|
Chỉ Một Nhất
Thể Hiện Hữu
OSHO/Tâm Hà Lê Công Đa Chuyển Ngữ
Câu hỏi thứ nhất:
Phải chăng tín ngưỡng đơn giản đến mức mà ngay cả tôi
cũng có thể hiểu được?
Vâng, đúng như thế, Sheela, ngay cả chính bạn. Tuy nhiên khi
tôi nói tín ngưỡng rất mực đơn giản điều đó không hề bao hàm
ư nghĩa dễ dàng, tôi chỉ muốn nói rằng nó không hề rắc rối.
Đời sống chẳng rắc rối bao giờ, và hiện hữu cũng không hề
phức tạp. Tất cả mọi chuyện rắc rối phức tạp đều do cái tâm
mang lại. Chỉ có niệm mới phức tạp; c̣n vô-niệm làm sao lại
có thể rắc rối phức tạp được? Khi không c̣n bất cứ một niệm
nào khởi lên trong tâm, cái đó gọi là ǵ nếu không là đơn
giản? Khi tấm gương phản chiếu tuyệt đối trống không, làm
sao phức tạp rắc rối có thể lưu lại dấu vết?
Tín ngưỡng là đơn giản trong cái ư nghĩa rằng nó không hề
phức tạp chứ không có nghĩa là dễ dàng. Triết học th́ phức
tạp rắc rối, rất mực phức tạp. Thế nhưng tín ngưỡng chỉ đến
với trái tim thuần phác chứ không phải là một nỗ lực của tâm
trí, nó không hề bị triết hoá. Thực ra, một triết gia rất
khó -nếu không nói là hầu như không thể- trở thành một con
người tín ngưỡng. Bạn càng hiểu biết thông thái chừng nào
bạn càng gặp nhiều khó khăn chừng nấy. Thế nhưng sự khó
khăn ấy đến từ chính bạn. Bạn là người mang lại nỗi khó khăn
này. Bạn mang một cái tâm rất mực lôi thôi, thế nên cái tâm
của bạn được phản chiếu vào thực tại. Bạn chính là người
gieo mầm bệnh hoạn.
Chim chóc, cỏ cây, trăng sao, mặt trời -tất cả mọi thứ đều
tuyệt đối đơn giản. Và nếu bạn cũng đơn giản như thế, bỗng
dưng một cuộc hội ngộ diễn ra: đơn giản gặp gỡ đơn giản. Cái
phức tạp không thể gặp gỡ đơn giản, nó chỉ có thể bắt tay
cùng phức tạp thôi. Thế nên nếu bạn đơn giản, bỗng nhiên tất
cả mọi chuyện đều trở thành đơn giản. Tất cả mọi chuyện như
được vén lên bức màn bí mật trước mắt mọi người.
Bạn hỏi: Có phải tín ngưỡng đơn giản đến mức mà ngay cả
tôi cũng có thể hiểu được?
Tuy nhiên phải nói rằngcái từ “hiểu” này không được chỉnh
lắm. Tín ngưỡng không thể được hiểu –để hiểu tức là có phức
tạp chen vào. Tín ngưỡng là sống với chứ không phải hiểu. Để
hiểu là cách thế mà bạn mang cái tâm rắc rối phức tạp của
ḿnh vào. Nếu bạn khởi sự cố gắng để hiểu, th́ càng nỗ lực
để hiểu chừng nào bạn sẽ càng không hiểu chừng nấy.
Một con rết đang đi -cả trăm cái chân đang di động- trong
khi một con thỏ con đang ẩn ḿnh trong một bụi rậm ở ven
đường. Con thỏ cất tiếng chào hỏi, “Này bác rết, tôi luôn
luôn lấy làm thắc mắc làm sao bác lại có thể quản lư cả hàng
trăm cái chân cùng một lúc? Cái chân nào bước đầu tiên, cái
nào thứ hai, cái nào thứ ba, vân vân và vân vân? Thế mà bác
không bao giờ bị bối rối? Hay thật, tôi muốn biết điều đó.
