The Wisdom Within     Teachings and Poetry of the Vietnamese Zen Master Tue Trung Thuong Si (1230-1291)     Translated and Commented by Nguyen Giac       May all beings be happy, peaceful, and free from suffering.     The author is very grateful to Zen Master Thich Thanh Tu, Prof. Dr. Tri Sieu Le Manh That and the late scholar Truc Thien for their published works that this book has relied on for reference.   (A book in progress. Please feel free to use for reference purposes. All suggestions are welcome. Email: nguyengiac@yahoo.com -- California, 2007)       Contents   The Superior Person   Poems   Zen Conversation   Koan Study   The Superior Person   Tue Trung Thuong Sy (1230-1291) had several significant roles in thirteenth-century Vietnam: being a governor, he was one of the famous military generals who led resistance against three Mongolian invasions; being a layperson, he lived a life mixed with meditation, poetry and royal glory; and being a Zen master, he had a strong influence on the founder of the Truc Lam  Zen School, which has become part of the Vietnamese culture. His religious name was Tue Trung, meaning The Wisdom Within. His title, given by King Tran Thanh Tong, was Thuong Sy, meaning The Superior Person.   The biography here of Tue Trung Thuong Sy – usually called Tue Trung, for short -- is based mostly on a text written by King Tran Nhan Tong (1258-1308), who became a monk and founded a Zen school in Vietnam.     Thượng Sỹ     Tuệ Trung Thượng Sỹ (1230-1291) có nhiều vai trò quan trọng tại Việt Nam thế ký thứ mười ba: là một thống đốc, ngài là một trong các vị tướng nổi tiếng những người chỉ huy cuộc kháng chiến chống ba cuộc xâm lăng của Mông Cổ; là một cư sĩ, ngài sống một cuộc đời hòa lẫn với thiền định, thi ca và hào quang vương giả; và là một Thiền sư, ngài đã ảnh hưởng lớn đối với người sáng lập Thiền Phái Trúc Lâm, một dòng thiền đã trở thành một phần của văn hóa Việt Nam. Pháp danh ngài là Tuệ Trung, nghĩa là Trí Tuệ Bên Trong. Danh hiệu ngài, trao tặng bởi Vua Trần Thánh Tông, là Thượng Sỹ, có nghĩa là Bậc Cao Tột.   Tiểu sử nơi đây của Tuệ Trung Thượng Sỹ -- thường được gọi tắt là Tuệ Trung – dựa phần lớn vào một bản văn viết bởi Vua Trần Nhân Tông (1258-1308), người sau đó xuất gia và sáng lập một dòng Thiền tại Việt Nam.   Born in 1230, given the birth name of Tran Tung, Tue Trung was the elder son of Tran Lieu, who had the title of Kham Minh Tu Thien Thai Vuong. The people around Tue Trung were the most powerful in Vietnam at the time. King Tran Thanh Tong ceded the throne to Crown Prince Tran Kham, his Zen student who has been popularly known as King Tran Nhan Tong, and who later became a monk and founded the Truc Lam Zen School. Tue Trung was also the elder brother of Marshal Tran Hung Dao, the national hero worshipped by the Vietnamese people as a powerful saint.   Since childhood, Tue Trung was praised as brilliant and gentle. As the governor of Hong Lo (now Hai Duong Province), he repelled the Mongolian invaders twice, and got promoted as commander of the Thai Binh Seaport.   Interested in Buddhism from a young age, he was a man of character. After many conversations with Zen Master Phuoc Duong Tieu Dao, he understood the profound meaning, revered this old monk as teacher, and entered the joy of meditation every day. Uninterested in fame and power, he retired to the land given by the king, where he renamed the village of Tinh Bang as Van Nien.     Sinh năm 1230, được đặt tên là Trần Tung, Tuệ Trung là con trưởng của Khâm Minh Từ Thiện Thái Vương Trần Liễu. Những người chung quanh Tuệ Trung là những người quyền lực nhất Việt Nam thời đó. Vua Trần Thánh Tông nhường ngôi cho Thái Tử Trần Khảm, người theo học Thiền với Tuệ Trung và sau thường được biết với tên gọi là Vua Trần Nhân Tông, và là người về sau  xuất gia và sáng lập Thiền Phái Trúc Lâm. Tuệ Trung cũng là anh cả của Tướng Trần Hưng Đạo, vị anh hùng quốc gia được dân tộc Việt Nam thờ như một vị thánh uy quyền.   Từ thơ ấu, Tuệ Trung đã được khen là thông minh và dịu dàng. Giữ chức Thống Đốc Hồng Lô (bây giờ là tỉnh Hải Dương), ngài đã hai lần đẩy lui quân Mông Cổ xâm lược, và được thăng chức Tiết Độ Sứ trấn cửa biển Thái Bình.   Chuộng Phật Giáo từ thuở nhỏ, ngài là người có cá tính. Sau nhiều lần tham vấn Thiền Sư Phước Đường Tiêu Dao, ngài lãnh hội được yếu chỉ, dốc lòng thờ làm thầy, và lấy thiền duyệt làm cái vui hàng ngày. Không ưa công danh, ngài lui về đất vua phong tặng, và đổi tên làng Tịnh Bang lại là làng Vạn Niên.     He lived the life of a lay practitioner, mixed with common people, planted the seeds of dharma, and helped the learners. Those who came to ask for his dharma advice were all shown the profound meaning, and given some useful ways to calm the mind. His responses, however, were unique, flexible and different.   King Tran Thanh Tong, hearing rumors about his spiritual conversations, sent an envoy to invite him to the royal palace for dharma talks. The Zen master came, and gave explanation on the Way with words so profound and enlightening. Thus the king respected him as the Elder Dharma Brother, and gave him the title of the Superior Person.   One day, the Queen Mother held a royal banquet, and showed surprise when she saw Tue Trung eating meat.   “You practice meditation, and now you eat meat. How can you become Buddha?” asked the king’s mother.   “Buddha is Buddha,” replied Tue Trung. “And I am what I am. I don’t need to be Buddha. And Buddha doesn’t need to be me. You probably heard the words from old sages, ‘Manjusri is Manjusri; enlightenment is enlightenment.’”     Ngài sống cuộc đời của một cư sĩ, hòa lẫn với dân thường, gieo hạt giống pháp, và dìu dắt các học nhân. Những người tới hỏi pháp ngài đều được chỉ chỗ cương yếu, và nói về những cách an tâm. Tuy nhiên, các giảng dạy của ngài lại rất độc đáo, linh động và khác lạ.   Vua Trần Thánh Tông, nghe đồn về các pháp thoại đầy thiền vị của ngài, đã gửi một sứ giả tới thỉnh ngài vào cung để thuyết pháp. Thiền Sư Tuệ Trung tới, và giảng pháp với ngôn ngữ thâm sâu và giác ngộ. Vua mới tôn ngài là Sư Huynh, và cho ngài tước hiệu Thượng Sỹ.   Một hôm, Thái Hậu mở tiệc hoàng gia, và ngạc nhiên khi bà thấy ngài Tuệ Trung ăn thịt.   Thái Hậu hỏi, “Anh tu thiền, và bây giờ anh ăn thịt. Làm sao mà thành Phật nổi?”   Ngài Tuệ Trung đáp, “Phật là Phật, anh là anh. Anh không cần làm Phật, Phật không cần làm anh. Thái Hậu chẳng nghe cổ đức nói, ‘Văn Thù là Văn Thù, giải thoát là giải thoát’ đó sao?”     After the Queen Mother died, the king made a vegetarian offering ritual in the royal palace. In the ceremony, the king asked the honorable teachers each to make a short poem showing their explanation of Buddhism.   Taking paper and ink from King Tran Thanh Tong, Tue Trung wrote the following poem.   Seeing and understanding… Now I show my seeing and understanding, just like rubbing the eyes to make monster. After the rubbing is done and the monster gone, all things shine bright unrestrictedly.   The king read the poem, and wrote down below.   All things, shining bright unrestrictedly, also do the rubbing to make monster. When you see monster, and don’t cling to it as monster, that monster will vanish itself.   Tue Trung read and showed satisfaction. Later, hearing the news that the king fell sick, Tue Trung wrote a mail to voice his concern. The king read the mail, and replied as follows.     Sau khi Thái Hậu từ trần, vua cúng chay ở cung điện. Nhân lễ khai đường, vua thỉnh các vị tôn túc mỗI vị làm một bài kệ ngắn để nói kiến giải về Đạo Phật.   Nhận giấy mực từ Vua Trần Thánh Tông, Tuệ Trung viết bài kệ sau.   Kiến giải trình kiến giải Tợ ấn mắt làm quái Ấn mắt làm quái rồi Rõ ràng thường tự tại.             Nhà vua đọc xong, liền phê tiếp theo sau:   Rõ ràng thường tự tại Cũng ấn mắt làm quái Thấy quái chẳng thấy quái Quái ấy ắt tự hoại.   Thượng Sĩ đọc, thầm nhận đó. Sau vua kém vui, Thượng Sĩ viết thơ hỏi thăm bệnh. Vua đọc thơ, trả lời bằng bài kệ:       Feeling the heat, I am sweating all over the body; However, the original diaper when my mother brought me into life is still dry.   Tue Trung read and showed sadness. Then the news came that the king got worse. Tue Trung urgently arrived in the capital, but King Tran Thanh Tong had already passed away.   One day, King Tran Nhan Tong asked him, “How can people break free from bad karma, when they have habits of eating meat and getting drunk?”   Tue Trung answered, “In case someone is standing and doesn’t know that the king suddenly is walking past behind him, and he throws something that hits the king. Is he scared? Is the king angry? Those two things are not related to each other. You should know that.”   Then Tue Trung continued with his two short poems here.                            Hơi nóng hừng hực toát mồ hôi Chiếc khố mẹ sanh chưa thấm ướt.   Tuệ Trung đọc, buồn bã. Rồi có tin nhà vua bệnh nặng thêm. Ngài Tuệ Trung khẩn cấp về kinh đô, nhưng Vua Trần Thánh Tông đã băng hà.   Một hôm, Vua Trần Nhân Tông hỏi ngài: “Chúng sanh do nghiệp uống rượu ăn thịt, làm sao thoát khỏi tội báo?”   Thượng Sĩ bảo cho biết rõ ràng:  “Giả sử có người đứng xây lưng lại, chợt có vua đi qua sau lưng người kia thình lình hoặc cầm vật gì ném trúng vua, người ấy có sợ không? Vua có giận chăng? Như thế nên biết, hai việc này không liên hệ gì nhau.”   Thượng Sĩ liền đọc hai bài kệ để dạy.              All things are impermanent. Having a doubt in mind will make a sin manifested. Since the beginning of time, there has not been a thing. Neither a seed nor a bud.   When you face the scenes every day, just know that all scenes come from your mind. Realizing that the mind and scenes are originally empty, you will see the enlightenment in all places.   The asker, King Tran Nhan Tong, said, “Thus, for what reason we have to keep the precepts strictly?” Tue Trung smiled in silence. King Tran Nhan Tong insisted an answer. Tue Trung made another two short poems.   Keeping precepts and having patience only invite sinfulness, not merit. If you want to know beyond both sinfulness and merit, just live beyond both keeping precepts and having patience.   