Tại Sao Tôi Không Là Một Kitô Hữu? Bertrand Russell/Lê Công Đa   LGT: Đây là phần đầu bài nói chuyện của Triết gia Bertrand Russell vào ngày 6-3-1927 tại sảnh đường Battersea Town Hall dưới sự bảo trợ của National Secular Society, Chi Nhánh Nam Luân Đôn. Chúng tôi trích đăng hai luận điểm mà Triết gia Bertrand Russell đã bác bỏ trong phần đầu: Sự hiện hữu của Thượng Đế và Nguyên Nhân Đầu Tiên, vì đây cũng là quan điểm của Phật giáo. Vì quan điểm này mà Phật giáo cũng như Triết gia Bertrand Russell bị xem là vô thần. Thế nhưng cho đến nay vẫn chưa có một triết gia nào có thể đánh đổ được quan điểm này. NSLH.     Như Ngài chủ tịch vừa mới trình bày cùng quý vị, hôm nay tôi xin được hầu chuyện cùng quý vị về đề tài “Tại Sao Tôi Không Là Một Tín Đồ Kitô Giáo”. Trước tiên, có lẽ cũng là điều cần thiết chúng ta hãy thử tìm hiểu xem người ta muốn bao hàm ý nghĩa gì khi dùng hai chữ Kitô. Cái danh từ này ngày hôm nay đã được phần đông dùng theo một ý nghĩa không mấy chính xác. Đa phần người ta hiểu Kitô như là một người muốn nỗ lực sống một đời sống tốt đẹp, không hơn không kém. Trong cái ý nghĩa này tôi cho rằng có lẽ tất cả những ai theo bất kỳ tôn giáo, truyền thống tín ngưỡng nào cũng đều là người Kitô cả; tuy nhiên theo tôi, đây không phải là ý nghĩa đúng đắn của danh từ này, bởi vì nó hàm ý rằng tất cả những ai không phải Kitô -Phật giáo, Khổng giáo, Hồi giáo, v.v…- là những người không nỗ lực để sống một đời sống lương thiện, tốt đẹp. Tôi không đồng ý việc cho rằng hễ bất cứ ai cố gắng sống một cách tử tế theo đúng lương tri của mình là một người Kitô. Tôi quan niệm rằng quý vị phải có một số đức tin nhất định nào đó trước khi được quyền gọi mình là người Kitô. Cái danh từ này bây giờ không còn mang một ý nghĩa tinh thuần như ở thời Thánh Augustine và Thomas Aquinas  nữa. Vào thời đó, nếu một người nói rằng mình là người Kitô, ai cũng biết rõ ý nghĩa người đó muốn nói lên điều gì. Quý vị chấp nhận một tập hợp những niềm tin được thiết định rất mực chuẩn xác mà mỗi một yếu tố của nó được quý vị tin tưởng với một niềm tin mãnh liệt.   Thế nào là một Kitô Hữu?   Bây giờ thì hoàn toàn không như thế. Cái ý nghĩa của tiếng Kitô có phần nào mơ hồ hơn. Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng có hai yếu tố được xem như rất mực cơ bản cho bất cứ ai tự gọi mình là người Kitô. Trước tiên là về mặt học thuyết giáo điều –nói trắng ra, quý vị phải tuyệt đối tin tưởng vào Thượng Đế và sự bất tử. Nếu quý vị không tin tưởng vào hai yếu tố này, tôi không nghĩ rằng quý vị có thể gọi mình là người Kitô một cách đúng đắn. Và hơn thế nữa, thứ đến, như tên gọi đã hàm chứa ý nghĩa, tối thiểu quý vị phải có một phần nào đó tin tưởng vào Chúa Giêsu Kitô. Chẳng hạn như, người Hồi giáo cũng tin tưởng vào Thượng Đế và sự bất tử nhưng họ không thể gọi mình là người Kitô giáo. Tôi cho rằng quý vị phải có một niềm tin tối thiểu rằng Đức Kitô, nếu không phải là một bậc thần thánh thiêng liêng, thì ít