NSƯT (*)Thành Lộc:

Xă hội thoái hóa do con người không có đời sống tâm linh

 

 

Tôi là người theo đạo Phật.

Nhưng tôi thích cách nói của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, rằng đạo Phật là một nghệ thuật sống.

Thế nên tôi tiếp nhận đạo Phật một cách tự nhiên và hiện đại.

 

Mọi thông tin bề nổi về Nghệ sĩ Ưu tú Thành Lộc – "gă phù thuỷ của sân khấu" hầu như báo chí giới thiệu khá rơ. Mấy chục năm trên sàn diễn chuyên nghiệp. Những vai diễn tuyệt vời. Những vở dựng xuất sắc.

Sau đợt triển lăm Phiêu Linh Lộc tại IDECAF (Viện Trao đổi văn hoá, ngôn ngữ với Pháp), TP.HCM, cuối tháng 12 vừa qua, khán giả yêu nghệ thuật sân khấu càng biết thêm ít nhiều về Thành Lộc.

Riêng đối với PV Văn Hoá Phật Giáo, trong một lần tṛ chuyện bên tách trà, anh hé mở một chút về nội tâm của ḿnh. Buổi tṛ chuyện ấy không theo một chủ đề ǵ cụ thể, mà chỉ loanh quanh về vài khái niệm sống, sự tử tế, ḷng lương thiện…

PV: Nghệ sĩ Thành Lộc là một Phật tử?

NSƯT Thành Lộc (TL): Tôi là người theo đạo Phật. Nhưng tôi thích cách nói của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, rằng đạo Phật là một nghệ thuật sống. Thế nên tôi tiếp nhận đạo Phật một cách tự nhiên và hiện đại.

Là người của nghệ thuật, phải đóng nhiều vai khác nhau, tôi thường phải tiếp cận nhiều đối tượng. Nếu đóng vai một tu sĩ Hồi giáo, một cha cố Thiên Chúa giáo hay một tu sĩ Phật giáo th́ tôi phải đến nhà thờ hay chùa để học cho vai diễn của ḿnh thật và tṛn trịa. Từ đó tôi nhận ra rằng các tôn giáo đích thực đều khuyến khích con người làm điều thiện.

 

PV: Như vậy th́ Thành Lộc t́m thấy điều ǵ đặc biệt ở đạo Phật để yêu mến?

TL: Đó là những nguyên lư rất giản dị nhưng đi hoài không tới, nhưng luôn ở ngay đây là hợp với mọi lẽ. Tôi thích những phạm trù rất đẹp trong Phật giáo như ngộ, nhẫn, nhân duyên, vô thường, luân hồi, nhân quả (nhất là cho-nhận)… Qua đó tôi thật sự t́m thấy ư nghĩa của cuộc đời ḿnh.

PV: Mà cuộc đời của Thành Lộc th́ c̣n ǵ lớn hơn và đam mê hơn ngoài nghệ thuật?

TL: Đúng thế. Đối với tôi, làm nghệ thuật là sự dấn thân. Đúng hơn là một sứ mệnh mà đời giao cho tôi. Há chẳng phải đó là cái nhân duyên lớn nhất của tôi và đời đó sao?

Ai cũng biết tôi là con nhà chuyên nghiệp, hơn 8 tuổi tôi đă đứng trên sân khấu chuyên nghiệp. Ḷng yêu nghệ thuật thấm vào máu tôi từ bé. Khi c̣n trẻ, tôi cũng từng hoài nghi về sự phù phiếm của nghệ thuật.

Nhưng phải nói rằng cho đến khi tôi trở thành ngôi sao th́ tôi mới ngộ được vai tṛ của ḿnh. Tôi hiểu rằng ḿnh sinh ra là phải làm nghệ thuật và tôi phải nhả hết tơ để phục vụ cho khán giả.

Nhưng, như tôi đă nói về quy luật cho - nhận, trời cho tôi khả năng làm nghệ thuật, trở thành ngôi sao rồi cũng lấy đi của tôi rất nhiều thứ đáng giá khác. Mà nếu không có niềm đam mê nghệ thuật và sự nhận thức đúng đắn về nhân duyên th́ tôi khó mà trụ lâu dài.

 

PV: Và Thành Lộc có cảm thấy tiếc hay một cảm giác ǵ đó gần giống như thế khi nghĩ về cuộc đời riêng của ḿnh?

TL: Cái giá mà tôi phải trả đó là đời sống riêng của ḿnh không vẹn toàn. Nhưng như đă nói, những nguyên lư trong đạo Phật giúp tôi sống thăng bằng với những mất thăng bằng. Giờ đây t́nh yêu của tôi chính là khán giả. Tôi gửi đến tâm tư kỳ vọng của ḿnh qua những vở dựng, những vai diễn.