Bác làm ơn nói cho tôi hay ít nhiều.”
Con rết dĩ nhiên chưa từng bối rối với chuyện đi đứng bao
giờ. Từ trước đến nay nó chỉ việc ḅ và ḅ thôi. Thực ra nó
cũng chẳng bao giờ buồn nh́n xuống những cặp chân của ḿnh,
nó cũng chưa bao giờ nghĩ đến việc đếm thử có bao nhiêu cái.
Bây giờ là lần đầu tiên nó bắt đầu đối diện, nhận thức vấn
đề. Thế là bỗng dưng nó như bị tê liệt và té lăn đùng ra. Nó
khóc ầm lên và bảo con thỏ: ‘Đồ điên! Mày đă hủy diệt cái
sự đơn giản của tao! Bây giờ trở đi chắc là tao sẽ phải đi
đứng rất lạng quạng!”
Thế là cái tâm đă xen vào. Đi đứng là chuyện b́nh thường đơn
giản thôi, bạn phải điều khiển nó như thế nào đây? Thật ra,
bạn đâu có điều khiển nó, Thượng Đế đă làm công việc này.
Khi nhận thức xen vào, có nghĩa là bạn khởi sự làm công việc
điều khiển. Bạn thở như thế nào nhỉ? Có bao giờ bạn để ư đến
chuyện đó không? Tạm thời quên đi cái chuyện con rết –nh́n
vào cái chuyện bạn thở như thế nào? Làm sao bạn điều khiển
được nó? -cả một cái tiến tŕnh phức tạp, thở khí trời vào,
phân tích nó ra từng nguyên tố, chỉ chọn lấy dưỡng khí, loại
bỏ thán khí; rồi th́ dưỡng khí đi vào máu, làm thanh khiết
huyết quản, rồi đi trở lại buồng phổi mang theo cùng với nó
bao nhiêu đồ phế thải trong hệ thống tuần hoàn và tống nó ra
trở lại –làm sao mà bạn điều khiển được chuyện này? Thế mà
bạn vẫn làm được công việc đó, ngay cả trong lúc ngủ.
Thượng Đế làm công chuyện đó, cái tổng thể làm công chuyện
đó. Bằng cách nào mà bạn có thể biến bánh ḿ thành máu
huyết? Thế mà bạn đă làm công chuyện đó một cách rất hoàn
hảo –ít ra là cho đến bây giờ. Tôi không biết ngày mai sẽ
như thế nào. Nhưng cho đến giây phút này, làm thế nào mà bạn
lại có khả năng làm một công việc mầu nhiệm như vậy?
Bạn đă từng nghe câu chuyện về phép lạ của Chúa Giêsu biến
đá thành bánh ḿ –đâu có nhằm nḥ ǵ so với chuyện bạn biến
bánh ḿ thành máu mỗi ngày! Biến đá thành bánh ḿ không đến
nỗi khó khăn như thế; biến ổ bánh ḿ khô chết thành ḍng máu
luân lưu sống động trong huyết quản c̣n khó khăn hơn nhiều,
phải gọi đó là một đại phép lạ. Thế nhưng bạn đang làm công
chuyện đó trong từng giây phút! Một khi bạn nhai nuốt miếng
bánh ḿ qua khỏi cổ họng, bạn đă quên bẳng nó đi, và rồi
Thượng Đế đă chu tất mọi chuyện. Khi tôi nói “Thượng Đế đă
chu tất mọi chuyện,” có nghĩa là không ai chu tất cả -mà là
cái tổng thể.
Thế nên khi bạn mang cái từ “nhận thức” vào th́ cũng có
nghĩa là bạn mang vào theo vô vàn rắc rối phức tạp. Bạn chỉ
có thể sống, chỉ có thể tín ngưỡng –làm ơn quên dùm tôi cái
chuyện nhận thức đi!
