THẤT SƠN MẦU NHIỆM Dật Sĩ và Nguyễn Văn Hầu     CH. 1 NGUỒN GỐC VÀ DANH HIỆU   I. NGUỒN GỐC XA XĂM.   Nước Việt Nam ở vào vùng cuối cùng của những khối núi vĩ đại từ trung tâm Á Châu đổ dốc xuống bờ biển Thái Bình Dương. Vị trí đặc biệt ấy đem lại cho nước ta một cuộc diện lồi lõm, thay hình đổi dạng tùy theo miền. Từ Bắc chí Nam, nước ta có ba khu vực thiên nhiên. Trong ba khu vực ấy, núi non choán một phần lớn, bao bọc một vài thử bình nguyên (đồng bằng):   Ở BẮC VIỆT: Những dãy núi hình rẽ quạt (cao từ 1,000 tới trên 2,000 thước) trên một cánh đồng hình tam giác (châu thổ của sông Hồng Hà và sông Thái Bình). Ở TRUNG VIỆT: Dãy Trường Sơn trùng trùng điệp điệp (một con rắn khổng lồ trên ven biển) tục gọi là núi Giăng Màn, từ bên Thượng Lào xuyên qua, chạy xuống miền Nam khi bò ra tận bờ bể, khi len lỏi theo dòng sông Cửu Long. Ở đây, ngoài ra vùng cao nguyên lại có một vùng bình nguyên chạy dài theo bờ biển, khi thì rộng vài chục cây số, khi thì bị núi chận đứt đoạn. Ấy là đồng Thanh Hoá và đồng Nghệ An (châu thổ của sông Mả và sông Cả) và vùng bình nguyên do phù sa của sông Gianh, sông Nhựt Lệ, sông Cầu. Ở NAM VIỆT: Địa thế nơi đây lại thay đổi hẵn. Dãy Trường Sơn sau khi chạy dài lối 1,200 cây số ở miền TRUNG, lại hạ thấp và chỉ còn vài ngọn núi lẻ loi trên những cánh đống bát ngát, khi xưa là vùng biển được bồi lấp bởi đất phù sa.   Về phần NAM VIỆT, ta nhận thấy có ba miền thiên nhiên: Miền Đông Bắc là một vùng đất cao gồm rừng và những núi như: núi Dinh ở Bà Rịa (480thước), núi Bà Đen ở Tây Ninh (884 thước), núi Chứa Chan (803 thước) và núi Châu Thới (60 thước) ở Biên Hoà. Miền Tây Bắc là một vùng đất cao với những hòn núi như: núi Thất Sơn hay là Bảy Núi trong đó có núi Cấm (716 thước), và núi Sam (237 thước) ở Châu Đốc, núi Sập (80 thước) và núi Ba Thê (210 thước) ở Long Xuyên. Miền Trung NAM VIỆT là miền đất thấp trũng, bùn sình, trong ấy có Đồng Tháp Mười (châu thổ phì nhiêu do phù sa sông Cửu Long) và Đồng Cà Mau.   Dựa theo những điều đã dẫn giải trên đây, chúng ta có thể kết luận về nguồn gốc và địa lý xa xăm của các dãy núi trong nước ta như thế nầy:   Tất cả đều do dãy Hi Mã Lạp Sơn (Himalaya) mà chạy dài xuống phía Nam, khi trồi lên, khi lặn xuống và chấm dứt ở miền Đông Bắc NAM VIỆT để rồi tủa gân ra miền Tây Bắc NAM VIỆT thành các dãy núi ở Châu Đốc và Long Xuyên sau thời kỳ địa chấn thứ ba (đời tiền sử). Thật vậy, các nhà địa lý học cho rằng miền Tây NAM VIỆT trước kia là vịnh biển và hòn đảo, nay được bồi lấp và trở thành ruộng rẫy với núi non.   