Trách nhiệm và nghĩa vụ của tôi là đem kiến thức, tri thức và tiếng cười đến với khán giả. Cho tôi được gọi một cách trang trọng là khai sáng tâm hồn. Hành tŕnh tôi sẽ đến với khán giả là khai nhăn – khai tâm – khai trí. Và mục đích của 3 khai ấy là làm cho con người sống với nhau đẹp hơn, có nghệ thuật hơn. Đem nghệ thuật vào đời sống, đó gọi là nghệ thuật sống.

 

PV: Tại sao Thành Lộc lại có những tâm tư như thế?

TL: Tôi thấy xă hội ḿnh thật là… kỳ cục. Có những người giàu th́ giàu một cách… quái gở, song song cũng có những người nghèo một cách… quái gở. Cái đáng nói hơn là nghèo về tri thức một cách quái gở ở những người giàu quái gở. Tôi cảm thấy h́nh như (tôi chỉ nói h́nh như thôi nhé) xă hội ḿnh bây giờ đang rơi vào t́nh thế rối loạn tâm linh.

PV: Theo anh th́ làm thế nào để kiểm soát tâm linh, để nó không rối loạn?

TL: Làm thế nào để kiểm soát tâm linh à? Một câu hỏi khó đây! Trong nghệ thuật, đỉnh cao chính là sự dung dị. Đức Phật cũng thế, khi Ngài chứng ngộ th́ Ngài trở nên đơn giản hoá mọi h́nh thức. Vật chất chỉ là phương tiện, nhân cách sống mới là quan trọng.

Nếu bạn giàu có và tri thức, bạn sẽ có đời sống b́nh ổn. Nhưng nếu bạn có thêm đức tin, bạn sẽ dễ kiểm soát ḿnh. Đức tin làm cho con người ta biết cân bằng trạng thái sống và hướng thiện, hoặc ít ra biết chỉnh đốn ḿnh.

Ở góc độ nghệ thuật, tôi chỉ cố gắng gửi những thông điệp tốt đẹp đó qua những vở dựng, kịch bản và vai diễn của ḿnh. Tôi không mong kẻ ác bị trừng trị mà phải là kẻ ác đang sám hối.

 

PV: "Kẻ ác sám hối" có vẻ là một khái niệm rất lạ so với quan điểm dân gian? Ngay cả những câu chuyện cổ tích cũng luôn là cái ác phải bị trừng trị ở đoạn kết?

TL: Tôi lấy một ví dụ, khi dựng vở Bí mật vườn Lệ Chi, tôi đă cố để nhân vật phản diện Tạ Thanh và cả thần phi Nguyễn Thị Anh có nhiều đất diễn cũng v́ mục đích này. Nguyễn Trăi là người tốt, điều này đă được lịch sử chứng minh quá hiển nhiên. Người tốt đă tốt rồi. Cái mà tôi muốn chính những con người ác phải biết sám hối. Chứ nếu kẻ ác bị trừng trị th́ lại nảy sinh một nghiệp ác mới. Thế là cái ác luân hồi sao?

Không, chỉ khi biết sám hối, biết nh́n lại cái ác mà họ đă gieo th́ họ mới có thể phục thiện. Có biết phục thiện th́ mới trở thành người lương thiện và tử tế. Không có người tử tế th́ xă hội sẽ loạn.

PV: Sự lương thiện và tử tế có rất nhiều trong xă hội chúng ta. Bằng chứng là khi có chiến tranh (ngày trước), thiên tai hay nhân hoạ ǵ th́ người dân cả nước vẫn đùm bọc và hướng về nhau đó thôi?

TL: Vâng, đó chính là điều làm tôi rất lạc quan với cuộc sống này. Tôi vẫn đang rất mong và cầu nguyện về sự tử tế, về sự lương thiện sẽ đến với tất cả chúng ta ngày càng nhiều.

Nói ǵ th́ nói, bạn tử tế mà nghèo th́ cũng chẳng làm được ǵ. Nhưng nếu giàu có mà chả tử tế th́ càng nguy hại. Bạn giàu, bạn tử tế mà bạn không có quyền th́ việc làm của bạn chẳng đi đến tận cùng của vấn đề.

Cho nên, tôi vẫn thường vẽ chân dung của một người tử tế như thế này: Giàu + quyền + đức tin = người tử tế. Đó là một người tử tế hoàn hảo sẽ giúp cho đời nhiều việc. Có khó kiếm người như thế trên đời này không? Khó mà cũng không khó. Nếu mỗi chúng ta sống có đức tin th́ sẽ hướng đến được điều thiện. Theo quan điểm cá nhân tôi, th́ không có đức tin là một trong nhiều nguyên nhân làm đạo đức tha hoá. Bởi v́ từ tôn giáo cho ta khái niệm về lương tâm.

PV: Với t́nh h́nh sân khấu cũng như t́nh h́nh xă hội chung hiện nay th́ Thành Lộc sẽ thực hiện ư đồ nghệ thuật cũng như gửi gắm tâm tư của ḿnh vào nghệ thuật như thế nào cho hợp mọi lẽ?