Just like someone climbing the tree, you are looking for danger, not aware that you are safe now. If you don’t climb the tree, how could the wind and moon affect you?   Tue Trung then told the king, “Don’t tell that to bad people.”   Vô thường các pháp hạnh          Tâm nghi tội liền sanh Xưa nay không một vật Chẳng giống cũng chẳng mầm. * Ngày ngày khi đối cảnh Cảnh cảnh từ tâm sanh. Tâm cảnh xưa nay không Chốn chốn ba-la-mật.   Vua Trần Nhân Tông hỏi tiếp, “Như vậy, công phu giữ giới trong sạch không chút xao lãng là để làm gì?”   Thượng Sĩ cười không đáp. Vua lại thỉnh cầu. Ngài lại nói hai bài kệ để ấn định đó:   Giữ giới cùng nhẫn nhục Chuốc tội chẳng chuốc phước. Muốn biết không tội phước Chẳng giữ giới nhẫn nhục. * Như khi người leo cây Trong an tự cầu nguy. Như người không leo cây Trăng gió có làm gì?   Ngài Tuệ Trung lại dặn nhà vua, “Chớ bảo cho người không ra gì biết.”     One day, being asked by King Tran Nhan Tong about the essence of Zen, Tue Trung replied, “Reflect inwardly to see the essence of yourself. Don’t follow other ways.”   King Tran Nhan Tong suddenly understood the path to go, and from then on revered Tue Trung as teacher.   Later, feeling a little sick, and not wanting to stay in his own room, Tue Trung chose to stay in the hall of Duong Chan Trang (Nurturing Truth Ranch). He put a wooden bed in the center of the emty hall, lay down on his right side, and closed his eyes.   His wife, companions, and servants cried out loud. Tue Trung opened his eyes, sat up, and asked for water to wash his hands and rinse his mouth. Then he said, “Birth and death are natural. Why do you cry and feel resentful, making noise around my true nature?” After those words, Tue Trung died gently.   Born in 1230, and died in 1291, he only had few decades to live a life of a great military general, a great poet, and a great Zen master; however, his impact on Vietnamese history has been immense and lasted for many centuries.       Một hôm, Vua Trần Nhân Tông hỏi về yếu chỉ Thiền Tông, Tuệ Trung Thượng Sỹ đáp: “Soi sáng lại chính mình là phận sự gốc, chẳng từ nơi khác mà được.” (Phản quan tự kỷ bổn phận sự, bất tùng tha đắc.)   Vua Trần Nhân Tông hốt nhiên hiểu được lối đi, và từ đó thờ ngài Tuệ Trung làm thầy.   Sau có chút bệnh, không muốn ở trong phòng thất, ngài Tuệ Trung quyết định ra ở chính đường của Dưỡng Chân Trang. Ngài kê một giường gỗ giữa nhà trống, nằm nghiêng qua phải theo thế kiết tường, nhắm mắt lại.   Thê thiếp và người hầu khóc rống lên. Tuệ Trung mở mắt ngồi dậy, đòi nước súc miệng rửa tay, rồI quở nhẹ, “Sống chết là lẽ thường, đâu nên buồn thảm luyến tiếc, làm nhiễu động chân tánh ta.” Nói xong, Tuệ Trung an nhiên thị tịch.    Sinh năm 1230, và từ trần năm 1291, ngài chỉ có vài thập niên để sống cuộc đời của một đại tướng, một đại thi sĩ, và một đại Thiền sư; tuy nhiên, ảnh hưởng của ngài trên lịch sử Việt Nam cực kỳ lớn lao, và kéo dài nhiều thế kỷ.         King Tran Nhan Tong was the Dharma Heir of Tue Trung Thuong Sy. The king later became a monk, and founded the Truc Lam Zen School, which quickly grew popular then, went up and down with social changes in over 700 years, and has been revived to be the largest Zen school now in Vietnam.   We should have a comment here. Some words from Tue Trung above were not in line with the Buddhist teachings that his askers learned. The Queen Mother and King Tran Nhan Tong were taught to practice vegetarianism, to hate the evil, and to grasp the good. If you follow a routine  and don’t truly live the profound meaning, you will become a robot. Tue Trung just tried to take them out of the land of robots.   Also, some words needed to be added here to explain about keeping a same style in this book. All the Vietnamese poems and koans here are translations by Zen Master Thich Thanh Tu, while all other information has been cross-checked with other sources. In case readers want to have an overview on Vietnamese Zen first, please read  The Teachings From Ancient Vietnamese Zen Masters. (link: http://thuvienhoasen.org/ZenAncientMasters.htm)         Vua Trần Nhân Tông là người nối pháp của Tuệ Trung Thượng Sỹ. Vua sau đó xuất gia, sáng lập dòng Thiền Trúc Lâm, và thiền phái này mau chóng phát triển và hưng thịnh lúc đó, rồi thăng trầm với các biến đổi xã hội trong 700 năm qua, và rồi được hồi phục để trở thành dòng Thiền lớn nhất tại Việt Nam hiện nay.   Nên có một lời bình nơi đây. Ngài Tuệ Trung nói vài lời ngoài giáo nghĩa mà những người hỏi từng học. Thái Hậu và Vua Trần Nhân Tông được dạy phải ăn chay, ghét ác và ưa thiện. Nếu bạn làm theo một thói quen và không thực sự sống được diệu nghĩa, bạn sẽ trở thành một người máy rô-bô. Ngài Tuệ Trung muốn đưa họ ra khỏi vùng đất của rô-bô.   Có vài lời cần thêm nơi đây. Để thống nhất văn phong, tất cả các công án, thơ kệ Việt ngữ trong sách này là từ một nguồn, các bản dịch của Thiền Sư Thích Thanh Từ, trong khi mọi thông tin khác đều đối chiếu với các nguồn khác. Trường hợp độc giả muốn có cái nhìn tổng quan về Thiền Việt Nam trước, xin mời đọc cuốn The Teachings From Ancient Vietnamese Zen Masters. (link: http://thuvienhoasen.org/ZenAncientMasters.htm)     1 Song of the Buddha Mind   Buddha! Buddha! Buddha! Impossible to be seen! Mind! Mind! Mind! Impossible to be told!   When the mind arises, Buddha is born. When Buddha is gone, the mind vanishes. There is never a place where the mind is gone while Buddha remains. There is never a time when Buddha is gone while the mind remains. If you want to understand the mind of Buddha, and the mind of birth and death, just wait for Maitreya and ask him.   There was no mind anciently; there is no Buddha now. All unenlightened beings, holy beings, human beings, heavenly beings are just like flashes of lightning. The mind nature is neither right nor wrong. The Buddha nature is neither real nor unreal.       1 PHẬT TÂM CA       Phật! Phật! Phật! Không thể thấy   Tâm! Tâm! Tâm! Không thể nói.     Nếu khi tâm sanh là Phật sanh   Nếu khi Phật diệt là tâm diệt.   Diệt tâm còn Phật chuyện không đâu   Diệt Phật còn tâm khi nào hết?   Muốn biết Phật tâm, sanh diệt tâm   Đợi đến sau này Di-lặc quyết.     Xưa không tâm, nay không Phật   Phàm, Thánh, người, trời như điện chớp.   Tâm thể không thị cũng không phi   Phật tánh chẳng hư cũng chẳng thật.        Suddenly arising, suddenly ceasing,  anciently leaving, now coming,  you all waste your time with thinking and discussing. In that way, you would bury the Vehicle of the Patriarchs,  and cause the devils to hound in the house.   If you want to find the mind, stop searching outward. The nature of the mind is naturally still and void. Nirvana and the birth-death cycles are illusionary shackles. The fetters and Enlightenment are hollow oppositions.   The mind is Buddha; Buddha is the mind. That profound meaning shines bright since endless time. When spring comes, the spring flowers blossom naturally. When autumn comes, the autumn waters reflects the sorrow clearly.   Removing the false mind while keeping the true nature  is like searching for the reflections while missing the mirror. You don’t know that reflections come from the mirror, and that the false appear from the truth. That the false come is neither real nor unreal. That the mirror reflects is neither wrong nor right.     Bỗng dưng dấy, bỗng dưng dừng   Xưa qua nay lại luống nghĩ bàn.   Đâu chỉ chôn vùi thừa Tổ tông   Lại khiến yêu ma nhà mình lộng.     Muốn tìm tâm, đừng tìm ngoài   Bản thể như nhiên tự rỗng lặng.   Niết-bàn sanh tử buộc ràng suông   Phiền não Bồ-đề đối địch rỗng.     Tâm tức Phật, Phật tức tâm   Diệu chỉ sáng ngời suốt cổ kim.   Xuân đến, tự nhiên hoa xuân nở   Thu về, hiện rõ nước thu sâu.     Bỏ vọng tâm, giữ chân tánh   Như người tìm bóng mà quên kính.   Đâu biết bóng có từ nơi gương   Chẳng rõ vọng từ trong chân hiện.   Vọng đến không thật cũng không hư   Gương nhận không cong cũng không thẳng.      There is neither sinfulness nor blessedness. Don’t mistake wish-fulfilling gem for white jewel. Gems could have scratches; Jewels, defects. The mind nature is neither rosy nor green, and neither gained nor lost. Seven times seven is forty-nine. The six perfections and the ten thousand conducts are waves on the ocean; The three poisons and the nine kinds of sentient beings, suns in the sky.     Be still, be still, be still; Go down, go down, go down. The essence of all phenomena is the Buddha mind. The Buddha mind and your mind are one. Such is, naturally, the profound meaning since endless time.   Walk in Zen, sit in Zen, then you will see the lotus blooming in fire. When your will becomes weak, just strengthen it. When your place is peaceful and suitable, just stay there.     Cũng không tội, cũng không phước   Lầm sánh ma-ni cùng bạch ngọc.   Ngọc có vết chừ châu có tỳ   Tánh vốn không hồng cũng không lục. Cũng không được, cũng không mất.  Bảy lần bảy là bốn mươi chín.   Tam độc cửu tình nhật trong không   Lục độ vạn hạnh sóng trên biển.     Lặng, lặng, lặng, chìm, chìm, chìm   Cái tâm muôn pháp là tâm Phật.  Tâm Phật lại cùng tâm ta hợp  Lẽ ấy như nhiên suốt cổ kim.    Đi cũng thiền, ngồi cũng thiền  Trong lò lửa rực, một hoa sen. Ý khí mất thì thêm ý khí  Được nơi an tiện hãy an tiện.      Ah ah ah! Oh oh oh! Sunken or floating, bubbles on the ocean are all empty. All deeds are impermanent; All phenomena are void. Where can you find the sacred bones of your late master?   Be mindful, be mindful, be awake; Be awake, be mindful, be mindful. Keep four corners in contact with the ground; don’t let things tilt. If someone here trusts like that,  he can start walking from the crown of Vairocana Buddha. Shout!                      Chao! Chao! Chao! Ối! Ối! Ối!   Bọt trong biển cả nổi chìm rỗng.   Các hạnh vô thường tất cả không  Linh cốt Tiên sư chỗ nào thấy?     Tỉnh tỉnh thức, thức tỉnh tỉnh   Bốn góc đạp đất chớ chinh nghiêng.  Người nào nơi đây tin được đến   Trên đảnh Tỳ-lô cất bước đi   Hét!   (Bản dịch HT Thanh Từ) *   2 A Song of Crazy Freedom   Holding a staff, traveling through distant scenes, and glancing at the sky and earth, I see the vastness out there.   