Thiền giả cũng có một cách thế đặc biệt để diễn đạt một
chuyện tương tự như vậy. Họ bảo: Con ḅ mộng chui qua cửa
sổ. Đầu lọt, cặp sừng lọt, bốn chân lọt. Thế sao c̣n kẹt lại
cái đuôi?
Cái đuôi bị kẹt lại –có vẻ như là chuyện rất mực vô lư.
Toàn bộ con ḅ đă chui lọt qua cánh cửa –cái đầu, cặp sừng
và bốn chân- tất cả, chỉ c̣n cái đuôi nhỏ là bị vướng lại ở
đâu đó không thể vượt qua. Thiền bảo rằng bạn đang đau khổ
bởi cùng một cái đuôi như vậy.
Cái đuôi bị kẹt lại đàng sau đó là cái ǵ?
Thiền sư Đạo Nguyên bảo rằng:
Trong thế gian này,
Cái đuôi ḅ,
Lẽ ra chui lọt qua cánh cửa,
Nhưng luôn luôn bị vướng lại đàng sau
Trừ phi ta phải kéo nó như điên
Cái đuôi ḅ là tất cả những ǵ mà ta không thể hiểu thế
nhưng lại cố gắng t́m cách để hiểu. Cái đuôi ḅ là nỗ lực để
nghĩ bàn những điều không thể nghĩ bàn, bất khả tư nghị.
Cái đuôi ḅ là một nỗ lực nhằm bạch hoá hiện hữu.
Đó là tất cả những ǵ mà bạn gọi là “hiểu”, là “nhận thức”.
Tôi biết bạn muốn nói lên điều ǵ khi dùng cái từ “hiểu” –
đó là chuyện bạch hoá hiện hữu, làm hiện hữu trở nên như một
cái ǵ đó trong sáng rơ ràng, một cái tam đoạn luận chẳng
hạn. Thế nhưng đây không phải là một cái tam đoạn luận, đây
là một khúc ca sống động, bạn không thể tiết giảm nó trở
thành cái tam đoạn luận. Đây cũng không phải là một bài toán
số học, càng không phải là một câu đố -đây là một công án
Thiền. Nó không hề có đáp số. Nó là một bí nhiệm, không thể
được giải đáp.
Cái tổng thể là cái bất khả tư nghị. Khi bạn cố gắng để nắm
bắt, để hiểu nó, cái đuôi mọc dài thêm, thế là bạn bị vướng.
Cái đuôi nhỏ đó chính là tri kiến. Bạn có thể thể nhập vào
Thượng Đế một cách dễ dàng, thế nhưng bạn sẽ luôn bị kẹt bởi
cái đuôi. Cặp sừng, cái đầu, bốn chân có thể vượt qua cánh
cửa bước vào Thượng Đế một cách dễ dàng, không hề có vấn
nạn. Thế nhưng cái đuôi ở trong bạn, luôn luôn ve vẩy ở
trong đầu, sẽ làm bạn bị kẹt lại ở đàng sau. Nó sẽ không cho
phép bạn vượt qua. Thế nên những người thiên về đầu óc rất
khó mà bước vào đời sống tôn giáo, tín ngưỡng. Những người
nặng về trái tim lại rất dễ dàng đi trên đạo lộ.
Trong mỗi con người luôn luôn có một ước muốn thôi thúc để
suy nghĩ những điều không thể nghĩ bàn, để bạch hoá cái
huyền nhiệm rốt ráo.
Thế nhưng cái rốt ráo này lại thuộc về tổng thể, và một bộ
phận nhỏ của nó –cái tri thức- lại muốn đi t́m hiểu cái rốt
ráo. Cái tổng thể này chỉ có thể được hiểu bởi tổng thể, nó
không thể được hiểu bởi bộ phận. Cái ǵ đồng loại mới có thể
hiểu nhau. Cái tri thức chỉ là một bộ phận nhỏ, rất mực bé
nhỏ, thế mà cứ luôn làm ra vẻ một ông chủ độc tài.
