PHẦN THỨ NH̀

CÁC BẬC SIÊU PHÀM Ở MIỀN THẤT SƠN

 

 

CHƯƠNG III

Các Vị Đại Đệ Tử của

Đức Phật Thầy Tây An

GS Nguyễn Văn Hầu.

 

V. ÔNG ĐẠo NGOẠN (1802-1890)

 

A. Thân Thế

 

Ông Đạo Ngoạn nguyên danh là Đặng Văn Ngoạn, sanh năm Canh Th́n (1802) nhằm Gia Long nguyên niên, Theo quyển "Đạo Ông giảng tập" bằng văn nôm, chép theo thể lục bát, lời lẽ thận trọng đáng tin cậy nhưng không rơ tác giả là ai, th́ ông Ngoạn là một trong "thập nhị hiền thủ" của Đức Phật Thầy Tây An ngày xưa. Chính thế mà thời nhân quen gọi là ông Đạo Ngoạn.

 

Sanh quán ông tại làng Nhị Mỹ, tổng Phong Thạnh, quận Cao Lănh, tỉnh Định Tường (nay là tỉnh Kiến Phong), trong ḷng sông Cần Lố, thuộc xẻo rạch Trà Bông (Đồng Tháp Mười)

 

Ông có ba đời vợ. Vợ đầu tiên tên Thị Nhị, vợ giữa Thị Thu, vợ sau tên Nguyễn Thị Huệ (?). Vợ đầu và vợ giữa không con. Vợ sau tức Thị Huệ ở với ông chỉ sanh được một trai là Đặng Công Hứa. Hiện nay Công Hứa c̣n sống, tuổi thọ được 76, nối chí cha và đang trụ tŕ tại chùa Trà Bông (1).

 

Năm ngoài 20 tuổi, ông Ngoạn c̣n có một bà mẹ già, một người anh và một em gái. Sau khi đă cần mẫn làm ăn lập được một khoảnh ruộng vườn khả dĩ nuôi sống đủ gia đ́nh, ông xin phép mẹ cho thong thả t́m nơi dưỡng tánh tu tâm, v́ ông cảm thấy "hột giống bồ đề của ḿnh đă bắt đầu nảy nở." Mẹ ông thuận cho. Ông liền vào rạch Ông Bường, lựa một nơi thanh vắng để tịnh niệm.

 

Trong thân tộc của ông có người ghét bỏ đến cáo với làng rằng ông ngầm mưu làm chuyện bất lương chứ không phải thực tâm tu tỉnh. Làng bắt ông ra nhà việc Cây Me (bây giờ là Doi Me) để tra hỏi. Anh ông là Bổn Chính hay tin phẫn nộ vô cùng. Chính đến nhà làng phản đối rồi cũng bị bắt luôn,

 

Bây giờ có người bà con với ông có thế lực, đang làm chức Quản Khám tại Mỹ Trà (Cao Lănh) đến can thiệp nên hai anh em ông được tha. Từ đó ông Ngoạn buồn ḷng, lập chí về non tu tỉnh để tránh cuộc đời dua mị đê hèn của thế nhân chen lấn.

 

B. Đến Núi Sam

 

Tháng Chạp năm Canh Tuất (1850) khi biết tin Đức Phật Thầy Tây An được phép nhà cầm quyền tỉnh An Giang cho vào núi Sam truyền đạo, ông Ngoạn liền từ giả mẹ, t́m đến tận nơi để xin quy y. Với bản chất từ lương điềm đạm, mới đầu ông được Đức Phật Thầy ủy cho vào núi Voi hiệp cùng ông Bùi Văn Thân, tức Tăng Chủ Bùi Thiền Sư mmở ruộng lập nhà, cất chùa , rồi 14 tháng sau, ông được Đức Phật Thầy đ̣i về núi Sam hiệp cùng ông Đạo Thạch để giúp Ngài trong việc phát phù trị bịnh và xem sóc trong Chùa Tây An.

 

Trong thời gian ở đây, ông được Đức Phật Thầy tin yêu lắm. Đến những chuyện truyền đạo và thù tiếp với những bậc nho giả bốn phương, Đức Phật Thầy nhiều khi giao phó cho ông được trọn quyền định liệu.