Thuyết này rất đúng vì: -a. Trong vùng ruộng rẫy nói trên vẫn có chỗ còn thấp, nước đầy quanh năm như Đồng Tháp Mười và Đồng Cà Mau. -b. Người ta cũng dùng danh từ hòn Tri Tôn mà chỉ định vùng Tri Tôn (Xà Tón) là nơi đã mọc lên dãy Thất Sơn hùng vĩ, một mầm non đầy sinh lực đối với dãy Hi Mã (hay ít ra cao nguyên Tây Tạng) cằn cỗi già nua… Điều này không có gì làm cho ta ngạc nhiên. Chúng ta hãy lấy hòn Sóc và hòn Đất ở Rạch Giá làm ví dụ. Trước kia mấy hòn này ở ngoài biển khơi, nhưng nhờ có đất phù sa nên đã dính liền với nội địa, dân chúng đã đến ở ăn lập nghiệp trên đó và chung quanh. Vùng này đã được kêu là xã Sóc Sơn và xã Thổ Sơn.   II. DANH HIỆU THẤT SƠN   A. Bảy Núi là gì? Nói đến Thất Sơn thì ai ai cũng có cảm giác rằng vùng này chứa đựng biết bao huyền bí mà người nào có háo kỳ đến đâu cũng khó mà tìm hiểu cho tận tường. Không cần nói chuyện xa vời, nội một vấn đề danh hiệu cũng đủ làm cho ta mệt trí. Ngay những người ở Châu Đốc nếu tình cờ các bạn bảo họ kể thử danh hiệu Thất Sơn thì chắc chắn sẽ có nhiều người lúng túng…   Thất Sơn là Bảy Núi. Nhưng Bảy Núi là núi nào với núi nào?   a. Theo ông Lương Văn Phụng (tục gọi Chín Tròn ở thôn Vĩnh Thạnh Trung, Châu Đốc) trước kia theo tông phái Hiếu Nghĩa và nay là tín đồ PGHH, thì Thất Sơn là: 1. Anh Vũ Sơn (núi Két); 2. Ngũ Hồ Sơn (núi Giài 5 giếng, ở gần núi Két); 3. Thiên Cẩm Sơn (núi Gấm hay núi Cấm); 4. Liên Hoa Sơn (núi Tượng); 5. Thủy Đài Sơn (núi Nước, một hòn núi thấp và nhỏ, gần như đất bằng (vì cao không quá 50 thước) ở gần núi Tượng, tại đó có cất một cái chùa; 6. Ngoạ Long Sơn (núi Dài); 7. Phụng Hoàng Sơn (núi Tô).   b. Theo ông Hồ Biểu Chánh thì tuy gọi là “Bảy Núi” song đếm cho hết các chỏm cao thì thấy cả chục có đầu chớ không phải bảy. Người xưa có đặt cho mỗi chỏm cao một cái tên riêng như: núi Tà chiếu, núi Trà Nghịch, núi Tượng, núi Thốt, núi Ca Âm, núi Sư, núi Khê Lập, núi Ba Xoáy, núi Ngất Sung, núi Nam Vi, núi Đoài Tốn, núi Chơn Sum.   Đó có lẽ là hồi mới khai mở tỉnh An Giang, quan Tổng Đốc viết sách địa dư dâng lên triều đình đã do theo thổ âm hoặc hình thể hay phương hướng mà đặt tên cho các ngọn núi trên đây. Mặt khác, dân chúng ở vùng sơn cước này, vì không biết được sách địa dư nói trên, hoặc vì trọng phong tục hơn sử sách nên gọi là núi Trà Sư, núi Két, núi Dài, núi Tượng, núi Bà Đội Om, núi Ông Tô; còn mấy hòn núi cao nằm khoảng giữa (Ba Xoái, Ngất Sung, Nam Vi, Đoài Tốn) thì họ kêu chung là vùng núi Cấm”.   cTheo một nhà khảo cứu ngoại quốc thì Thất Sơn gồm có: núi Trà Sư, núi Két, núi Bà Đội Om, núi Cấm, núi Dài, núi Tượng và núi Tô.   