Cái tri thức đang trở nên rất mực chuyên chính. Nó bảo:
“Trước tiên, tớ phải hiểu hết mọi chuyện. Nếu tớ không hiểu
là không được đâu đấy. Nếu tớ không nhận ra Thượng Đế,
Thượng Đế không thể nào hiện hữu được. Thượng Đế chỉ hiện
hữu nếu được tớ cho phép. T́nh yêu thương chỉ hiện hữu khi
nào được tớ công nhận.” Đứng trước sự bí nhiệm, tri thức
phán bảo: “Không. Không phải vậy.” Tốt hơn là phán bảo
“Không phải vậy” c̣n hơn là chấp nhận điều bí nhiệm và mất
hết quyền kiểm soát và kềm kẹp độc tài của ḿnh lên hiện
hữu. Cái tri thức chính là cái bản ngă –đó là cái đuôi, tuy
rất nhỏ, nhưng luôn luôn bị vướng.
Thế th́ Sheela ạ, đừng trưởng dưỡng cho cái đuôi này lớn
dậy. Nếu bạn có một cái đuôi th́ quả là một điều rất khó
khăn để thể nhập vào tín ngưỡng. Mà cho đến bây giờ, tôi
chưa hề thấy cái đuôi ở Sheela, trừ phi cô ấy đem dấu kín đi
ở một nơi nào đó.
Tri thức có thể giải quyết mọi vấn nạn ngoại trừ vấn nạn của
chính nó. Tri thức có đáp số cho mọi chuyện ngoại trừ Thượng
Đế, cuộc sống và cái tổng thể. Ở những lănh vực đó, bổng
dưng nó rất mực nhỏ bé, trở nên bất lực. Trước mặt toàn
năng, tri thức trở nên bất lực.
Thế nên, nếu bạn không muốn hiểu, sẽ không có vấn nạn nào cả
-một ngày nào đó rồi bạn sẽ hiểu. C̣n nếu bạn muốn
hiểu, bạn sẽ không bao giờ hiểu được. Hăy để tôi lập lại một
lần nữa: nếu bạn không muốn hiểu, một ngày nào đó rồi bạn
sẽ hiểu -bởi v́ nó đơn giản. C̣n nếu bạn muốn
hiểu, nó sẽ trở nên vô cùng phức tạp rắc rối, bạn sẽ không
bao giờ hiểu được.
Câu hỏi thứ hai:
Bóng tối đang phủ chụp lấy tôi. Ngài Bhagwan, ngài có thể
kéo dùm tôi ra khỏi nơi đó không?
Tôi chẳng hề thấy bóng tối ở bất cứ nơi nào cả. Chỉ có bạn
là đang nhắm nghiền đôi mắt của ḿnh lại thôi, bóng tối
không hề hiện hữu. Đó chỉ là điều tưởng tượng của bạn. Mặt
trời ở khắp mọi nơi, ánh sáng ở khắp mọi nơi, và trăng rằm
tỏa rạng. C̣n bạn th́ cứ tiếp tục bám chặt vào đôi mắt nhắm
của ḿnh, cứ tiếp tục nhắm nghiền đôi mắt lại –bóng tối là ở
đó. Bây giờ th́ không ai có thể làm cho đôi mắt bạn mở ra
được. Có một vài điều mà bạn phải tự ḿnh làm lấy.
Nếu bạn muốn nhảy mũi, bạn sẽ phải nhảy mũi –Tôi không thể
làm được điều đó cho bạn. Nếu bạn muốn khịt mũi, bạn sẽ phải
tự ḿnh làm lấy thôi –Làm sao tôi có thể làm thế cho bạn
được. Có một vài điều bạn sẽ phải tự ḿnh làm lấy. Đây là
một trong những điều căn bản nhất trong đời sống mà tốt nhất
cho bạn là hăy tự ḿnh làm lấy, bằng không, ngay cả chính
cái tự do của bạn cũng sẽ là nô lệ. Nếu tôi hay ai đó mang
bạn ra khỏi bóng tối, cái ánh sáng đó sẽ không phải là ánh
sáng thực sự. Bạn sẽ bị cầm tù bởi chính cái ánh sáng này
-bạn chưa tự thắp sáng chính ḿnh, bạn chưa nở hoa trong hoà
điệu tự thân.
