Ó MỸ VÀ GẤU NGA CÓ THỂ ĐỤNG ĐỘ KHỞI ĐẦU MỘT CHIẾN TRANH LẠNH MỚI? * HOÀNG ĐỨC NHÃ   HOA KỲ CẦN ÁP DỤNG MỘT CHÁNH TRỊ THỰC DỤNG ĐỐI VỚI MỘT NƯỚC NGA MỚI   Mười lăm năm sau khi Liên Sô sụp đổ liên hệ Mỹ-Nga có đà đi vào con đường đụng độ. Cách đây vài năm TT Bush gây nhiều kinh ngạc khi ông ta tuyên bố rằng ông nhìn thẳng vào mắt của TT Nga Vladimir Putin và thấy được một người có thể tâm đầu ý hợp với nhau. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay, nhất là khi Hoa Kỳ bị chi phối bởi nhiều khủng hoảng trên thế giới, đã biến chuyển mối liên hệ giữa hai quốc gia và hầu như phá vỡ cơ hội xây dựng một hợp tác chiến lược giữa hai cường quốc này.   Tám năm sau khi đắc cử tổng thống Nga, ông Putin đã biến một quốc gia coi như phá sản hoàn tòan thành một cường quốc, với một mức độ tăng trưởng mạnh – gần 7% mỗi năm – và một thế đứng chiến lược trên thế giới ngày càng quan trọng. Chính sự tăng trưởng này – mặc dù những quyền lợi căn bản của người dân Nga ngày càng bị chà đạp – và thế lực của chánh quyền Nga trong những lãnh vực có tầm ảnh hưởng sâu rộng về an ninh và trật tự thế giới khiến Âu Châu và Hoa Kỳ thận trọng hơn trong bang giao giữa họ và Nga, kẻo tạo cơ hội châm ngòi thuốc nổ khởi đầu một chiến tranh lạnh mới.     Gấu Nga nổi nóng!   Vào dầu tháng Hai vừa qua, trong phiên họp hằng năm về chánh sách an ninh tại Munich, Đức quốc, TT Nga Putin làm thế giới ngạc nhiên khi ông ta chỉ trích nặng Hoa Kỳ và Tổ chức Minh Ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đe dọa quốc gia của ông ta. TT Putin đặc biệt chỉ trích Hoa Kỳ đã sử dụng quyền lực một cách đơn phương nhằm tạo một thế giới đơn cực do Hoa Kỳ lam bá chủ. Ông ta nói thêm rằng việc Hoa Kỳ sự dụng quyền lực một cách bất hợp pháp tại Iraq không giải quyết được một vấn đề nào. Trái lại, hành động này của Hoa Kỳ đã tạo nhiều tự thương và phá vở, và hành động này làm cho thế giới nguy hiểm hơn thay vì đem lại hòa bình và an ninh.   Ông Putin phản đối việc Hoa Kỳ thiết lập những hệ thống hỏa tiến chống hỏa tiển xuyên lục tại một số quốc gia Đông Âu và xây những căn cứ hành quân tiền phương tại một số quốc gia trược đây thuộc Liên Sô nhưng ngày nay là thành viên của Liên hiệp Âu Châu và NATO nới rộng, như Bulgaria và Romania.   Ông ta còn kêu gọi Hoa Kỳ và Nga duyệt lại những thỏa ước giảm thiểu và hủy bỏ những vũ khí nguyên tử và hệ thống hỏa tiển có tầm từ 500 đến 5000 cây số mà TT Reagan và ông Michael Gorbachev đã ký vào năm 1988. TT Putin cho rằng thỏa ước đó lỗi thời vì nó ngăn Hoa Kỳ và Nga không tạo thêm loại vũ khí chiến lược đó trong khi các quốc gia khác - như Trung Quốc, Bắc Hàn, Iran – không bị ràng buộc.   TT Putin còn bày tỏ sự bực tức của ông ta đối với Âu Châu và Hoa Kỳ khi ông tuyên bố tại hội nghị Munich rằng các quốc gia này kỳ thị Nga trong lãnh vực đầu tư. Các công ty Âu Châu và Mỹ được quyền khai thác 26% của trữ lượng dầu thô của Nga. Nhưng các công ty Nga gặp phải rất nhiều khó khăn khi họ muốn đầu tư tại ngoại quốc: so với 15 công ty ngoại quốc được quyền đầu tư tại Nga chỉ có một công ty Nga được quyền đầu tư tại ngoại quốc.   