Giờ đây, chúng tôi xin nói sơ lược về vị trí của bảy hòn núi vừa kể trên (kể từ phía Châu Đốc đi vô):   1. Núi Trà Sư (cao 50 thước, chiều dài 600 thước, chiều ngang 300 thước) thuộc địa phận thôn Nhơn Hưng, tổng Qui Đức, quận Tịnh Biên, ở gần chợ Nhà Bàng. Núi này lấy tên là Trà Sư vì có lẽ một vị tu sĩ tên Trà đã lên đây tu đắc đạo. 2. Núi Két (cao 225 thước, chiều dài 1,100 thước, chiều ngang 1,000 thước) thuộc địa phận thôn Thới Sơn, tổng Qui Đức, quận Tịnh Biên, ở gần chợ Nhà Bàng. Sở dĩ núi này lấy tên là núi Két là vì nó có một mỏm đá lớn giống hình mỏ két (anh vũ). 3. Núi Bà Đội Om (cao 251 thước, chiều dài 2,400 thước, chiều ngang 600 thước) thuộc địa phận thôn Tú Tề, tổng Thành Ý, quận Tịnh Biên, ở phía tả đường lộ tỉnh. Núi này được đặt tên như thế là vì giống hình một người đàn bà đội cái om. 4. Núi Cấm (cao 716 thước, chiều dài 7,500 thước, chiều ngang 6,800 thước) nằm trên địa phận bốn thôn Vĩnh Trung, Thuyết Nạp (tổng Thành Ý, quận Tịnh Biên) Nam Qui (tổng Thành Lễ) và Châu Lang (tổng Thành Nghĩa), quận Tri Tôn. Nó ở giữa núi Bà Đội Om và núi Dài.   Núi này xưa kia lấy tên là núi Gấm (Thiên Cẩm Sơn: Núi Gấm Trời) có lẽ vì các rặng cây xanh và các chỏm đá trắng trên núi bị “tứ vi vây phủ nhiễn doanh” nên hiện ra màu gấm vóc đẹp xinh. Nhưng sau này, cái tên núi Cấm lại được phát hiện. Chung quanh cái tên núi Cấm này, nhiều giả thiết đã được đưa ra:   a.  Có người bảo rằng: Hoàng tử Nguyễn Ánh (sau này là Hoàng đế Gia Long) khi xưa thất trận bị quân Tây Sơn truy nã gắt gao, có đến ẩn náu trong núi này. Muốn cho sự ẩn lánh khỏi bị tiết lộ, các quan (của nhà vua) ra lịnh cấm dân chúng vào núi này, viện lẽ nơi đó có nhiều yêu tinh và lắm độc xà ác thú. Danh từ núi Cấm xuất hiện là vì cớ đó. b.  Có người lại nói rằng sở dĩ tên núi Cấm được đặt ra là vì vùng núi này cao nhất, cây cối mọc tràn lan dày bịt, đá nằm ngang dọc gồ ghề, khi trước không thấy khoảng trống, chẳng có đường mòn, khó cho nhà chức trách đến mà khám xét được. Cảnh hoang vu tịch mịch đó rất thuận tiện cho những tay “Lương Sơn Bạc” tụ tập để gây rối cho xóm làng và các vùng phụ cận. Muốn giữ sự yên tịnh cho dân tình, nhà chức trách ở tỉnh đương thời  mới đem ra lịnh cấm họ ở trong vùng này. (Cái thuyết nói tướng cướp Đơn Hùng Tín -bị Sở Mật Thám Mỹ Tho hạ sát năm 1926- cấm dân gian bén mảng đến vùng núi này, nơi hùng cứ của y, chắc là không đúng). c.  Cũng có người cho rằng tên núi Cấm sở dĩ có  là vì Đức Thầy Tây An tiên tri ngày sau tại đây sẽ có đền vàng điện ngọc vủa Minh Hoàng nên ngài cấm chư đệ tử cất chùa hay ở trên núi này, để tránh sự làm ô uế núi non trong khi đại tiện hay tiểu tiện. Chúng tôi xin nói thêm rằng về khoản này, Đức Huỳnh Giáo Chủ cũng có dặn tín đồ của Ngài như thế.   5.  