Có khi nào bạn để ư chuyện này không? Trẻ con đôi khi cố
gắng dùng sức ḿnh để mở bung một nụ hoa. Búp hoa có thể
được mở bung ra, thế nhưng cái đó không c̣n là một đoá hoa
nữa, nó thiếu vắng một cái ǵ đó, nó mất đi một cái ǵ đó
cực kỳ ư nghĩa. Cái đó chính là hồn hoa. Đoá hoa chỉ có hồn
khi nào chính tự nó đơm bông khai nhụy, và từ đó đời sống nở
hoa. Một khi phải dùng sức để mở bung một nụ hoa, bạn đă hủy
diệt nó. Tất cả những ǵ tuyệt vời trong cuộc đời này cũng
thế, đều xảy đến tự nhiên, không thể dùng sức để ép buộc.
Có một giai thoại Thiền học rất tuyệt vời sau đây về Thiền
sư Triệu Châu (1):
Một hôm, sư Triệu Châu ngă té trên tuyết và la lên: “Đở tôi
dậy với! Đở tôi dậy với!”
Một môn đệ của ông liền chạy đến và nằm lăn xuống bên cạnh.
Triệu Châu cả cười, đứng dậy bảo người học tṛ: “Đúng thế!
Đúng y như vậy! Đó là những ǵ mà ta đang dạy cho ngươi đó.”
Triệu Châu té ngă trên tuyết và kêu lên, “Đở tôi dậy với! Đở
tôi dậy với!” Thật ra, đâu có nhu cầu như thế! Nếu bạn té
xuống, bạn có thể đứng lên được mà. Nếu bạn có thể té th́
bạn cũng có thể đứng dậy. Cũng cùng một năng lực làm bạn té
có thể làm bạn đứng lên. Người nào không thể đứng lên th́
cũng khó có thể té được. Cũng cùng một năng lực làm bạn đi
hoang có thể đưa bạn trở về lại mái nhà xưa. Người nào không
thể trở về nhà cũng khó mà có thể đi hoang được, bởi v́ cả
hai đều sử dụng đến một năng lực cần thiết giống nhau.
Cũng cùng một năng lực đẩy bạn vào chỗ phạm tội có thể biến
bạn thành một vị thánh. Mà thực ra, trở thành một kẻ tội lỗi
lại phức tạp, khó khăn, gian khổ hơn nhiều. Trở thành một vị
thánh th́ không đến nỗi rắc rối khó khăn như thế. Trở thành
một con người tín ngưỡng th́ lại càng không gian khổ chút
nào. Cũng cùng một loại năng lực thôi! Bạn đang nhắm nghiền
đôi mắt lại và đang trút tất cả năng lực của ḿnh vào để làm
chuyện đó. Thế th́ cũng cùng một năng lực đă làm cho đôi mắt
nhắm, buông xả đi, nó sẽ giúp cho đôi mắt bạn mở ra.
Người đồ đệ này mới đúng là một đồ đệ thực sự. Y hiểu ông
thầy ḿnh hết mức. Y biết rằng Triệu Châu đă tạo ra cái t́nh
huống đó, cái té của ông ta thật ra là có dụng tâm. Có thể
là thấy người đồ đệ này vừa mới đi ngang qua và ông thầy làm
bộ té lăn ra –đó là một t́nh huống- rồi la lên, “Giúp đở tôi
dậy với! Giúp đở tôi dậy với!” Thế rồi người môn đệ chạy đến
và nằm lăn ra bên cạnh. Y chẳng hề giúp ông thầy một tí nào
cả. Y đang làm cái tṛ ǵ vậy?