Oh so high is the cloud in mountain. Oh so deep is the water in ocean.   When hungry, I eat the rice given from ten directions. When tired, I sleep at unfamiliar places.   When inspired, I play the holeless flute. When calm, I burn the incense of liberation.   When weary, I take a rest at the blissful land. When thirsty, I drink fully the medication of leasure travel.   Qui Son, my neighbor, is taming a water buffalo. Ta Tam, in the same boat with me, is singing a song of fishermen.    2 BÀI NGÂM PHÓNG CUỒNG   Trời đất liếc trông chừ sao thênh thang Chống gậy rong chơi chừ phương ngoại phương.   Hoặc cao cao chừ mây đỉnh núi Hoặc sâu sâu chừ nước trùng dương.   Đói thì ăn chừ cơm tùy ý Mệt thì ngủ chừ nào có quê hương.   Hứng lên chừ thổi sáo không lỗ Chỗ lặng chừ đốt giải thoát hương.   Nhọc chút chừ nghỉ đất hoan hỉ Khát uống no chừ thang tiêu dao.   Qui Sơn láng giềng chừ chăn con trâu nước Tạ Tam đồng thuyền chừ hát khúc Thương Lang.       Visiting Tao Khe, I meet with Hue Nang. Coming to Thach Dau, I see myself equal to Layman Pang.   Joyful I am – just like Bo Dai was joyful. Crazy I am – just like Pho Hoa was crazy.   Ah ah, wealth and fame are just clouds floating away. Oh oh, time is flying fast, its shade passing through window.      So rough is a mandarin’s career -- why enter? So hot and cold is human attitude – why endure?   If it’s deep, pull up your clothes; if shallow, raise your feet. If using, just come out; if dropping, just go hiding.   Throw out the four elements; grasp nothing. Awake from this life; stop running around.     Thăm Tào Khê chừ chào Lư Thị Viếng Thạch Đầu chừ sánh lão Bàng.   Vui ta vui chừ Bố Đại vui Cuồng ta cuồng chừ Phổ Hóa cuồng.   Chao! Chao! Chừ giàu sang mây nổi Năm tháng chừ cửa sổ ngựa qua.   Đi càn chừ đường quan hiểm trở Chịu sao chừ ấm lạnh tình đời.   Sâu thì xắn chừ cạn thì vén. Dùng thì hành chừ bỏ thì tàng.   Buông bốn đại chừ đừng nắm bắt Tỉnh một đời chừ thôi chạy quàng.     I have my vows done; I have what I want. Despite birth and death are fighting each other, I have gone beyond them all.   (NOTES. - Qui Son: Guishan. - Ta Tam: secular name of Huyen Sa Su Bi, Xuansha Shibei. - Tao Khe: Cao Xi, where Huineng gave dharma talks. - Hue Nang: Huineng. - Thach Dau: Shitou. - Pang: Pangyun, one of the most famous lay practitioners in Zen history. - Bo Dai: Budai, a Zen monk in tenth century China known as Laughing Buddha. - Pho Hoa: Puhua.)             Thỏa nguyện ta chừ được sở thích Sống chết bức nhau chừ nơi ta ngại gì? (Bản dịch HT Thanh Từ)   (GHI CHÚ. Tạ Tam là thế danh của ngài Huyền Sa Sư Bị. Tào Khê là nơi ngài Huệ Năng hoằng pháp. Lão Bàng là Bàng Uẩn, một trong những cư sĩ nổi tiếng nhất trong lịch sử Thiền Tông. Bố Đại là một thiền sư ở Trung Quốc vào thế kỷ thứ 10, còn gọi là Vị Phật Cười. Huệ Năng, Quy Sơn, Thạch Đầu và Phổ Hóa là các đại thiền sư thời cổ Trung Quốc.)         3 At Ease with Birth and Death When the mind arises, birth and death arise; when the mind vanishes, birth and death vanish. Originally emptiness – birth and death in nature are void. Illusionary manifestation – this unreal body is being gone. When you see affliction and bodhi fading,  hell and heaven will themselves wither,  the fire oven and the boiling oil will cool soon,  and the mountain of knives and the tree of swords will break up all. The hearers meditate; I don’t. The bodhisattvas give dharma talks; I tell the truth.   Life is itself illusionary, and so is death.  The four elements are originally empty; where did they emerge from? Don’t behave like a thirsty deer chasing the mirage,  and searching east then west endlessly. The Dharma Body neither comes nor goes;  the True Nature is neither right nor wrong. After arriving home, you should not ask for the way anymore. After seeing the moon, you need not to look for the finger. The unenlightened persons erroneously fear of birth and death. The enlightened have fully insight, and live at ease.   3 Sống Chết Nhàn Mà Thôi     Tâm mà sanh chừ sanh tử sanh  Tâm mà diệt chừ sanh tử diệt.  Sanh tử xưa nay tự tánh không  Thân huyễn hóa này rồi sẽ diệt.  Phiền não Bồ-đề thầm tiêu mòn  Địa ngục thiên đường tự khô kiệt.  Lò lửa dầu sôi chóng mát lành  Cây kiếm núi đao liền gãy hết.  Thanh văn ngồi thiền, ta không ngồi  Bồ-tát nói pháp, ta nói thật.    Sống tự dối sống, chết dối chết  Bốn đại vốn không, từ đâu khởi.  Chớ như nai khát đuổi sóng nắng  Chạy đông tìm tây không tạm nghỉ.  Pháp thân không đến cũng không đi  Chân tánh không phải cũng không quấy.  Đến nhà, nên biết thôi hỏi đường  Thấy trăng, đâu nhọc tìm tay ấy.  Kẻ ngu điên đảo sợ sống chết  Người trí thấy suốt nhàn thôi vậy.  (Bản dịch HT Thanh Từ)     4 Holy or Unholy, No Difference Emerging from the formless, your body is originally emptiness. The illusion is manifested and scattered, giving dualistic views.   The self and others are like dew, like fog. The holy and unholy are like lightning, like flash. Position, fame, wealth and honor are like clouds floating away. Your life, days and months are like arrows flying fast.   When a tiny feeling of like or dislike flashes in your mind, you get all things wrong, just like throwing away flour while searching for cake. Eyebrows are horizontal, nose is vertical – no difference. Buddha and sentient beings have one same face.   Who is holy, and who is unholy? Seeking those in countless lives, you have drifted so far away from the self-nature. There is not a mind that is neither right nor wrong. There is not a view that is neither wicked nor righteous.   4    PHÀM THÁNH KHÔNG HAI   Thân từ vô tướng xưa nay không Huyễn hóa phân chia thành nhị kiến.   Ta, người như móc cũng như sương, Phàm, Thánh như sấm cũng như chớp.         Công danh phú quí đồng mây trôi Năm tháng đời người dường tên bắn.   Chút tình thương ghét chợt dấy lên Khác nào bỏ bột đi tìm bánh. Mày ngang mũi dọc cũng như nhau Phật với chúng sanh không khác mặt.   Ai là phàm chừ ai là Thánh Nhiều kiếp kiếm tìm không căn tánh. Không tâm chẳng thị cũng chẳng phi,          Chẳng kiến không tà cũng không chánh.     Butcher Quang Ngach* had the wish fulfilled, being born as a son of Celestial King Vaisravana. Monk Ananda completed the recitation, the holy feat of merit and virtue.     Enlighten yourself, enlighten others, and lighten the way. Make the world become clear and cool, and put out the heat and disease.   Don’t you see that? Who was the person that died in the past? Who is the person that is living now? Their two minds are different but in the same one stream. Ultimately, eighty-four thousand Dharma gates all lead to the realization of Buddha Mind, which is like a vast mirror encompassing all things.   Shout!   (NOTES. The Mahaparinirvana Sutra tells the story of Quang Ngach, a butcher who encountered Sariputra, received and kept the eight precepts for a day and a night, and then took rebirth as a son of Celestial King Vaisravana.)           Đồ tể Quảng Ngạch thành nguyện vương Tỳ-kheo Khánh Hỷ công đức thánh. Tự giác giác tha độ đường mê Khắp cõi mát lành không nóng bức. Anh thấy chăng Người mất trước đó là ai? Người được sau đó là ai? Hai tâm sai khác một dòng mạng. Rốt cuộc vào tám muôn bốn ngàn pháp môn đà-la-ni. Đồng nhiếp vào gương trí rộng lớn tròn đầy Như Lai.   Chao! (Bản dịch HT Thanh Từ)       (GHI CHÚ. Kinh Đại Bát Niết Bàn kể chuyện đồ tể Quảng Ngạch có duyên gặp ngài Xá Lợi Phất, nhận và giữ 8 giới trong một ngày một đêm, và rồi tái sinh làm con Vua Trời Vaisravana.)   5 Ignorance and Enlightenment, No Difference   When ignorant, you see emptiness and form appear. When enlightened, you see form and emptiness vanish. Form, emptiness, ignorance and enlightenment are just one same principle, even anciently and now.   When the false thoughts rise, the three hells appear.  When the true mind is realized, the five kinds of eyes open. The mind of Nirvana is serene, serene. The sea of birth and death is stormy, stormy.   There is neither birth nor death. There is neither beginning nor end. Just throw away the dualistic views, you will see all things are intertwining without distinction.   (NOTES. The three hells: the hell of fire, the hell of blood, and the hell of swords. The five kinds of eyes: human eyes, deva eyes, wisdom eyes, dharma eyes, and Buddha eyes.)       5 MÊ NGỘ KHÔNG KHÁC Mê đi sanh không sắc Ngộ lại chẳng sắc không.      Sắc không mê ngộ ấy, Một lý xưa nay đồng.   Vọng dấy tam đồ dấy Chân thông ngũ nhãn thông. Niết-bàn tâm vắng lặng Sanh tử biển trùng trùng.   Chẳng sanh lại chẳng diệt Không thủy cũng không chung. Chỉ hay quên nhị kiến Pháp giới thảy bao dung. (Bản dịch HT Thanh Từ)   (GHI CHÚ. Tam đồ: địa ngục lửa, địa ngục máu, và địa ngục đao kiếm. Ngũ nhãn: nhục nhãn, thiên nhãn, huệ nhãn, pháp nhãn, và Phật nhãn.)       6 Song for the Pursed Lips That is wrong if you say there’s a thing anciently and now. That is right if you say the body is born and burdened with karma. The five aggregates are bobbing around, because the four elements are clinging together. Born in this life, despite being short or tall, everyone suffers from birth, aging, sickness and death.   Human has a time for success, and a time for failure; Flower, a time for blossom, and a time for withering; Nation, a time for rise, and a time for decline; Destiny, a time for gain, and a time of loss; Day, a time for dawn, and a time for sunset; Year, a time for beginning, and a time for end.   Throw away all them – the wealth, fame, and nobility. Retreat for the way, retreat to a forest or a mountain.   6 Ngâm Bĩu Môi Xưa nay một vật chừ cũng sai, Thân sanh mang nghiệp chừ cũng phải. Vì sao ngũ uẩn chừ lăng xăng Bám chặt tứ đại chừ nương tựa.        Bỗng có cao thấp chừ ngắn dài Tự chịu sanh già chừ bệnh chết.   Người có thạnh chừ thì có suy         Hoa có tươi chừ thì có héo. Nước có hưng chừ thì có vong. Thời có thái chừ thì có bĩ. Ngày có chiều chừ thì có mai Năm có chung chừ thì có thủy.   Trở về ẩn đạo chừ núi rừng Nguội lạnh lợi danh chừ triều thị.     The man who sat nine years in Thieu That had the same mind with me. The man who received dharma transmission at Hoang Mai midnight made me his confidant. In accord with circumstances, I raise the eyebrows with Lien Xa. Having high aim, I hear Trieu Chau pat the teeth.   