữ kiện của 50 năm đầu tiên của thế kỷ 20 (từ năm 1900 đến năm 1950).   Mùng một tết năm … là ngày Ngày rằm tháng 2 (tám năm trước) - là ngày Đúng/Sai 1900 - Giáp Thìn 1892 - Giáp Thìn  1901 - Mậu Thìn 1893 - Mậu Thìn  1902 - Nhâm Tuất 1894 - Nhâm Tuất  1903 - Đinh Tị 1895 - Đinh Tị  1904 - Canh Thìn 1896 - Canh Thìn  1905 - Giáp Tuất 1897 - Giáp Tuất  1906 - Kỉ Tị 1898 - Kỉ Tị  1907 - Quý Tị 1899 - Quý Tị  1908 - Đinh Hợi 1900 - Đinh Hợi  1909 - Nhâm Ngọ 1901 - Tân Hợi X 1910 - Bính Ngọ 1902 - Bính Ngọ  1911 - Canh Tí 1903 - Canh Tí  1912 - Giáp Tí 1904 - Giáp Tí  1913 - Mậu Ngọ 1905 - Mậu Ngọ  1914 - Nhâm Tí 1906 - Nhâm Tí  1915 - Bính Tí 1907 - Bính Tí  1916 - Canh Ngọ 1908 - Tân Mùi X 1917 - Ất Sửu 1909 - Ất Sửu  1918 - Kỉ Sửu 1910 - Kỉ Sửu  1919 - Giáp Thân 1911 - Giáp Thân  1920 - Mậu Thân 1912 - Mậu Thân  1921 - Nhâm Dần 1913 - Nhâm Dần  1922 - Bính Thân 1914 - Bính Thân  1923 - Canh Thân 1915 - Canh Thân  1924 - Giáp Dần 1916 - Giáp Dần  1925 - Mậu Thân 1917 - Kỉ Dậu X 1926 - Quý Dậu 1918 - Quý Dậu  1927 - Đinh Mão 1919 - Đinh Mão  1928 - Nhâm Tuất 1920 - Tân Mão X 1929 - Bính Tuất 1921 - Bính Tuất  1930 - Canh Thìn 1922 - Canh Thìn  1931 - Quý Mão 1923 - Quý Mão  1932 - Đinh Dậu 1924 - Đinh Dậu  1933 - Nhâm Thìn 1925 - Nhâm Thìn  1934 - Bính Thìn 1926 - Bính Thìn  1935 - Tân Hợi 1927 - Tân Hợi  1936 - Ất Tị 1928 - Ất Tị  1937 - Kỉ Tị 1929 - Kỉ Tị  1938 - Quý Hợi 1930 - Quý Hợi  1939 - Đinh Hợi 1931 - Đinh Hợi  1940 - Tân Tị 1932 - Tân Tị  1941 - Ất Hợi 1933 - Ất Hợi  1942 - Kỷ Hợi 1934 - Kỷ Hợi  1943 - Giáp Ngọ 1935 - Giáp Ngọ  1944 - Mậu Tí 1936 - Kỷ Sửu X 1945 - Quý Sửu 1937 - Quý Sửu  1946 - Đinh Mùi 1938 - Đinh Mùi  1947 - Tân Sửu 1939 - Tân Mùi  1948 - Ất Sửu 1940 - Ất Sửu  1949 - Kỷ Mùi 1941 - Kỷ Mùi  1950 - Quý Mùi 1942 - Quý Mùi  San Jose 15/1/2007 Lê Bắc

              [BANTIN]