nhất đây cũng là con người tốt đẹp nhất, thông minh uyên bác nhất của nhân loại. Nếu quý vị không tin tưởng về Đức Kitô như thế, tôi không nghĩ rằng quý vị được quyền gọi mình là người Kitô giáo. Dĩ nhiên cũng có một ý nghĩa khác mà quý vị có thể tìm thấy trong từ điển Whitaker’s Almanack hay trong bất cứ cuốn sách địa lý nào, ở đó người ta phân chia dân số thế giới ra thành Kitô giáo, Hồi giáo, Phật giáo, thờ phượng thần vật, v.v…; và trong cái ý nghĩa đó, tất cả chúng ta đều là người Kitô. Sách địa lý có thể gọi tất cả chúng ta như thế, tuy nhiên đó chỉ là những ý nghĩa thuần tuý địa lý mà tôi cho rằng chúng ta có thể không cần phải bận tâm đến. Thế nên khi nói rằng tôi không phải là một Kitô hữu, tôi muốn thưa với quý vị hai điều: Thứ nhất, tại sao tôi không tin tưởng vào Thượng Đế và sự bất tử; và thứ hai, tại sao tôi không tin tưởng Đức Kitô là con người tốt đẹp nhất, thông minh uyên bác nhất của nhân loại, mặc dù tôi vẫn đánh giá cao Ngài là người rất mực đạo đức thánh thiện.   Thế nhưng trước những nỗ lực thành công của những người không tin tưởng trước đây, tôi đã không thể nào đưa ra một định nghĩa về Kitô rất mực co dãn tuỳ tiện như thế. Như tôi đã thưa với qúy vị, thời trước nó còn mang một ý nghĩa tinh thuần hơn thế nữa. Chẳng hạn như, niềm tin vào hoả ngục. Tin tưởng vào ngọn lửa hoả ngục đời đời là một yếu tố rất mực quan trọng mãi cho đến thời gian gần đây. Tại đât nước này, như quý vị đã biết, niềm tin này đã bị loại bỏ không còn được xem là yếu tố trọng yếu là do một phán quyết của Privy Council (3). Mặc dù có sự phản đối của Giám mục các họ đạo Canterbery, và York; tuy nhiên trên đất nước này vấn đề tôn giáo được quy định bởi Đạo luật của Nghị Viện, thế nên Privy Council có quyền tiêu hủy các Giáo chỉ này, và hỏa ngục vì thế đã không còn là một yếu tố cần thiết cho người Kitô. Vì lẽ đó, tôi cũng sẽ không khẳng định rằng một người Kitô giáo bát buộc phải tin tưởng vào hỏa ngục.   Sự hiện hữu của Thượng Đế   Bây giờ chúng ta bàn đến vấn đề hiện hữu của Thượng Đế: Đây là một vấn đề rộng lớn và nghiêm túc, và nếu như tôi muốn giải quyết nó một cách hoàn chỉnh có lẽ tôi sẽ phải giữ quý vị ở lại đây cho đến ngày Nước Cha Trị Đến (4), và như vậy tôi nghĩ qúy vị sẽ sẵn sàng thứ lỗi cho tôi nếu như tôi giải quyết vấn đề này trong một cung cách tóm gọn hơn. Dĩ nhiên như quý vị đã biết, Giáo hội Công giáo La Mã đã đưa ra học thuyết rằng sự hiện hữu của Thượng Đế có thể được chứng minh bằng lý lẽ hiển nhiên không cần hỗ trợ. Đây là một học thuyết kỳ cục, thế nhưng lại là một trong những học thuyết cơ bản của họ. Họ đã phải đưa ra học thuyết này bởi lẽ đã có một thời những nhà tư tưởng có đầu óc tự do có thói quen đưa ra những luận điểm thế này thế nọ trên căn bản rất mực thuần lý có thể thúc đẩy dư luận đi đến chỗ chống báng sự hiện hữu của Thượng Đế, mặc dù về tín lý họ biết rằng Thượng Đế hiện hữu. Những cuộc tranh cãi và lý luận như thế diễn ra trong một thời gian dài cho đến lúc Giáo Hội Thiên Chúa Giáo La Mã cảm thấy cần phải chấm dứt chuyện này. Thế là họ tuyên bố rằng sự hiện hữu của Thượng Đế có thể được chứng minh bằng lý lẽ hiển nhiên không cần hỗ trợ, đồng thời họ cũng xây lên một nền tảng được xem như là cơ sở lý luận để chứng minh điều này. Dĩ nhiên, đã có rất nhiều luận điểm, tôi sẽ chỉ nêu ra một vài nét chính.   