Before words spoken, I already understand and nod my head. Still in hiding, I live just like toes wiggling inside shoes, like an awl in pocket away from the fire kiln, and like a hungry, strong tiger not glancing at the preys.   A bright jewel that has the power to calm the sea worries not about the waves and winds, and that has the true color worries not about the color of purple or pink.     Thiếu Thất chín năm chừ cùng ta đồng tâm Hoàng Mai nửa đêm chừ với ta tri kỷ. Tùy phần chừ Liên Xã châu mày Rộng chí chừ Triệu Châu răng gõ.   Dù cho trước tiếng chừ gật đầu Đâu được trong giày chừ động ngón Lò hồng không đúc chừ dùi trong đãy Cọp mạnh đói chừ chẳng liếc mồi.   Minh châu há ngại chừ sóng gió Sắc chánh sá gì chừ tía hồng.     Coming there, you will see appearance and essence shining bright; You’re then free to grasp or drop, having not a thought in mind. The stone ox enters the East Sea at midnight, stirring up coral reefs and seeing the moon becoming one with water.   (NOTES. - Thieu That (Shao Shi): the mountain in China where Bodhidharma silently sat for nine years in the early sixth century. - Hoang Mai (Huangmei): the Sixth Patriarch Hue Nang received dharma transmission at a monastery in Hoang Mai Mountain in the seventh century. - Lien Xa: the Lotus Society in fourth century China, following the Pure Land School. - stone ox: symbolizing the unborn mind.)             Đến đây rồi chừ sự lý toàn bày Cầm giữ, buông bỏ chừ đâu cần nghĩ ngợi. Trâu đá giữa đêm vào biển đông Càn ngã san-hô, trăng như nước. (Bản dịch HT Thanh Từ)   (Ghi chú. - Thiếu Thất: ngọn núi ở Trung Quốc, nơi Bồ Đề Đạt Ma ngồi lặng lẽ chín năm hồi đầu thế kỷ thứ sáu. - Hoàng Mai: Lục Tổ Huệ Năng được truyền pháp tại một tự viện ở núi Hoàng Mai thế kỷ thứ bảy. - Liên Xã: một hội ở Trung Quốc thế kỷ thứ tư, theo tông Tịnh Độ. - trâu đá: biểu tượng cho tâm vô sanh.)   7 Self Warning   Days and months, just like water flowing. Wealth and power, just like cloud floating.   After the wind and fire shatter apart, the young and old will all become dust. After the souls and spirits* dissolve away from the form, body is just like a dream.   Earning a living tosses you daily like a spinning top, and throws you onstage to keep catching the shadows.   After the red-crowned crane landed in the royal garden and was named as Cuu Cao Literator, it still is red-crowned. After the red-tailed fish jumped over the Vu Mon Gate to become a dragon, it still has the red tail.   Why don’t you turn your head, reflect inwardly, be in accord with the mind essence, and enlighten the conscioussness? Just step into the path of liberation, complete the perfection of wisdom, and live in normal life with pure mind and its profound manifestations.   7 Bài Văn Trữ Từ Tự Răn   Ngày tháng nước chảy Giàu sang mây trôi.   Gió lửa tan rồi Trẻ già thành bụi.  Hồn phách lìa, sắc thân như mộng   Cuộc mưu sinh, con rối kéo lôi, Hằng ngày đùa, đưa tay bắt bóng.   Hạc cửu cao đầu đỏ có thừa Cá vũ môn đuôi hồng chẳng đổi.   Chẳng quay đầu, hồi quang phản chiếu Hợp tâm yếu, thức tánh thông minh. Cầu giải thoát, chánh giác viên thành Nơi trần tục, tâm thanh diệu dụng.   In dreams, things are made; When awakened, you see all things are truly emptiness. In dreams, scenes come up, rough and smooth; When awakened, you see not even a strand of hair or silk.   The pure mind has neither spot nor blemish. The enduring body has neither past nor future.   Colors of the spring flowers all radiate beautifully. Images of the autumn moon all are perfectly round.   When thoughts of holy and unholy tie you up, you go against the truth. When not a trace of birth and death clings in your mind, you will suddenly realize the original nature.   When a flash of sensation comes up, the three hells appear. When a tiny thought arises, the six paths* follow.   From the flow of the seven consciousnesses*, like and dislike feelings emerge. From the destruction of the three poisons*, neither true nor false exists.     Trong mộng tạo tác Thức rồi đều không.  Trong mộng tạo, sanh thô sanh tế Tỉnh giấc rồi, không mảy tóc kẽ tơ.   Tâm thanh tịnh chẳng nhơ chẳng bợn Thân kiên cố không trước không sau.   Sắc xuân hoa đóa đóa tươi hồng Trăng thu bóng tròn tròn viên diệu.   Buộc niệm phàm thánh Chỉ hiềm là trái hẳn tướng chân. Lòng quên tử sanh Liền liễu ngộ xưa nay tánh thật.   Còn mảy tình tam đồ báo ứng Tơ hào niệm lục đạo tiếp nhân. Tùy bảy thức có chán có ưa Phá ba độc không chân không vọng.     Clinging to the image of a self or of a person is very hard to be tamed, tossing you into the four forms of birth endlessly.  The three poisons of desire, hatred and ignorance draw you into fighting, flushing you into the nine kinds of birth continuously.    If you follow the ignorance, you will waste this body of the four elements. If you skillfully transform the impure organs of sense, you will enter the samadhi of True Suchness.   Dualistic views are upside-down, throwing nets in high mountains to try to catch fish. One suchness is serene and extinguishing, being realized by one who rides donkey backward to the shore of enlightenment.   If your mind is not partial, you are unmoved despite all malicious attacks.  When others malign you, it’s just like they start a wood fire to try to burn the sky; You see that and feel pathetic toward them.     Tướng nhân ngã khó thâu khó nhiếp Kiếp hà sa luân hồi tứ sanh.  Tham sân si cùng đấu cùng tranh Số tăng-kỳ lang thang chín loại.   Nhận hướng theo khuôn phép vô minh Luống uổng mất sắc thân tứ đại. Khéo chuyển đổi các căn hữu lậu, Liền chứng vào chánh định chân như.   Điên đảo nhị kiến Là đem lưới bủa cá đầu non. Tịch diệt nhất như Cỡi ngược lừa tiến lên bờ giác.   Trong lòng nếu không thiên không đảng Tai mặc nghe người mắng người chê, Cầm lửa đốt trời luống tự nhọc Mắt được thấy là xót là thương.     Killing false thoughts to search for one suchness is like shouting loud to try pressing down the echoes. Dropping affliction to search for nirvana is like running into the sunshine to hide away from the fearful shadows.   You have no way to escape the shackles of fame and wealth, if your mind jumps like a restless monkey and your thoughts gallop like a wild horse. You will enjoy the freedom away from mistreatment by the Hell Deity, if you return to the place of enlightenment.   Always see the impermanence is flowing swiftly, never have a step backward, and finally triumph over the six outlaws. Ignite in your mind the fire of right concentration to burn all afflictions, and realize the complete nirvana.   If you want to net a phoenix, don’t follow the flight of sparrows. Now you want to hook a shark, don’t mind about the toads.     Cầu chân như mà đoạn vọng niệm Dường la to để át tiếng vang. Bỏ phiền não mà giữ Niết-bàn Tợ sợ bóng chạy vào nắng trốn.   Chợt vậy theo tâm viên ý mã Khó tránh khỏi lợi buộc danh ràng. Không quay về Tổ vức đạo tràng Đâu tránh khỏi Diêm vương ngục tốt.   Đem bốn chữ “vô thường nhanh chóng” Không thối chuyển, sáu giặc dẹp yên. Nhóm lửa hồng chánh định đốt tiêu, Chứng vào được Vô dư Niết-bàn.   Giăng lưới lớn bủa bắt phượng hoàng Chớ buông chí theo loài chim sẻ. Nay muốn câu cá ngạc cá kình Đừng bận bịu ễnh ương ếch nhái.   With palms folded together respectfully, I offer this poem to dharma brothers and everyone, for each of us in the human realm is already divine and holy. Please read and go forward.   Shout!   (NOTES: - souls and spirits: many Vietnamese in the old time believed that every human had three ethereal spirits and seven corporeal spirits. Tue Trung Thuong Sy sometimes wrote with words familiar to his readers in daily life, and then showed the Way of Buddhism with his own poetic style. - six paths: six directions of reincarnation – hell-dwellers, hungry ghosts, animals, asuras, human beings, and heavenly beings. - seven consciousnesses: the perceptions of sight, hearing, touch, smell, taste, discriminating thoughts, and self-grasping mind. - three poisons: desire, hatred, and ignorance. - four forms of birth: birth from the womb, the egg, the moisture, transformation. - nine kinds of birth: birth from the womb, the egg, the moisture, transformation; born into heavens of form, of non-form, of thought, of non-thought, of neither thought nor non-thought.)        Chấp tay trân trọng Bè bạn anh em! Hoặc mỗi người có thánh có linh Nên ghé mắt nhìn xem tiến tới.   Chao! (Bản dịch HT Thanh Từ)   (GHI CHÚ: - hồn phách: nhiều người Việt thời xưa tin rằng mỗi người có ba hồn và bảy phách. Tuệ Trung Thượng Sỹ đôi khi dùng các chữ quen thuộc với độc giả của ngài trong đời thường, và sau mới trình bày Phật Pháp bằng ngôn ngữ đầy thi tính của ngài. - lục đạo: sáu cõi để tái sinh – địa ngục, ngạ quỹ, súc sanh, a-tu-la, người, và trời. - bảy thức: nhận thức của mắt, tai, xúc chạm, ngửi, nếm, ý và tâm chấp ngã. - ba độc: tham, sân, và si. - tứ sanh: thai sanh, noãn sanh, thấp sanh, hóa sanh. - chín loại: thai sanh, noãn sanh, thấp sanh, hóa sanh; sanh vào cõi trời hữu sắc, vô sắc, hữu tưởng, phi tưởng, phi tưởng phi phi tưởng.)                 8   The Weather Don’t ask where birth and death come from. In accord with causative factors, the weather takes shape naturally. The clouds over mountain must form as the mountain peaks. The water flowing over bedrock slabs can not make the sound of waterfall. Following the spring every year, flowers smile. Greeting the dawn every morning, roosters crow. One who realizes the face of mother will understand that heavenly and human beings are all false names.         8 THỜI TIẾT AN ĐỊNH                           Sanh tử do đâu chớ hỏi han                         Nhân duyên thời tiết tự nhiên thành.                         Mây núi nào không thế mây núi                         Nước khe đâu có tiếng đổ ghềnh.                            Năm tháng hoa tùy xuân nở nụ                         Đêm đêm gà gáy lúc canh năm.                                