Núi Dài hay núi Giài (cao 580 thước, chiều dài 8,000 thước, chiều ngang 4,500 thước) nằm trên địa phận bốn thôn Châu Lang, Lương Phi, Ba Chúc, Lễ Trí tổng Thành Ngãi, quận Tri Tôn. Người ta đặt tên như thế là vì núi này dài tới 8 cây số ngàn. 6.  Núi Tượng (cao 145thước, chiều dài 600 thước, chiều ngang gần 400 thước) thuộc thôn Ba Chúc (tổng Thành Ngãi, quận Tri Tôn), ở gần núi Dài. Người ta kêu núi Tượng vì noógiống hình con voi. 7.  Núi Tô hay Cô Tô, hay Ông Tô (cao 614 thước, chiều dài 5,800 thước, chiều ngang 3,700 thước), nằm trên địa phận bốn thôn Tri Tôn, Cô Tô, Ô Lâm và An Tức (tổng Thành Lễ, quận Tri Tôn) và ở gần biên giới hai tỉnh Hà Tiên, Rạch Giá. Sở dĩ có tên trên đây là vì núi nầy giống hình cái tô lật úp.   Để kết luận đoạn này, chúng ta thử hỏi: Trong ba vị đã kể tên danh hiệu Thất Sơn, ai là người hữu lý hơn hết? Chúng tôi tưởng không dễ gì xét đoán, bởi vì:   a.  Ông Chín Tròn kể đủ bảy danh từ rất văn chương và có thi vị (Dường như ông kể đúng hơn hết? Nhưng tại sao núi Trà Sư, núi Bà Đội, v.v… lại không được kể tới?) b.  Ông Hồ Biểu Chánh kể tới 12 danh từ lạ tai, nhưng không biết phải áp dụng danh từ nào vào núi nào cho đúng. c.  Còn nhà khảo cứu ngoại quốc nói trên thì mặc dù kể bảy danh hiệu, nhưng chẳng biết tại sao lại không nói đến núi Giài 5 giếng, núi Xuân Tô, Núi Tà Bec (hay núi Phú Cường) núi Nam Vi, núi Voi (Bà Khẹt), v.v…? Âu cũng là một điều huyền bí!   B. Năm Non là gì? Ai cũng nói đến Năm Non Bảy Núi, nhưng bảo kể danh hiệu Bảy Núi thì ít có người kể được. Còn nói đến Năm Non thì rất ít người biết nó là gì. Theo kết quả sự tìm hỏi của chúng tôi thì Năm Non là năm cái chỏm cao (vồ) của Núi Cấm. Năm cái vồ ấy là:   Vồ Bò Hong (Vì khi xưa ít người lai vãng, giống bò hong sinh nở nhiều vô số ở tại vồ này), cao 716 thước ở về hướng Tây; Vồ Đầu (Phải chăng vì là cái vồ đầu tiên mà người ta gặp được khi lên núi do ngả chợ Thum Chưn) cao 584 thước, ở về hướng Tây Bắc; Vồ Bà hay Phnom Barech (vì ở đây có một cái điện thờ Bà Chúa Xứ), cao 579 thước, ở về hướng Nam; Vồ Ông Bướm (vì khi xưa Ông Bướm, ông Vôi có về ẩn náu nơí đây), cao 48o thước, ở về hướng Bắc; Vồ Thiên Tuế hay Phnom Prapéal (vì ở đây có nhiều cây Thiên Tuế), cao 514 thước, ở về hướng Đông.   Để kết luận đoạn này, chúng tôi xin nhấn mạnh về sự quan trọng nhứt của Núi Cấm, một hòn núi mà từ trên không dòm xuống ta thấy chu vi chân núi vẽ thành một cái hình tam giác ba cạnh bằng nhau. Trong những đoạn sau, chúng tôi sẽ nói nhiều về núi này.   (Còn Tiếp)

              [BANTIN]