 

 

C. Trở Về Trà Bông

 

Suốt bốn năm theo hầu hạ bên Thầy để học điều đạo nghĩa, ông Ngoạn tự thấy tâm hồn nhẹ nhơm vui tươi. Bỗng một hôm, Đức Phật Thầy kêu ông lại gần mà bảo phải trở về Trà Bông để "bảo dưỡng mẹ già" và phải "t́m nơi kết tóc" để sanh con nối hậu, v́ nợ trần của ông c̣n nặng. Tuân lịnh Thầy, nhưng ông Ngoạn c̣n bịn rụn, xin nán lại ít ngày để thu xếp công việc trong chùa rồi sẽ trở về quê quán.

 

Chuyện bay ra ngoài, Thị Nhị là một tín đồ của Đức Phật Thầy, bấy lâu lo việc nấu nướng ở liêu sau, nghe tin bèn đến tận mặt ông Ngoạn nguyền xin trọn đời theo ông để "nâng khăn sửa trấp". Ông Ngoạn bằng ḷng. Hai người dẫn nhau đến trước Đức Phật Thầy tŕnh bày ư định và xin Ngài cho phép đi về Trà Bông.

 

Đức Phật Thầy nói: "Việc ấy tùy ư các con. Nhưng sau này, riêng Đạo Ngoạn phải chịu nhồi quả: nghèo nàn đến nỗi vận khố đi giữa chợ đông, khốn cùng đến nỗi trèo non lặn suối để trốn tránh, cho đến năm 60 tuổi mới được thảnh thơi nhàn hạ."

 

Ngày rằm tháng 7 năm Giáp Dần (1854) ông Ngoạn cùng vợ rời núi Sam, về Trà Bông viếng mẹ rồi lập một ngôi chùa tại Vàm. Từ ấy chuyên lo chữa bịnh và phổ thông mối đạo

 

D. Mối Oan Khiên

 

Với phương tiện tại gia cư  sĩ và học Phật tu Nhân, ông Ngoạn nhất đán dă thu phục được hàng ngàn tín đồ.V́ thế Thị Nhị sanh ḷng lợi dụng, thâu nạp của tiền, vật thực chứa đựng đầy rương, đầy lẫm. Mặc dù Ông Ngoạn đă hết lời giảng dứt cấm ngăn, Thị Nhị vẫn làm liều không kiêng nễ chi hết.

 

Một ngày kia Chùa bỗng dưng phát hoả, cháy sạch của tiền mà bấy lâu Thị Nhị dành trữ. Kế tiếp, nạn binh lửa do Pháp vào chiếm đóng Nam Kỳ tràn lan khắp nơi, ông Ngoạn cũng như muôn ngàn người khác, phải đem gia đ́nh truân chuyên lánh nạn.

 

Năm 1867, quân Pháp cưỡng chiếm ba tỉnh miền Tây và lập trật tự ở Nam Kỳ, ông Ngoạn trở về dựng lại chùa xưa, bổn đạo quy tụ rất đông, sự chữa trị của ông càng lúc càng linh mầu hơn trước nữa.

 

Phen này Thị Nhị thâu thập của tiền đem về gởi cho quyến thuộc, lại c̣n sanh tâm chống báng với ông Ngoạn mọi điều... Tín đồ của ông Ngoạn thấy vậy không dằn được ḷng căm tức, yêu cầu ông cản ngăn. Thị Nhị thấy thế lại càng kiếm chuyện hành hung, buộc ông Ngoạn phải giao hết chùa chiền, giao hết quần áo đang mặc trong ḿnh chớ không được chừa lại một món chi cả. Nhị viện lư là nhờ công của ḿnh chắt mót.

 

Ông Ngoạn chỉ c̣n tay không với một chiếc quần đùi, để mặc ư cho Thị Nhị dở chùa chở đi nơi khác, ông chẳng hề hỡ môi phàn nàn than trách.