Ai hay nhận được gương mặt mẹ                         Mới hiểu trời người thảy giả danh. (Bản dịch HT Thanh Từ) 9   Preserving the Truth   That is enough: My body is so frail. That’s not about whether an old crane avoids flocks of chicken. Thousands of blue, and ten thousands of green scenes would lead you astray from the home country. At a corner of the ocean and at an edge of the sky, I am preserving the truth now.     9 DƯỠNG CHÂN                         Thân hình suy yếu kể đủ chăng?                         Hạc lão tránh gà việc chẳng can.                         Ngàn xanh muôn tía lầm hương quốc                         Góc biển chân trời để dưỡng chân. (Bản dịch HT Thanh Từ)     10   Entering the Dust Realm With the golden light shimmering on eyelashes, I stride into the dust realm, playfully at times jump into a horse’s womb in a northern village, and at times enter a donkey’s fetus at an eastern house. Once in a while, I swing the gilded staff to chase away the mud ox, or throw the iron chain to subdue the stone tiger. Some day, frost and ice will melt away, and then hundreds of flowers will bloom again.       10   VÀO CÁT BỤI                         Xăm xăm cất bước vào bụi đời                         Vàng óng đầu mi, mở khơi khơi.                              Xóm bắc rong chơi vào bụng ngựa                         Nhà đông cười nói nhập thai lừa.                         Roi vàng đánh đuổi trâu đất chạy                         Dây sắt lôi đầu cọp đá về.                         Rồi một ngày mai băng giá hết                         Trăm hoa như cũ rộn xuân đài. (Bản dịch HT Thanh Từ) 11   All Things Return to Suchness   Existence arises from emptiness, interconnecting with emptiness. Existence and existence, emptiness and emptiness – all are the same. Affliction and bodhi originally don’t differ from each other. True suchness and false thoughts all are emptiness. Your body is like a fake scene; and karma, like its shadow. Your mind is like the wind; and nature of the mind, like grass ‘bong’ flying about in the wind. Don’t ask about death, birth, devil and Buddha. All stars point to the north, and all rivers flow to the east.         11 MUÔN VIỆC VỀ NHƯ                         Từ không hiện có, có không thông                         Có có không không rốt cuộc đồng.                         Phiền não Bồ-đề vốn chẳng khác                         Chân như vọng niệm thảy đều không.                         Thân như cảnh huyễn, nghiệp như bóng                         Tâm tợ gió đưa, tánh tợ bồng.                         Đừng hỏi tử sanh, ma với Phật                         Các sao hướng bắc, nước về  đông. (Bản dịch HT Thanh Từ) 12   Life is Illusionary   Forming, varying, and dissolving -- like clouds in the sky, your whole life is just a dream. The night dew washes summer away, and helps lotus budding. The early wind carries spring along, and greets flower ‘mai’ blooming. After the moon goes down behind the western mountains, its image vanishes. Following the river to flow east to the sea, waves don’t turn back. Once gathering in the yards of wealthy families, the sparrows now scatter in all directions after all the wealth is gone -- You see that.     12 THÓI ĐỜI HƯ DỐI                         Vân cẩu đổi thay lắm vẻ mà                         Mơ màng gởi trọn giấc Nam Kha.                         Sương vừa rửa hạ, sen đang nụ                         Gió mới mời xuân, mai đã hoa.                         Trăng khuất núi tây, không còn bóng                         Nước trôi đông hải, sóng đã qua.                         Anh xem đàn én lầu Vương Tạ                         Nay đến làm thân với mọi nhà.   (Bản dịch HT Thanh Từ) 13 Responding Poem to the District Chief Although following the steps of Tu Minh Cuong, I like both the Medicine King and the Devil King. Living among the unlightened, be the true enlightened one; Searching in the unthinkable realm, understand the profound mind. The ignorant want to ask for the longevity medicine; The wise don’t seek even the deathless drug. The water is cold now: fish don’t seek food; Then both fishing tackle and net are forgotten.   (NOTES. * After resigning as a mandarin in eighth-century China, Ha Tri Chuong took new name as Tu Minh Cuong, and retreated away from the crowds. Tue Trung, in this responding poem to the District Chief, explained why he had resigned as a governor. * Buddha is also called as the Medicine King, who cures those suffering from desire, hatred and ignorance. The Devil King personifies the forces of desire, hatred and ignorance.)     13   HỌA THƠ QUAN HUYỆN                         Đã từng nối gót Tứ Minh Cuồng                         Ưa mến Y Vương với Quỉ Vương.                         Trong chưa giác ngộ chân giác ngộ                         Chỗ khó nghĩ bàn khéo nghĩ bàn.                         Căn hèn muốn hỏi “trường sanh thuốc”                         Tác giả (1) đâu cần “bất tử phương”.                         Cá chẳng tìm mồi, nay nước lạnh                             Đồng thời nơm, lưới thảy đều quên. (1)     Đáng lý là tác gia, chỉ cho người đạt đạo thì mới đúng ý của bài thơ. Nhưng trong bản chữ Hán in là tác giả nên chúng tôi vẫn để tác giả. [Chú thích này là của Thiền Sư Thích Thanh Từ.]   (GHI CHÚ. * Sau khi từ chức quan thời thế kỷ thứ 8 ở Trung Quốc, ngài Hạ Tri Chương lấy tên là Tứ Minh Cuồng và lui về ẩn dật. Ngài Tuệ Trung, trong bài họa thơ quan huyện này, giải thích vì sao ngài từ chức quan. * Đức Phật còn được gọi là đấng Y Vương, người chữa chúng sinh thoát khổ của tam, sân và si. Quỉ Vương là hiện thân sức mạnh của tham, sân và si.)     14   Responding Poem to Hung Tri Thuong Vi Hau   The wind of Zen is neither preceding nor succeeding. Original essence is suchness -- just suchness in nature. In Thieu That Cave, Bodhidharma sat for nine years without a word. At Hoang Mai midnight, the Fifth Patriarch symbolically gave dharma transmission to Hue Nang. If your mind has no thought, don’t worry about the karma of speech anymore; there is no need to choose among words. Replying to the honorable lay leader Tran, the night cry of a wild goose echoes through foggy skies.         14   HỌA THƠ HƯNG TRÍ THƯỢNG VỊ HẦU                         Thiền phong không trước cũng không sau                         Bản thể như như sẵn vậy nào.                         Thiếu Thất chín năm không một tiếng                         Hoàng Mai đêm giữa tạm riêng truyền.                         Tâm cơ chẳng dính tơ hào niệm                         Khẩu nghiệp nhọc gì chọn lựa lời.                         Vì bảo Nguyên quân Trần Xử Sĩ                         Nhạn khuya một tiếng, hết đêm mù. (Bản dịch HT Thanh Từ) 15 Admiration for Tran Thanh Tong He understands the heart of all Buddhist Scriptures in the Dragon Palace, and masters the Holy Teaching at high level, shining among the ancient and present. His palm is open, and shows the jewel of Buddha mind. His eyes pierce through deep water, seeing on the floor of ocean the needle – the Patriarch’s intention.     15 TỤNG ĐẠO HỌC TRẦN THÁNH TÔNG                         Thánh học cao minh tột cổ kim                         Kho rồng xâu suốt tận hoa tim.                         Thích phong đã được mở tay báu                         Tổ ý đâu không thấu kim chìm.       His wisdom surpasses the Zen gate, reaching to top of the Thieu That Mountain. His compassion exceeds the ocean of scriptures, and threads through to Oai Am King*. Worldly people only see that thousands of mountains are beautiful. Who is listening to the monkey’s deep voice from deep caves?**   (NOTES.* Oai Am King (Sanskrit: Bhisma-garjita-ghosa-svara-raja) is the name of ancient Buddhas who existed before the universe was born. Oai Am King means the king with the awe-inspiring voice. Look around, and you could see that the world is born and reborn instantly and endlessly in front of your eyes: where is the ancient Buddha in front of your eyes? ** The mind is jumping around like a monkey, chattering and inviting affliction; however, when that monkey stops chattering, a profound voice should be heard.)                                 Trí vượt cửa thiền thông Thiếu Thất                         Tình siêu biển giáo thấu Oai Âm.                         Người đời chỉ thấy ngàn non đẹp,                         Ai lắng hang sâu tiếng vượn trầm.                         (Bản dịch HT Thanh Từ)   (GHI CHÚ. * Oai Âm Vương: tên của các vị cổ Phật trước khi cõi này hình thành. Oai Âm Vương có nghĩa là vị vua có tiếng nói đầy uy lực. Bạn hãy nhìn quanh, và bạn có thể thấy rằng thế giới này được sinh và tái sinh chớp nhoáng và vô tận trước mắt bạn: vị cổ Phật ở nơi đâu trước mắt bạn? ** Tâm nhảy lung tung như một con khỉ, nói khọt khẹt và mời gọi khổ tới hoài; tuy nhiên, khi con khỉ ngưng hết mọi lời, một âm thanh sâu thẳm cần được lắng nghe.)     16   Taming the Mud Ox   I am all alone taming the mud ox, pulling its nose string, and keeping it on the path constantly. Coming to Tao Khe, I will set the ox free. Do you see endless waves are traveling and rolling the round ball?   (NOTES. * The ox is a symbol for the mind. When the mud ox runs into a river and dissolves away, all thoughts vanish and the emptiness nature of the mind will be realized.)     16 CHĂN TRÂU ĐẤT                         Một con trâu đất, một mình chăn                         Xỏ mũi lôi về chẳng khó khăn.                         Đem đến Tào Khê buông thả quách                         Mênh mông nước chảy đánh cầu tròn.                         (Bản dịch HT Thanh Từ)   (GHI CHÚ. * Con trâu là biểu tượng cho tâm. Khi con trâu đất chạy xuống sông và tan biến, tất cả các niệm cũng biến mất, và tánh không của tâm sẽ được chứng ngộ.)       17   Fond of Rivers and Lakes   My first love of travel over lakes and seas is still fresh. Like an arrow and like a weaver’s shuttle, the days and months fly fast. The cool wind and bright moon are enough for me to live. I have so much with green mountains and blue waters here -- sailing a boat over rippling waves in the morning, and playing a bamboo flute to breeze the fog in the afternoon. There is not a trace now from Ta Tam, who left only an empty boat on a ridge of sand.          17 VUI THÍCH GIANG HỒ                         Tâm xưa hồ hải chửa từng khuây                         Ngày tháng như tên dường tợ thoi.                         