Y không cố gắng để giúp ông thầy ḿnh một chút nào cả, mà
một cách đơn giản, y chỉ bày tỏ ḷng thiện cảm, chia xẻ.
Hành động của y hàm ư nói lên: “Thầy ạ, Tôi có thể làm ǵ
bây giờ? OK, Tôi là học tṛ của ông, tôi sẽ nằm lăn ra bên
cạnh ông thôi. Tôi đâu có thể làm ǵ khác hơn?”
Một vị Đạo sư thiện cảm với bạn, mang ḷng từ vô lượng. Ông
ta đâu có thể làm ǵ khác hơn được? Nắm đôi tay của bạn để
dẫn dắt chăng? -Một vị Đạo sư thực sự không thể làm như thế
-bởi v́ nắm đôi tay của bạn cũng có nghĩa là giữ măi bạn
trong t́nh trạng lệ thuộc. Cái khoảnh khắc mà ông Thầy buông
tay bạn ra bạn sẽ quay trở về lại với cái thế giới cũ, cái
tâm ngày cũ của ḿnh. Cái tâm này chưa chịu kết thúc đâu, nó
c̣n luẩn quẩn đâu đó ở trong bạn. Dùng sức để đẩy nó ra cũng
có nghĩa là vẫn tiếp tục giữ nó lại ở trong bạn.
Một vị Thầy thực sự giúp bạn mà có vẻ như không giúp ǵ cả.
Hăy cố để hiểu điều này -giúp nhưng có vẻ như không giúp ǵ
cả. Sự trợ giúp của ông ta rất mực gián tiếp, ông ta không
bao giờ đi thẳng đến bạn để trợ giúp. Ông ta đến với bạn
trong những cách thế rất vi tế. Ông ta bao quanh bạn như một
làn gíó nhẹ mỏng manh, không phải là trận cuồng phong. Ông
ta bao quanh bạn như một mùi hương thoang thoảng, vô h́nh.
Dứt khoát là ông ta giúp đỡ bạn, nhưng không bao giờ làm hư
hỏng bạn. Ông ta chỉ giúp bạn ở cái mức độ mà khả năng bạn
có thể tiếp thu, không bao giờ đi một bước xa hơn. Ông ta
không bao giờ thúc đẩy, ép uổng bạn một cách quá đáng, bởi
v́ bất cứ cái ǵ được thực hiện một cách bạo động không sớm
th́ muộn cũng sẽ mất đi.
Cũng vậy, cái ǵ không do chính bạn khổ công đào luyện bạn
sẽ đánh mất nó dễ dàng. Bạn không thể nào sở hữu cái ǵ
không do bạn trưởng dưỡng lấy trong chính hiện sinh ḿnh.
Bạn chỉ trở thành chủ nhân ông thực sự của cái do chính bạn
tạo nên. Tôi có thể mang đến cho bạn chân lư nhưng rồi bạn
cũng sẽ quẳng nó đi thôi bởi v́ bạn sẽ không nhận ra nó. Tôi
có thể ép buộc bạn phải thức giấc, thế nhưng cái khoảnh khắc
mà tôi rời khỏi bạn, bạn sẽ rơi trở lại vào giấc ngủ của
ḿnh, và rồi bạn sẽ càu nhàu, sẽ giận dữ tôi bởi v́ bạn đang
c̣n thích thú trong cơn mộng của ḿnh. Bang c̣n đang say đắm
trong giấc mộng đẹp và tôi là tên phá bỉnh, đến đánh thức
bạn dậy.
Đôi lúc bạn hăy tự ḿnh quan sát thử xem. Bạn cần phải đáp
một chuyến tàu sớm –vào lúc bốn hay năm giờ sáng- và nhờ ai
đó đánh thức bạn dậy vào lúc bốn giờ. Y đă làm theo lời bạn
yêu cầu và rồi bạn lại nổi cáu lên với y! Bạn không thích
thú cái chuyện bị dựng đầu dậy trong lúc c̣n đang ngon giấc
-dù đó là chuyện do chính bạn yêu cầu. Bạn c̣n xem y như kẻ
thù nữa là khác.