Nhiều quan sát viên tại hội nghị Munich này ví bài diễn văn của TT Putin với cảnh tượng Tổng Bí thư Brezhnev rút giày đập bàn trong lúc chỉ trích Hoa Kỳ trong phiên họp tại Liên Hiệp Quốc gần nữa thế kỹ trước đây. Lý do nào khiến TT Putin nổi nóng và tuyên bố những điều trên? Phải chăng ông ta quá bực tức vì các cường quốc Âu Châu và Hoa Kỳ không đánh giá cao và không hiểu rõ giá trị của Nga trong bối cảnh của chánh trị và mậu dịch toàn cầu hóa hiện nay và vẫn xem Nga như một thứ thảm chùi chân mà họ tự tiện giẫm lên.   Một số quan sát viên khác cho rằng sở dĩ TT Putin tuyên bố như trên là để gây hậu thuẩn tại quốc nội, và để khai thác những cảm tình quốc gia của nhân dân Nga và như thế làm họ bớt chú ý đến sa sút của quốc gia họ.     Liên bang Nga ngày nay   Nhìn sơ những thống kê vĩ mô ta có cảm tưởng Nga hiện đang mạnh tiến trên đường phát triển và người dân Nga đang tập tễnh vào một thời vàng son mới. Lợi tức trung bình đầu người gia tăng 10% trong năm 2006 so với năm 2005; mức tăng trưởng kinh tế gần 7%; mức độ lạm phát giảm nhiều so với những năm trước đây – dưới 10% - tỷ lệ người thất nghiệp giảm từ 10% trong năm 2000 xuống còn khỏang 7% ngày nay, và một giới trung lưu đang chớm nở. Tổng số dự trữ ngọai tệ của Nga gia tăng đến mức 303 tỷ Mỹ kim, xếp hạng thứ ba trên thế giới sau Trung Quốc và Nhật Bản. Đây là những thành quả đáng nể tại một quốc gia mà tám năm trước đây coi như phá sản hoàn toàn.   Tuy nhiên, nhìn sâu vào đời sống hằng ngày tại Nga, sau khi chế độ Cộng sản Liên Sô sụp đổ năm 1991, ta có thể nhận thấy rằng viện Cẩm Linh, lúc còn cai trị gần 300 triệu dân trước đây ngày nay chỉ cai trị 143 triệu dân, kém hơn dân số của quốc gia Bangladesh. Với một tỷ lệ sinh đẻ thấp và tuổi thọ trung bình kém (tuổi thọ trung binh của đàn ông Nga không quá 60) dân số Nga được ước lượng chỉ vào khoảng 109 triệu vào năm 2050, bằng dân số của Việt Nam vào thời điểm đó!   Hồng quân (quân đội Liên Sô cũ) oai hùng của thời kỳ chiến tranh lạnh nay chỉ là cái vỏ của đạo quân trong những thập niên sau đệ nhị thế chiến, từ 5 triêu 200 ngàn quân lính vào năm 1988 chỉ còn 1 triệu quân ngày nay, đa số với tinh thần sút kém, không còn ý chí chiến đấu và cũng không được trang bị vũ khí thích hợp.   Ngoài ra, theo thống kê mới nhất của Ngân hàng Thế giới (World Bank), mặc dù Nga thu nhập nhiều lợi tức vì giá dầu cao, tổng sản lượng nội địa (GDP) của Nga chỉ được 760 tỷ Mỹ kim, xếp vào hạng thứ 14 trên thế giới, cao hơn Úc Đại Lới nhưng kém hơn Mễ Tây Cơ.   Hơn nữa, trong năm năm qua nhiều tự do chánh trị của ngừơi dân Nga ngày càng bị hạn chế và chánh quyền cai trị một cách thiếu minh bạch và thiếu cởi mở. TT Putin chưa giải quyết được các vấn đề căn bản để cải thiện mức sống của dân Nga; trái lại, ông ta đã sử dụng lợi tức của ngành xuất cảng dầu thô và khí đốt thiên nhiên để bành trướng ảnh hưởng và cố duy trì ảo tưởng rằng Nga vẫn là một siêu cường quốc, ngay cả sử dụng việc cung cấp dầu thô và khí đốt thiên nhiên làm vũ khí chiến lược để thực hiện các mục tiêu chánh trị của họ.   