Gió mát trăng thanh sanh kế đủ                         Non xanh nước biếc nếp sống đầy.                          Sáng sớm giương buồm băng nước thẳm                         Chiều nâng sáo thổi cợt khói mây.                         Tạ Tam nay đã không tin tức                         Để chiếc thuyền trơ bãi cát này. (Bản dịch HT Thanh Từ) 18 Something Unusable Take off your clothes, if you live in a nudist country. It’s not that you drop the etiquette, but to adapt to circumstances. While a bald-headed woman uses her gold hairpin as a hanger, a blind man uses his precious eyeglass as a cup lid. While buffaloes don’t listen to melodious stone chimes, elephants don’t appreciate precious jewel garlands. Oh ho! For the most profound music, you have to melt down all the gold and cast a Tu Ky.   (NOTES.* Living in the Spring and Autumn Period, around 6th century BC, Tu Ky (Chinese: Ziqi) was one of the most famous aesthetes in China. When the musician Ba Nha (Boya) played the qin and reached high notes to describe the mountains, Tu Ky said he saw the Moun Tai Shan appearing; when Ba Nha played the sound of a violent stream, Tu Ky said he saw the rivers rushing to the sea. After Tu Ky died, Ba Nha smashed his musical instrument and never played again.)     18 VẬT KHÔNG TÙY NGƯỜI                         Ở xứ lõa thân cởi áo đi                         Phải đâu bỏ lễ, chỉ tùy nghi.                         Trâm vàng mụ sói treo làm móc                         Gương báu lão mù lấy đậy ly.                         Trâu chẳng thèm nghe đàn ngọc tháo                         Hoa trang anh lạc, voi biết gì.                         Hỡi ôi! Một khúc đàn huyền diệu                         Nên lấy vàng ròng đúc Tử Kỳ.                         (Bản dịch HT Thanh Từ)   (GHI CHÚ. * Sống trong thời Xuân Thu, khoảng thế kỷ thứ 6 trước Tây Lịch, Tử Kỳ là một trong những người cảm nhận nghệ thuật nổi tiếng nhất ở Trung Quốc. Khi nhạc sĩ Bá Nha chơi đàn tranh và dùng âm vực cao để mô tả các ngọn núi, Tử Kỳ nói là nhìn thấy Núi Thái Sơn hiện ra; khi Bá Nha mô tả âm thanh của một ngọn suối chảy xiết, Tử Kỳ nói là nhìn thấy các dòng sông chảy tràn ra biển. Sau khi Tử Kỳ chết, Bá Nha đập vỡ đàn, và không bao giờ chơi đàn nữa.)     19   A Visit to Zen Master Tang Dien   Don’t need to live in royal luxury or in deep forests. Eventually, you can calm your mind in any place. People all see a thousand mountains shining. Who hears the monkey’s deep voice from deep caves?       19 VIẾNG ĐẠI SƯ TĂNG ĐIỀN                         Chẳng cần cửa tía, chẳng cần rừng                           Rốt cuộc chỗ nào chẳng an tâm.                               Thế nhân trọn thấy ngàn non sáng                         Mấy kẻ lắng nghe tiếng vượn trầm. (Bản dịch HT Thanh Từ)           20   Visiting Zen Master Phuoc Duong, Asking about His Illness   When the wind blows the water, the waves appear; When the fire reaches the wood, the flame flares up. Now you know the four elements have no boundaries. Keep pace with the flow, despite the mountain of swords.         20 THĂM BỆNH ĐẠI SƯ PHƯỚC ĐƯỜNG Gió, nước gặp nhau sóng dấy lên Lửa, cây chạm phải chùm lửa bùng. Mới hay bốn đại không ranh giới Núi kiếm mặc tình men theo dòng. (Bản dịch HT Thanh Từ) 21   Homage to Zen Master Tieu Dao at Phuoc Duong   I now live in a deep rural village, far away from the aura of Master. Like the stars of dawn and dusk, Master and I drift apart; However, my mind always stays with Master as in a mirror appearing a couple of phoenix. Expressing gratefulness to Master for teaching me the Way, I have since leisurely sung the song of the Unborn. Now quietly putting words into a poem of praise, I respecfully make offering to the dharma seat.   I live clumsily here, always keeping in mind the four great debts. Despite I’d had awkward thoughts, Master showed me the essence of thoughts. My mind now is simple; alone, I now keep an inch of direct mind.   21 LỄ THIỀN SƯ TIÊU DAO Ở PHƯỚC ĐƯỜNG                         Hằng xa phong thái,                         Ở chốn hoang thôn.                         Thân tuy ngoài cõi Sâm với Thương                         Ý vẫn trong gương loan và phượng.                         Nhàn nhã ngâm khúc vô sanh                         Hầu đáp ơn thầy mớm sữa.                         Trộm có lời thơ tụng                         Cúi dâng lên pháp tòa:             Thân tuy quê kịch ngụ nơi này             Bốn trọng ân nào dám lãng khuây.             Ý vụng sớm nhờ thêm ý khí             Lòng tàn riêng giữ tấc lòng son.     When the spring comes, I view the cherry trees blooming. When the wind breezes, I hear the bamboo leaves trembling. Previously, I came to see Master, and asked all things; Now, I just want to invite Master to play the no-string harp.   Sending my best regards to the old sage, I wish for Master a life of elegance, health and longevity. Having willed to sacrifice body just like Hue Kha*, Master’s given the dharma transmission -- all skin and marrow. I wish for Master, just like Trieu Chau**, a long life as turtle and crane.   Thus it’s known that Buddha is living among human folks. Hence it’s no surprise when a lotus blooms in fire.   Respecfully, this poem of praise is made as an offering to Master. Wishing Master not to reject this little gift.                     Xuân về ngắm rỗng hoa đào nở             Gió thổi nghe hờ tiếng trúc lay.             Ngày trước đến nhà thăm hỏi hết             Không dây nay thỉnh dạo cung đàn.                         Tạm qua thăm hỏi Cổ chùy thiền                         Tướng mạo mười mươi khỏe lại bền.                         Huệ Khả thân buồn, da tủy ký                         Triệu Châu tuổi thọ, hạc qui niên.                         Nên biết thế gian người có Phật                               Lạ gì lò lửa nở hoa sen.                         Trân trọng dâng lên lời tụng hứng                         Chớ từ chút ít lễ vật hèn. (Bản dịch HT Thanh Từ)                 22   The Scenery of Phuoc Duong   Here the scenery of Phuoc Duong -- where the Zen breeze cools off, the fence tilts wildly, the young bamboo shoots grow thinly, the gate remains serene, and the cypress trees stand still. While it’s not time for the sages to appear, this primeval forest is where the rare animals stay hidden. Someday the Buddha sun will rise, the cherry trees will bloom, and the gate will shine bright in the light of spring.     22 CẢNH VẬT PHƯỚC ĐƯỜNG                         Phước Đường cảnh trí chính là đây                         Nương ngọn gió thiền mát mẻ thay.                         Dậu đổ tiêu sơ măng mọc ốm                         Cổng sân tịch mịch rặng tùng gầy.                         Chưa gặp thời lành, hiền thánh hiện                         Khá vui thú quí ẩn rừng này.                         Sớm muộn trời già khai Phật nhật                         Cửa vào đào lý cợt xuân quang. (Bản dịch HT Thanh Từ) 23   A Poem to Dharma Master Thuan Nhat   The dharma body is serene and extinguishing; however, your physical body is here. Sitting still at night, you enter the world of dream. Though not traveling the way of Patriarch Zen, you are a regular attendee at the palace of Dharma King. If you are lazy to take a holy stride on the unborn way,  you will impurely be born again as earthly or heavenly beings. If you meet an enlightener and hear the profound meaning, you will see yourself as walking on Thien Tan Bridge and watching the circus monkeys.                                           23 TẶNG PHÁP SƯ THUẦN NHẤT                         Pháp thân tịch diệt, sắc thân còn                         Đêm lặng canh ba vào mộng hồn.                         Ví chửa rong chơi Thiền Tổ Vực                         Cũng từng qua lại Pháp vương môn.                         Vô sanh đường Thánh lười tiến bước                                   Hữu lậu trời người cam kết tròn.                         Nếu gặp tác gia bàn diệu chỉ                         Thiên Tân bến ấy dấy hồ tôn. (Bản dịch HT Thanh Từ) 24   Making Fun of Zen Master Tri Vien For Reading Scriptures and Explaining the Way   With brush as rod, ink as bait, and reason as boat -- amid the wind and waves, he sails over the sea of study. I now praise Tri Vien, who swings a rod and dreams of catching a big dragon in the year of the mule.*   (NOTES. * The twelve-year animal cycle has not anything related to the mule. Tue Trung made fun of his friend Tri Vien, who believed that the Way could be learned from books.)       24 ĐÙA THIỀN SƯ TRÍ VIỄN  XEM KINH GIẢI NGHĨA                         Mực mồi thơm ngát, bút làm cần                         Biển học sóng đùa, lý là thuyền.                              Khen ngợi Viễn Công từng câu thả                         Rồng to bắt được, phải năm lừa. (Bản dịch HT Thanh Từ) (GHI CHÚ. * Trong mười hai con giáp, không hề có năm lừa. Ngài Tuệ Trung chỉ giễu người bạn là sư Trí Viễn, người tin rằng có thể học Tông Môn qua kinh sách.)                                               25   In Memory of the Late Master An unborn song is just concluded. A staff is just held horizontally for the way home. Is there a place for one who stepped forward from the top of the pole? Riding a mud ox, leisurely traveling backward.                             25 ĐIỆU TIÊN SƯ                         Một khúc vô sanh hát vừa im                         Vác ngang cây gậy về cố hương.                         Đầu trên qua khỏi nơi nào có                         Trâu đất tha hồ cỡi ngược lên.  (Bản dịch HT Thanh Từ)     26   Advising People to Enter the Way Then spring now autumn, the four seasons revolve. Then young now old, you see the hair turn white. Then wealth and nobility, now it’s just a long dream. Years and months go by, carrying ten thousand pecks of sorrow. In the path of suffering, the wheel of rebirth rolls endlessly. In the river of passion, we swim like bubbles forming and popping.   Now coming to the right place to learn the Way, why don’t you touch your nose? See that this is your very good chance of a million lifetimes.       