 

Tín đồ của ông rất đổi thương tâm, xúm nhau kẻ giúp lá người cho cây và ra công cất lại cho ông ngôi chùa khác.

 

Nhưng oan quả vẫn chưa thôi, Thị Nhị -sau khi dở chùa về cất ở tại giồng Tha La gần đó- lại đến bắt ông về ở. Túng quá, ông Ngoạn chẳng biết làm sao với người ngoan phụ, chẵng lẽ ḿnh tu hành mà măi rầy rà,, ôn gliền ẩn lánh lên miền Thất Sơn, với ư định là mong Thị Nhị quên ông hay có chồng khác đi cho ông khỏi bận.

 

Nhưng sau đó ít hôm, Thị Nhị ḍ biết được tin, bèn gom góp của tiền, lên núi Két là chỗ địa đầu của Thất Sơn, cất am ở đó để chận đón ông Ngoạn.

 

E. Sang Tà Lơn

 

Biết là chuyện không hiền, ông Ngoạn sau khi chu du cùng khắp Thất Sơn, ông kết bạn với ông Tường (không rơ người gốc tích ở đâu) rồi rũ ông này sang Tà Lơn t́m nơi tĩnh dưỡng.

 

Trong khoảng ở Tà Lơn, ông luyện được rất nhiều pháp thuật. Co 1bận ông bảo ông Tường đem rỗ của ông đă đan được trên non xuống Sóc Thổ  để đổi gạo về ăn. Ông Tường sợ lạc đường , lại sợ thú dữ nên từ chối không đi. Ông bảo ông Tường cứ đi, ông sẽ cho hùm thiêng dẫn lối. Ông Tường đánh bạo ra đi. Thế là quả thật, có cọp đi trước kêu chừng  và giữ ǵn cho ông Tường một cách cẩn thận.

 

Ở Tà Lơn một độ, ngày kia th́nh ĺnh ông Ngoạn rơi lụy mà bảo ông Tường rằng: "Chư thần cho tôi hay: Hiện nay ở nhà mẹ tôi đau nặng, đang nguyện vái và mong mỏi tôi về. Vậy chú liệu xem có thể một ḿnh ở lại hay cùng về với tôi?"

 

Ông Tường nghe sao hay vậy chớ trong ḷng bán tín bán nghi. Nhưng khi hai người về đến Trà Bông th́ quả thật, thân mẫu của ông Ngoạn c̣n đang trầm kha trên giường bệnh.

 

F. Lên Núi Két

 

Lo thuốc thang cho mẹ vừa mạnh, ông Ngoạn lại phải nghĩ đến việc mưu sinh, v́ lúc này, đúng như lời Đức Phật Thầy mách trước ngày xưa, ông Ngoạn thật nghèo nàn vất vả, chỉ có một cái khố rách che thân mà thôi. Ông phải lên núi Két hái thuốc, nấu thuốc cao, thuốc dán để đổi kiếm chút tiền nuôi mẹ và độ hồ khẩu cho ḿnh. Hồi này Thị Nhị đă trở về giồng Tha La, ông không c̣n lo ǵ sự trở ngại lôi thôi ở núi Két nữa.

 

Theo tài liệu trong "Đạo Ông giảnng tập" th́ khoảng nầy ông Ngoạn hiệp cùng ông Bùi Văn Thân, ông Cả Lăng, ông Chủ Dương, chấn chỉnh lại chùa chiền trong làng Hưng Thới. Và cũng chính lúc này ông bí truyền tâm pháp cho ông Từ Đọt  (hay Từ Lăo) một đệ tử của Đức Phật Thầy -và dặn ḍ côn gviệc truyền đạo cho ông này trước khi ông Ngoạn rời khỏi Thới Sơn.

 

G. Dựng Lại Chùa Trà Bông

 

Rời Thới Sơn, ông Ngoạn trở về Trà Bông viếng mẹ. Một hôm, mẹ ông bảo rằng: Mẹ nghĩ con th́ tuổi một ngày một lớn, mà mẹ th́ mỗi lúc một già, nay mai mẹ nhắm mắt rồi , mẹ sẽ không vui ḷng mà để con ở lại với cảnh lao đao khổ cực như vầy măi măi, nên mẹ đă lựa cho con một chỗ ở làng Mỹ Long, con hăy sớm mà lo lập lại cho rồi gia thất.