Sự thật là Nga đã mất một đế quốc và đang đi tìm một vai trò.     Bóng ma chiến tranh lạnh   Vai trò đó có thể là vai trò nào? Hoa Kỳ và các cường quốc Âu Châu đang do dự trong việc đối phó với chánh quyền Putin, và cần có một lập trường thống nhất trước ngày Nga chủ tọa phiên họp của nhóm G8 – tám quốc gia giàu nhất thế giới – vào mùa Hè năm nay.   Hoa Kỳ, hơn ai hết, sẽ phải tạo những điều kiện thích hợp cho sự cộng tác với Nga, trước hết lấy được hậu thuẩn và hợp tác của Nga để giải quyết những khủng hoảng trên thế giới như vấn đề Iran, Bắc Hàn, v.v., và sau đó để khuyến khích Nga tiếp tục cởi mở và tạo nền dân chủ thật sự cho nhân dân họ. Chỉ có Hoa Kỳ mới có đủ khà năng và phương tiện để một mặt khuyến khích và mặt khác, áp lực Nga hủy bỏ lối cai trị của TT Putin hiện nay mà nhiều quan sát viên cho là “dân chủ được điều hành”.   Hoa Kỳ cũng ý thức rằng Nga có thể là một đối tác khó khăn. TT Putin, và người kế vị sau kỳ bầu cử năm 2008 – do chính ông Putin chọn - muốn tạo lại uy thế của Nga và sẽ chống lại mọi nỗ lực của Hoa Kỳ duy trì một trật tự thế giới do Hoa Kỳ độc quyền kiểm soát. Điều quan trọng là Hoa Kỳ và các cường quốc Âu Châu cần nhớ rằng TT Putin muốn tạo lại một thế đứng cho quốc gia một thời làm nghiêng ngả chánh trị và kinh tế thế giới. Đây không phải là mưu đồ tái lập Liên Sô độc tài đảng trị thuở nào như nhiều chánh giới tại Hoa Kỳ và một số quốc gia Âu Châu thích lập luận. Nhưng, nếu Hoa Kỳ và Âu Châu dồn Nga vào thế kẹt thì họ sẽ tạo cho TT Putin và người kế vị ông ta sau bầu cử năm tới những lý do để cứng rắn hơn, để tạo một thế đứng trên chính trường toàn cầu với bất cứ giá nào và để cai trị nhân dân họ một cách độc tài, và do đó dập tắt ngọn lửa dân chủ, xã hội dân sự đang chớm nở tại quốc gia này.   Những lời qua tiếng lại trong mấy tuần qua giữa Nga và Hoa Kỳ liên quan đến những hệ thống hỏa tiển mà Hoa Kỳ đã thiết lập tại Ba Lan và Tiệp Khắc - mà Nga cho là đe dọa chủ quyền của họ - có phần leo thang và có thể đưa hai bên đến vực thẩm một chiến tranh lạnh mới.   Thế giới không thể trải qua một chiến tranh lạnh mới. Không những các quốc gia Âu Châu mà cả những quốc gia trên các lục địa khác ý thức rằng một xung đột giữa Hoa Kỳ và Nga sẽ lung lay trật tự và an ninh thế giới, ngay cả an ninh của chính Nga và Hoa Kỳ. Các quốc gia này cần ý thức rằng tình trạng hỗn loạn do sự xung đột Nga-Mỹ sẽ giúp các phong trào khủng bố thế giới lộng hành, tiếp tục chiến dịch khủng bố của họ trên thế giới.   Xúc tiến chiến tranh chống khủng bố quốc tế, giải quyết những khủng hoảng trên thế giới và thực hiện những chương trình xây dựng dân chủ và phát triển quốc gia nhằm nâng cao mức sống người dân phải là mục tiêu tối hậu đòi hỏi sự hợp tác thật sự và một chánh trị thực dụng (realpolitik) thay vì một chiến tranh lạnh giữa Nga và các cường quốc Tây phương và Hoa Kỳ.   HOÀNG ĐỨC NHÃ

              [BANTIN]