TL: Nói thật, tôi rất đau về t́nh h́nh xă hội hiện nay. Khi đọc một cái tin trên báo rằng một cây cầu xây chưa xong đă găy làm chết bao nhiêu mạng người vô tội, tôi bần thần cả người và cứ nằm một ḿnh trong pḥng suy nghĩ về vấn đề đó. Câu hỏi tại sao lại có chuyện bất nhân đến thế cứ ám ảnh trong tôi không một lời giải đáp.

Đôi khi, với trái tim nhạy cảm của người nghệ sĩ, tôi đă khóc. Tôi nghĩ, nguyên nhân của những hiện tượng gây thoái hoá xă hội như thế là do những con người sống mà không có đời sống tâm linh thật sự.

Riêng về t́nh h́nh sân khấu ngày nay đă có nhiều tiến bộ hơn, nhưng vẫn ở trong t́nh trạng ru ngủ nhau, ve vuốt nhau và vo tṛn vấn đề. Cho nên, thú thật là khả năng sáng tạo cũng như đề tài mà tôi chọn ít nhiều bị hạn chế. Tôi vẫn phải sử dụng ngôn ngữ hài kịch để dễ dàng đi đến công chúng hơn cũng như trao gửi vấn đề ḿnh muốn nói nhẹ nhàng hơn.

PV: Khán giả rất đa dạng về cách nhận thức. Phải chăng Thành Lộc đang định b́nh dân hoá nghệ thuật để ai cũng hiểu?

TL: Điều này vừa đúng vừa không. Nghệ thuật là phải đến được với công chúng ở mọi tầng lớp, v́ nó có chức năng giải trí. Chứ dựng vở nào, diễn vai nào mà hầu như không ai hiểu cũng như không làm cho họ thấy vui th́ coi như tiêu.

Tuy nhiên, bạn phải biết dung hoà cái tôi riêng và thị hiếu sân khấu. Bạn phải gửi gắm được nhiều thông điệp đến nhiều khán giả, mà mỗi khán giả sẽ t́m thấy và hiểu ngôn ngữ sân khấu bằng mức độ tri thức mà họ có được.

Trở lại vở Bí mật vườn Lệ Chi mà tôi vừa nhắc đến lúc năy, tôi gửi gắm rất nhiều thông điệp rất Phật giáo nhưng hầu như chưa có ai hiểu được tôi. Đặc biệt là qua dàn múa, đồng ca với ư nghĩa Càn khôn 3 không là không biết, không nghe, không thấy diễn đạt bằng h́nh thế. Không có một tờ báo nào phân tích được điều này.

Sau đó, có một nhà sư rất đặc biệt từ Pháp về, gọi cho tôi và muốn đi xem vở diễn. Xem xong, thầy chia sẻ chính xác những ǵ tôi muốn nói, nhất là về góc độ triết lư nhà Phật. Lúc ấy, tôi mừng quá và nói với thầy rằng: "Thầy là khán giả đầu tiên hiểu được con!".

Về sau, tôi và thầy rất thân. Làm nghệ thuật nghiêm túc là thế đó. Phần ch́m của tảng băng bao giờ cũng dành riêng cho ḿnh và cho một lượng khán giả hiếm hoi nào đấy mà thôi.

PV: Thành Lộc cảm nhận như thế nào về những tràng pháo tay và những khen lời dành cho ḿnh, cả về nghề cũng như khen về nhân cách sống?

TL: Tất nhiên là hạnh phúc rồi. Nhưng tôi nhanh chóng b́nh tĩnh và không bao giờ ngủ quên. Trở về với chính ḿnh, tôi vẫn không quên những vết thẹo trên lưng từ những va chạm trong đời sống cũng như trong nghệ thuật. Nhưng đạo Phật cho tôi chữ ngộ và chữ nhẫn tuyệt hay. Thế nên, tôi vẫn là một Thành Lộc rất đam mê, rất nhiệt huyết, rất tử tế. Mỗi ngày, vẫn là một Thành Lộc trước khi dắt xe ra khỏi nhà với lời nguyện cầu Phật cho con một ngày b́nh yên.

PV: Xin cảm ơn Thành Lộc về buổi tṛ chuyện chân t́nh này. Chúc anh luôn có những vở dựng và vai diễn thật hay!

Ghi chú: Tựa bài do Phật tử Việt Nam đặt lại. Tựa nguyên gốc trên Văn hóa Phật giáo: NSƯT Thành Lộc: Tôn giáo cho ta khái niệm lương tâm.

(Theo Văn hóa Phật giáo)

 (*) NSƯT: Nghệ Sĩ Ưu Tú.

              [NSLONGHOA]

HOME GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT HỌC TR̀NH HỘI ĐỒNG GIẢNG HUẤN THƯ VIỆN SINH VIÊN VỤ NSLONGHOA
For any questions, send Email to:  phvpghh@aol.com
Copyright © 2003. PhatHocVienPGHH. All rights reserved.
Revised: 03/17/08