 

Vâng lời mẹ, ông Ngoạn xuống Mỹ Long cưới vợ. Bà này tên là Thị Thu: Tánh nết thuần hoà, dung tư đứng đắn. Không bao lâu bà đă lo làm lụng có một số vốn và mua muối đổi được một số lúa khá nhiều. Bà định giúp ông Ngoạn để dựng lại chùa chiền, chấn hưng đạo đức.

 

Nhưng Thị Nhị với tấm ḷng sâu độc, đem ghe từ giồng Tha La xuống Cái Sao Hạ (Mỹ Long) a vào nhà chở hết lúa và muối mà bà Thu đă dày công dành dụm.

 

Thấy việc quá ngang trái, Hương Chủ Sắc là người có thế lực nhất trong vùng, đến ngăn cản và thoá mạ Thị Nhị, nhứt quyết không cho chở lúa. Ông Ngoạn thấy vậy can ông Chủ Sắc và tự nhận là nghiệp quả của ông, v́ theo lời tiên tri của Đức Phật Thầy, đến năm 60 tuổi sắp lên ông mới được thong dong rỗi rănh. Ông Chủ Sắc không biết tính sao v́ không có nguyên cáo, ông đành để cho Thị Nhị tự ư tung hoành.

 

Nhưng trời vẫn c̣n tựa người lành, bà Thu lại ra sức làm lụng nuôi mẹ giúp chồng, ít lâu tiền bạc có dư, bà theo ông Ngoạn về Trà Bông cất lại ngôi chùa ngay nền ngày trước mà ông Ngoạn v́ lánh Thị Nhị đă bỏ phế, và nỗ lực vun trồng ruộng phước.

 

Bổn đạo nghe tiếng trở về thăm viếng và nghe thuyết pháp rất đông. Nhưng công cuộc phổ truyền đạo đức đang tiến hành hiệu quả th́ bỗng bà Thu mang bịnh ngặt mà qua đời. Ông Ngoạn lại phải một phen bận ḷng lo lắng. Ông gia hết của cải của bà Thu cho hai người cháu là Hai Nhẫn và Bảy Truyền rồi đóng cửa mà chuyên lo kinh kệ. Năm ấy ông ngoài 50 tuổi.

 

H. Chữa Bệnh Thời Khí

 

Năm Giáp Tuất (1874), bệnh thời khí hoành hành nhiều nơi làm cho nhân dân nhộn nhàng kinh sợ không làm ăn được. Hương chức làng Nhị Mỹ thấy thế hội nhau bàn tính, rồi kéo đến chùa Trà Bông thỉnh cầu ông Ngoạn chữa trị.

 

Vốn sẵn ḷng đạo đức, lại giỏi về khao cứu chữa bịnh này từ khi c̣n gần gũi bên Đức Phật Thầy, ông Ngoạn liền đem hết năng tài thi thố. Công hiệu của sự trị bịnh và quần chúng kéo tới đông đảo thế nào, thiết tưởng đoạn văn dưới đây trong tập "Đạo Ông Giảng Tập" đủ miêu tả rơ:

 

Đạo Ông pháp thuât gắn keo,

Ra oai Phật lực cứu điều muôn dân

Chuyển xoay kinh chú như thần

Ôn hoàng dịch khí một lần phải kiêng

Phù linh hay tợ thuốc tiên,

Phun đâu giải đó mạnh liền như xưa.

Tổng nào tỉnh ấy đều ưa,

Biết bao nhiêu kể người ta đôngvầy.

Kẻ lui người tới dẫy đầy

Ḍng sông chật nức ghe cây chen luồn.