26 KHUYÊN ĐỜI VÀO ĐẠO                         Thời tiết xoay vần xuân lại thu                                  Xăm xăm tuổi trẻ đã bạc đầu.                         Giàu sang nhìn lại một trường mộng                         Năm tháng ôm suông muôn hộc sầu.                         Nẻo khổ luân hồi xe chuyển bánh                         Sông yêu chìm nổi tợ bọt chùm.                         Gặp trường chẳng chịu sờ lên mũi                         Muôn kiếp duyên lành chỉ thế thôi. (Bản dịch HT Thanh Từ)   27   A Dharma Talk   Stop searching for Thieu That and Tao Khe. The essence of mind is always luminous, never dusky. The ancient moon illuminates, discriminating neither near nor far.  The lofty wind breezes, discriminating neither high nor low. Affected by environment color, the autumn light is either black or white. Despite muddy water, the lotus flower blooms fragrantly and rosily. Just sing the profound song from your original mind. Don’t search elsewhere – despite East, West, South and North.     27 BẢO CHÚNG                         Thôi tìm Thiếu Thất với Tào Khê                         Thể tánh sáng ngời chửa từng mê.                            Trăng cổ chiếu soi nào cận viễn                         Gió trời thổi mát thấp cao chê.                         Ánh thu đen trắng tùy duyên sắc                         Sen nở thơm hồng bùn chẳng hề.                         Diệu khúc xưa nay cần cứ hát                                   Chớ tìm nam bắc với đông tê.   (Bản dịch HT Thanh Từ)   28   Another Dharma Talk People like the false, and dislike the truth; however, true mind and false mind are also dusts of the mind. If you want to jump beyond to reach the other shore, just observe the young child here, and see the ancient face.       28 BẢO CHÚNG                         Người đời ưa vọng chẳng ưa chân                         Chân vọng tâm kia cũng là trần.                         Cốt muốn nhảy thẳng lên bờ ấy                         Hãy tham đồng tử đang có đây. (Bản dịch HT Thanh Từ)     29   A Discourse to Learners   You learners hesitate in front of so many directions. Polishing a tile to make a mirror only wastes your time. You should stop relying on other people’s entrances. A ray of spring light makes flowers blooming everywhere.         29 BẢO HỌC GIẢ                         Học giả rối bời biết là sao                         Luống đem gạch ngói uổng công mài.                         Bảo anh thôi chớ nương cửa khác                         Một điểm ánh xuân chốn chốn hoa. (Bản dịch HT Thanh Từ)     30   Inspired   Sitting still at home, and having no words, I leisurely view a plume of smoke hovering over Con Luan Mountain. Feeling relaxed, and having no thoughts in mind, I don’t give care for either Zen or controlling thoughts.       30 CHỢT HỨNG                         Trong nhà ngồi thẳng lặng không lời                         Nhàn ngắm Côn Luân mảnh khói trôi.                         Đến khi nghe nhọc tâm liền bặt                         Chẳng cần nhiếp niệm chẳng cần thiền.   (Bản dịch HT Thanh Từ)         31 The Cypress at a Ravine   I love so much the green cypress planted years ago. Don’t complain that the steep ground tilts the cypress. Don’t wonder that there is not a pillar made from this cypress wood yet. Wild grass and field flowers are full in front of my eyes.     31 CỘI TÙNG ĐÁY KHE                         Rất thích tùng xanh trồng mấy niên                         Chớ than thế đất khiến tùng nghiêng.                         Cột rường chưa dụng người đừng lạ                         Cỏ nội hoa ngàn mắt hiện tiền. (Bản dịch HT Thanh Từ)     32 Away from Dust   Having lived with desires has made us suffering. Throw away all dust now, break free from the world of desires now. Drop your hands, then go beyond to the land of Buddha and patriarchs. Once and for all, make all clean – once and for all.       32 XUẤT TRẦN                         Đã từng vật dục khiến lao đao                         Buông hết trần ai thoát khỏi nào.                         Bên ấy thõng tay siêu Phật, Tổ                         Một lần phủi giũ trắng phau phau. (Bản dịch HT Thanh Từ)     33   The Great Way Is Not Difficult   The great way is not difficult; don’t say it’s difficult. Turning your head, and transforming your mind lead you further astray. Using mind to search for mind is like getting hooked. Just like a fish jumping over the bamboo rod.     33 ĐẠO LỚN KHÔNG KHÓ                         Đạo lớn không khó đừng bảo khó                         Quay đầu chuyển não càng mịt mờ.                         Đem tâm lại nhắm cầu tâm ấy,                         Giống hệt cá con nhảy ngọn tre. (Bản dịch HT Thanh Từ)     34   The Ultimate Mind   The ultimate mind has neither appearance nor form. Even bright eyes like dragon’s jewels can not see it. Do you want to see the true face of the ultimate mind? Ha ha! Just hear the third watch drum at noon.     34 TÂM VƯƠNG                         Tâm vương không tướng cũng không hình                         Mắt tợ ly châu vẫn chẳng minh.                         Muốn biết loại này chân diện mục                         Ha! Ha! giữa ngọ là canh ba. (Bản dịch HT Thanh Từ)     35   Setting Free the Ox   Coming to Qui Son inspiredly, I have a best friend now. Living in the wild, I enjoy taming the ox. The King has the kindness vast as the ocean; however, I am happy with the water and grass here in springtime.                                     35 THẢ TRÂU                         Chợt hứng non Qui được bạn thân                         Đồng hoang cam nhận kẻ mục đồng.                         Quốc vương ơn đức rộng như bể                         Tùy phận đôi phần nước cỏ xuân. (Bản dịch HT Thanh Từ)           36   Writing for the Temple   Coming at the gate of the temple just few moments, I swayed the brush vertically and horizontally, and finished the Zen poem fast. The new year is coming, and the brush is so sharp. Buddha of the three realms is not like this.       36 ĐỀ TINH XÁ                         Bước đến cổng chùa chửa phút giây                         Dọc ngang kệ tụng viết xong ngay.                         Năm sang ngọn bút sao sắc lắm                         Ba cõi Như Lai chẳng thế này. (Bản dịch HT Thanh Từ)       37   Inspired to Make a Poem   Waking up from the dream, now you have to watch carefully. For adequate conditions, things will appear before your eyes; Beware of twilight. Even those who’ve obtained the five kinds of eyes still would mistake a bell for a jar.       37 CHỢT HỨNG                         Mộng dậy cần nên xét kỹ xem                         Gặp thời chạm mắt chớ tối mèm.                         Dầu cho ngũ nhãn thông minh đấy                         Chưa khỏi gọi chuông là hũ xem. (Bản dịch HT Thanh Từ)   38   The Zen Staff   The staff I hold every day is able to suddenly become a tiger or a dragon. I handle it gently, because raising high the staff could shatter mountains and rivers, and because swinging it could blur the sun and the moon. Now the three-foot Song Lam Staff is nowhere to be seen, and the six-ring Dia Tang Staff is hard to be found. Despite the worldly paths are so rough and rocky, this old man has no anxiety to get over.       38 CÂY GẬY                         Ngày một trong tay nương gậy rong                         Bỗng dưng như cọp cũng như rồng.                         Nắm lên lại ngại núi sông nát                         Quơ gậy, e rằng trời, trăng mờ.                         Ba thước Song Lâm chỗ nào có                         Sáu khoen Địa Tạng ưa khó tầm.                         Dù cho thế đạo gai chông lắm                         Chẳng nệ từ xưa lão chập chùng.   (Bản dịch HT Thanh Từ)         39   Reflecting on Myself   My head is feeling burnt; my forehead, getting bruised; and my body, wearing the golden mandarin suit. I’ve lived the life of a humble horse for five years and then seven years. If you are truly extraordinary, why don’t you drop all things at once to soar beyond at once?       39 CHIẾU THÂN                         Cháy đầu dập trán mặc kim bào                         Năm bảy năm qua kiếp ngựa mao.                            Ví thực siêu quần cùng xuất chúng                         Một lần buông xuống một lần cao.   (Bản dịch HT Thanh Từ) 40   Writing for Myself   My eyes are full of the light reflected from mountains and rivers, but my brush can not show the autumn light. The one-flow Tao Khe Stream is cool, and the thousand-year Hung Nhi Mountain is full of green cypress trees.   A lantern could shatter the diamond lock, and the entrance pillars could swallow prickles. If you want to know the true meaning, just look at Tan La, where the sun shines bright at midnight.   (NOTES. Tao Khe is the place where Huineng first gave dharma talks. Hung Nhi Mountain is where Bodhidharma sat in retreat. Tan La is the ancient name of Korea, a country lying east of China – also, implying the direction the sun rises in the morning.)         40 TỰ ĐỀ                         Ánh thu có bút khó hình dung                         Mắt ngắm núi sông chốn chốn đồng.                         Một mạch Tào Khê lạnh ngăn ngắt                         Ngàn năm Hùng Nhĩ biêng biếc tùng.                         Lồng đèn đập phá Kim Cang khóa                         Cột cái nuốt ngon gai góc trong.                         Muốn biết trong đây ý đích thực                         Tân La đêm giữa mặt trời hồng.     (Bản dịch HT Thanh Từ)   (GHI CHÚ. Tào Khê là nơi ngài Huệ Năng lần đầu thuyết pháp. Núi Hùng Nhĩ là nơi ngài Bồ Đề Đạt Ma vào nhập thất. Tân La là tên cổ của Triều Tiên, một nước ở phía đông Trung Quốc – cũng là ám chỉ hướng mặt trời mọc vào buổi sáng.)      41 Suddenly Enlightened Don’t say that there is a difference between existence and emptiness. Birth and death originally come from the same water-wave flow. Tonight’s moon shines bright with the light of last night’s moon. New year’s flowers bloom with the smiles of last year’s flowers. The wind blows chilly, flying swift the three periods of time and burning out fast the torch of life. As the ants crawling on the rim of a bowl, sentient beings take rebirths up and down in the nine realms. Then you ask what is the ultimate way. -- Maha Prajna Svaha.       