Luận Điểm Nguyên-Nhân-Đầu-Tiên   Có lẽ đơn giản nhất và dễ hiểu nhất là luận điểm Nguyên-Nhân-Đầu-Tiên. (Khẳng định rằng bất cứ cái gì mà chúng ta thấy trên thế gian này đều phải có nguyên nhân phát sinh ra. Đi ngược lại chuỗi nguyên nhân này cho đến điểm cùng tột, ta phải đi đến cái Nguyên-Nhân-Đầu-Tiên, và cái Nguyên-Nhân-Đầu-Tiên này mang tên là Thượng Đế.) Tôi cho rằng trong thời đại ngày nay luận điểm này không còn mang sức nặng bao nhiêu, bởi vì trước tiên, nguyên nhân không hoàn toàn là một cái gì đó như đã từng được quan niệm trước đây. Những triết gia, các nhà khoa học đã không ngừng làm việc với cái nguyên nhân này, và bây giờ xem ra nó không còn sinh khí nữa như trước đây; tuy nhiên, một phần là vì như quý vị thấy, luận điểm cho rằng phải có một Nguyên-Nhân-Đầu-Tiên là cái không thể có một giá trị nào cả. Tôi có thể nói rằng, hồi còn trẻ, những vấn đề này đã được đặt ra một cách rất mực nghiêm túc trong đầu óc mình và trong một khoảng thời gian lâu dài, tôi đã hoàn toàn chấp nhận luận điểm Nguyên-Nhân-Đầu-Tiên này, cho đến một hôm, lúc tôi mười tám tuổi, khi xem cuốn tự truyện của John Stuart Mill, tôi tìm thấy một câu như sau: “Cha tôi dạy tôi rằng câu hỏi, ‘Ai sinh ra tôi?’ không thể có câu trả lời, bởi vì nó sẽ lập tức dẫn đến một câu hỏi khác, ‘Ai sinh ra Thượng Đế?’”  Một câu rất mực đơn giản này đã làm cho tôi sực tỉnh ra, và không ngừng suy nghĩ, để rồi thấy được tính cách sai lầm trong luận điểm Nguyên-Nhân-Đầu-Tiên. Nếu tất cả mọi vật đều phải có nguyên nhân thì Thượng Đế tất cũng phải có nguyên nhân. Nếu có thể có bất cứ cái gì đó không hề có nguyên nhân, thì cái thế giới này hay Thượng Đế cũng vậy, thế nên cái luận điểm này không thể nào đứng vững. Bản chất của vấn đề này cũng y hệt như cái nhìn của người Ấn Độ giáo, rằng thế giới này nương tựa trên một con voi, và con voi nương tựa trên một con rùa, và rồi họ bảo rằng, “Thế con rùa thì sao?”  Người Ấn Độ sẽ không mất thì giờ về chuyện này, họ bảo “Thôi ta đổi qua đề tài khác.”  Luận điểm Nguyên-Nhân-Đầu-Tiên xem ra còn tệ hơn cả chuyện này. Không hề có lý do tại sao thế giới này lại không thể hiện hữu không có nguyên nhân; mà cũng không có bất cứ lý do nào tại sao nó lại không thể luôn hiện hữu như thế. Không hề có bất cứ lý lẽ nào khả dĩ cho thấy thế giới này có một khởi điểm cả. Cái ý tưởng cho rằng mọi vật phải có một khởi điểm chỉ là do sự tưởng tượng nghèo nàn của chúng ta. Thế nên, có lẽ, tôi thấy không cần thiết phải mất thì giờ thêm về cái luận điểm Nguyên-Nhân-Đầu-Tiên này nữa.   Bertrand Russell/Lê Công Đa trích dịch

              [ NSLONGHOA ]