 

Sự đông đúc hiện giờ đến đổi làm cho quân Pháp ở Định Tường kinh sợ. Họ xuống lệnh cho nhà chức trách ở Sa Đéc quan sát coi nếu thật là gian đạo sĩ "hội dân làm loạn th́ cấp tốc bắt ngay." Nhưng lúc này giới hữu quyền ở đây phần nhiều đều cảm phục uy đức của ông Ngoạn, họ mật bàn với nhau, thỉnh sắc thần đem về để sau hậu tổ chùa Trà Bông rồi báo về tỉnh đường rằng sự tụ hội đông đảo là để cầu an bá tánh và cúng thần chớ không có chi lạ. Nhờ vậy mà từ ấy sự lui tới của dân chúng mới yên. Ngày nay tại chùa Trà Bông vẫn c̣n để thờ Long Đ́nh, ấy là nếp cũ ngày xưa vẫn c̣n noi dấu.

 

I. Sanh Con và Tịch Diệt

 

Từ khi bà Thu là vợ giữa của ông Ngoạn mất đi, ông không hề nghĩ đến việc tục huyền nữa. Nhưn gmẹ ông không nghe, thường dạy ông lấy vợ để sanh con nối hậu.

 

Nhớ lời Thầy xưa và tuân theo lệnh mẹ, ông Ngoạn cưới bà Nguyễn Thị Huê ở rạch Cái Vừng (thuộc làng Nhị Mỹ) về coi sóc trong ngoài và sớm hôm dưỡng nuôi từ mẫu. Bà này đức độ thanh cao, làm ăn giỏi dắn. Trong việc giúp đỡ bịnh nhân và tiếp đăi tín đồ của ông Ngoạn sau này một phần lớn nhờ ở bàn tay của bà giúp sức.

 

Căn cứ theo bài du kư Đế Thiên (có lẽ là của ông Đặng Công Hứa) th́ năm ông Ngoạn đúg 60 tuổi, tức là năm Canh Th́n (1880), ôn gnằm mộng thấy có khổng tước bay đỗ vào ḷng, rồi trong năm ấy bà Huê thọ thai và sanh hạ một trai. Nhân thấy điềm ứng chim công, ông Ngoạn theo đó mà đặt tên con là Đặng Công Hứa. Cuộc đời sóng gió của ông Ngoạn trước kia từ nay không c̣n có nữa. Ông sớm chiều thong thả giảng đạo xem kinh, tịnh niệm và tu bồi công đức.

 

Tết Canh Dần (1890), giữa lúc có tín đồ tựu về lễ Phật đông đủ, ông Ngoạn vui vẻ nói: "Trong năm nay, chúng đệ tử sẽ không c̣n gặp mặt ta nữa. Vậy mỗi người cứ tŕ tâm tạo tác phước điền, chớ khá v́ chẳng ai nhắc nhở mà lảng xao bổn phận." Tín đồ nghe nói biết là lời trối nên đau đớn bịn rịn chẳng chịu ra về , ông phải đem thuyết "hữu h́nh tắc hoại" ra giảng giải, ai nấy mới chịu an ḷng nghe theo.

 

Ngày 19 tháng 2 năm ấy, ông tắm gội sạch sẽ rồi ngồi niệm Phật mà tịch diệt, thọ được 70 tuổi. Tín đồ xúm nhau chôn cất và thương xót vô cùng. Có người ở lại Trà Bông đến ba năm để săn sóc và bồi đắp chung quanh nắm xương tàn của người liễu ngộ cho thoả ḷng luyến tiếc.

 

Qua mười năm khói lửa, ngôi chùa Trà Bông đến giờ hăy c̣n giữa được nguyên vẹn phong độ uy nghiêm, mặc dù cây cối quanh chùa đă phải nhiều phen đương đầu với sự tàn phá của miểng bom oanh tạc.

 

GS Nguyễn Văn Hầu.

(C̣n tiếp)

 

CHÚ THÍCH:

 

(1) Tài liệu sưu tầm vào tháng Giêng năm 1956.

 

[NSLONGHOA]

HOME GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT HỌC TR̀NH HỘI ĐỒNG GIẢNG HUẤN THƯ VIỆN SINH VIÊN VỤ NSLONGHOA
For any questions, send Email to:  phvpghh@aol.com
Copyright © 2003. PhatHocVienPGHH. All rights reserved.
Revised: 03/17/08