41   CHỢT TỈNH                         Đoán rằng Không Hữu chẳng khác nhau                         Sanh tử vốn từ mạch sóng xao.                                 Trăng sáng tối qua, nay trăng sáng                         Hoa cười năm mới, năm cũ hoa.                               Ba đời nhanh chóng, gió đùa đuốc                         Chín cõi xoay vần, kiến bò quanh.                         Hoặc hỏi thế nào là cứu kính                         Ma-ha Bát-nhã Tát-bà-ha.   (Bản dịch HT Thanh Từ)           42   Freedom   Constantly, the rats gnaw the string from which my life is dangling. I now return, and live my old age in the land of forest and mountain. A thatched house with a wooden stick door – that’s where I dwell in joy. Neither right nor wrong – my mind rests in freedom.         42 TỰ TẠI                         Bìm, chuột không nhân mãi mãi xâm                         Lui về, già gởi chốn sơn lâm.                         Nhà tranh cửa gỗ đời thanh thoát                         Không đúng không sai tự tại tâm.   (Bản dịch HT Thanh Từ)   43   Advice to Students   When a thought arises, then your mind arises. When your mind forgets thinking, then all thoughts vanish. If you want to know the true meaning, see that a stone tiger is biting a golden goat. Snap your fingers, and see heaven and earth appear; Give a cough, and hear mountains and rivers shake. Temporarily, the rain and wind are swirling. When a rooster crows, the fifth watch of the night comes.       43 BẢO HỌC TRÒ                         Niệm khởi tâm tâm khởi                         Tâm quên niệm niệm quên.                         Muốn biết ý đích thực                         Cọp đá cắn dê vàng.                         Đất trời ngón tay khảy                         Sông núi tiếng ho khàn.                         Tạm thời mưa gió động                         Gà gáy canh năm sang. (Bản dịch HT Thanh Từ)             44   Cultivate Good Karma of the West   The precious body of Amitabha Buddha is in your mind. The dharma body is everywhere – North, South, East, West. I see high in the sky only a lonely moon that shines bright here the vast ocean of the Pure Land in this autumn night.     44 BẢO TU NGHIỆP TÂY PHƯƠNG                         Thân báu Di-đà ở nội tâm                         Đông Tây Nam Bắc pháp thân trùm.                         Bầu trời chỉ thấy vầng trăng lẻ                         Trong vắt đêm thu cả biển chùa. (Bản dịch HT Thanh Từ)     45   Free From the Worldly   Take a turn, make a jump, and leap out of the fire circle. Entering the eye of emptiness, all things are truly emptiness. The three realms appear vastly, and the mind shines clearly. The moon sets in the West, and the sun rises in the East.     45 THOÁT ĐỜI                         Chuyển mình một nhảy khỏi lửa vòng                         Muôn việc đều không vào mắt không.                         Ba cõi thênh thang tâm sáng rỡ                         Vầng trăng tây lặn, nhật lên đông. (Bản dịch HT Thanh Từ)     46   Being Joyful With Rivers and Lakes   Floating on a long river, my small boat is paddled through, away from the waterfalls and cliffs. I hear from afar the cry of a wild goose. The wind of autumn arises and breezes over everywhere.                     46 VUI THÚ SÔNG HỒ                         Sông dài thuyền nhỏ nổi lênh đênh                         Chèo nhịp đẩy qua đoạn thác ghềnh.                         Tiếng nhạn từ đâu đưa vẳng lại                         Gió thu dấy động khắp mông mênh. (Bản dịch HT Thanh Từ)         ĐỐI CƠ (Trả lời người hỏi)             1.             Một hôm Thầy (Tuệ Trung) rảnh rang, môn đệ theo thứ tự đứng hầu. Khi đó có vị Tăng hỏi:             - Bạch Thượng Sĩ, tôi vì việc lớn sanh tử, vô thường nhanh chóng, chưa biết thân này, sanh từ đâu lại, sau khi chết đi về đâu?             Thầy đáp:             Giữa trời dù có đôi vành chuyển             Biển cả ngại gì hòn bọt sanh.             Lại hỏi:             - Thế nào là đạo?             Thầy đáp: -         Đạo không ở trong câu hỏi, câu hỏi không ở trong đạo.       Zen Conversation     1. One day, Master Tue Trung had free time; his students stood in rank and listened. Then a monk said, “Dear Master, I am concerned about the great matter of birth and death. Impermanence is swift; and I still don’t know where my body came from and where it will go to.” Master said, “The two wheels take turns rising high in the sky; however, the ocean has no concern about the bubbles forming.”   The monk said, “What is the Way?” Master said, “The Way is not in the question; the question is not in the Way.”                   Lại hỏi:             - Cổ đức nói: “Không tâm là đạo” phải chăng?                 Thầy đáp:             - Không tâm chẳng phải đạo, không đạo cũng không tâm.             Thầy tiếp:             - Nếu người bảo: “không tâm là đạo” thì tất cả cỏ cây đều là đạo sao? Nếu lại nói “không tâm chẳng phải đạo” thì đâu cần nói có, không. Nghe tôi nói kệ:                         Vốn không tâm không đạo                         Có đạo chẳng không tâm                         Tâm đạo vốn rỗng lặng                         Chỗ nào lại đuổi tầm?             Vị Tăng bỗng nhiên nhận ra ý chỉ, lễ bái lui ra.     The monk asked again, “The old sages said, ‘No-mind is the Way.’ Is that right?” Master said, “No-mind is not the Way. There is neither the Way nor the Mind.” Master then continued, “When someone says that no-mind is the Way, does that mean that all the trees and grass are the Way? If someone says that no-mind is not the Way, then he needs not to say anything about existence and emptiness. Listen to my poem here.   Originally, neither the Mind nor the Way. There is the Way; however, that is not no-mind. The Mind and the Way originally are void and serene. There is not a place to be found.”   The monk suddenly understood, then bowed and moved back.       2. Vị khác hỏi:             - Bạch Thượng Sĩ, thế nào là đại ý Phật pháp? Thầy đáp:             Đầu trạnh vỗ sóng mắt sâu bọ             Cánh bằng lướt gió ruột kiến trùng. Lại hỏi: - Thế ấy thì học nhân được chỗ vào. Thầy nói:             Gãi ngứa không phải người khác ngứa             Đói ăn chính thật là ông ăn. Lại hỏi: - Thế nào là pháp thân thanh tịnh? Thầy đáp:             Ra vào trong nước đái trâu             Chui rúc trong đống phân ngựa. Lại nói: - Thế ấy thì chứng nhập đi vậy. Thầy bảo:             - Không niệm nhơ nhớp là thân thanh tịnh. Nghe tôi nói kệ:             Xưa nay không dơ sạch             Dơ sạch thảy tên suông.             Pháp thân không ngăn ngại             Nào sạch lại nào dơ.   2. Another monk asked, “Dear Master, what is the core meaning of Buddhism?” Master replied, “The sea turtle watches constantly with its insectival eyes, despite the waves are pounding on its head. The eagle flies high upon the wind, though its intestine is small as those of  ants and earthworms.”   Monk asked, “If so, this learner’s got in.” Master said, “You yourself must scratch to take your itch away. You yourself must eat to take your hunger away.”   Monk asked again, “What is the pure dharma body?” Master said, “Getting in and out the cow urine, hiding in the horse dung.”   Monk asked, “So how could we realize that?” Master said, “Have no impure thoughts; that is the dharma body. Listen to my poem here. Anciently and now, there is neither purity nor impurity. Purity and impurity are just plain names. The dharma body is not restricted -- thus neither purity nor impurity.”     3.             Lại hỏi:             - Tổ Qui Sơn nói: “sau trăm năm, lão tăng đến dưới núi làm con trâu”, ý chỉ thế nào?             Thầy đáp:             Nếp đỏ mổ thừa hạt anh võ,             Ngô đồng biếc đậu cành phượng hoàng.               Lại hỏi:             - Xưa Thái tử Tất-đạt-đa vào miếu thiên thần, tượng thần sụp lạy dưới chân việc ấy thế nào?             Thầy đáp:             Xòe nắm vẫn một bàn tay             Ấn mắt thấy ngàn sai khác.         3.   Then monk asked, “Patriarch Qui Son said, ‘After I die, I will take rebirth as a buffalo at the foot of the mountain.’ What did that mean?” Master said, “The red sticky rice pecks the remaining parrot bird grains. The green maple tree perches on a phoenix branch.”   Monk asked again, “One day, the Prince Siddhartha entered a shrine of a god. The god appreared and prostrated before the Prince. What was that?” Master said, “Closed fist, or open hand – just the same one hand. When you rub the eyes, you will see thousands of different things.”     4.             Có vị hỏi:             - Ngài Nam Tuyền bán mình, ý chỉ thế nào?             Thầy đáp:             - Chính lúc chưa bán mạng, ý chỉ thế nào?             Vị Tăng lặng câm. Thầy nạt đuổi ra.               4.   A monk asked, “One day, Nam Tuyen said he was selling his body. What did that mean?” Master said, “You should look at him before he said he was selling his body. What did that mean?” The monk had no words to say. Master shouted, and told the monk to leave the hall.           5.             Có vị hỏi:             - Hòa thượng Thủy Lạo mới đến tham vấn Mã Tổ, hỏi về “ý Tổ sư từ Ấn Độ sang”. Mã Tổ đạp một đạp té nhào. Thủy Lạo đứng dậy liền đại ngộ, vỗ tay cười to: Hả! Hả! Là ý thế nào?             Thầy đáp:             Cái đạp của voi lớn. Không phải lừa chịu nổi.             Lại hỏi:             - Sau này Thủy Lạo dạy chúng, nói: “từ khi ăn cái đạp của Mã Tổ đến ngày nay cười mãi chẳng thôi”, lại là sao?             Thầy đáp:             - Tiếng gầm rống của sư tử thật, đâu phải tiếng kêu rú của dã can.                   Lại thưa:             - Tôi không hiểu.             Thầy dùng kệ chỉ dạy:                         Một đạp ngã nhào                         Ai hay tìm xét.                         Đứng dậy cười to                         Lại sanh buồn thảm.                         Cần hiểu Tây sang                         Ngựa tơ ăn cỏ. Vị Tăng lễ bái, lui ra.