Tôi đă được nghe một giai thoại về Immanuel Kant, một triết
gia Đức, rằng ông ta là một người rất tôn trọng chuyện giờ
giấc. Đời sống ông ta chẳng khác ǵ một cái kim đồng hồ,
luôn luôn đúng giờ trong tất cả mọi chuyện, không một giây
phút nào bỏ phí. Đúng năm giờ sáng, cả toàn bộ đời sống của
ông ta như thức dậy vào ngay lúc đó. Ông có một người đầy tớ
và người này có nhiệm vụ phải lôi ông ta ra khỏi giường ngủ
vào đúng giờ này, ngay cả đôi khi phải dùng đến bạo lực –ông
ta cho phép người đầy tớ có quyền làm chuyện đó. Ông bảo
người đầy tớ: “Nếu cần phải đánh ta, ngươi cứ việc đánh! Và
cho dù ta sẽ đánh lộn cật lực với ngươi, ngươi cũng phải
đánh thức ta dậy. Đừng để tâm đến những ǵ ta càu nhàu vào
buổi sáng. Có thể ta sẽ chữi bới la mắng hay dọa dẫm sẽ đuổi
ngươi ngay lập tức, đừng quan tâm. Bất cứ cái ǵ ta nói
ngươi có thể tiếp tục lắng nghe, nhưng cứ việc lôi ta ra
khỏi giuờng.”
Người ta nói rằng Kant rất mực lệ thuộc vào người đầy tớ này
trong cái tương quan kỳ quặc, người đầy tớ gần như trở thành
ông chủ và ông chủ biến thành người đầy tớ. Đôi lúc người
đầy tớ này nghỉ việc và Kant đă phải rất khổ sở để t́m người
khác thay thế nhưng không ai xứng hợp với vai tṛ này, bởi
v́ đâu có ai lại có thể đánh đập ông chủ ḿnh vào lúc năm
giờ sáng? Ngay cả nếu ông chủ bảo, “Cứ việc đánh ta!” người
đầy tớ cũng rất sợ hăi khi làm chuyện đó. Thế là Kant cứ
phải tới lui chạy t́m người đầy tớ cũ rất nhiều lần.
Thế nhưng chuyện ǵ đă xảy ra? Có thể là bạn đang tận hưởng
một giấc mơ đầm ấm, êm đềm, ngoài trời lành lạnh và bạn th́
đang nệm ấm chăn êm. Vâng, có thể là trước đây bạn quyết
định sẽ thức dậy, thế nhưng bây giờ …? Bạn quay trở ḿnh lần
nữa và lại ch́m vào giấc ngủ.
Không ai có thể được đánh thức trước thời điểm chín mùi của
y và cũng không nên làm chuyện đó.
Thế nên, không có vấn đề ǵ đâu bạn, hăy cố t́m hiểu tại
sao bạn lại cứ nhắm nghiền đôi mắt ḿnh lại. Thay v́ yêu
cầu tôi dùng sức để mở nó ra th́ hăy cố t́m hiểu tại sao nó
lại cứ nhắm măi. Hăy cố mà hiểu là bạn đang c̣n ch́m đắm
trong những giấc mơ nào. Bạn mơ như thế đă đủ chưa? Đă thật
sự quá đủ chưa? Hàng triệu kiếp đời trôi qua bạn cứ vẫn măi
hoài đắm ch́m trong cơn mê ngủ. Bạn đă chẳng đạt được ǵ từ
tất cả những cơn mơ kia. Tất cả chỉ là hoang vu trống vắng.
Và bạn th́ vẫn c̣n đang t́m cách lấp đầy chính ḿnh, nhồi
nhét chính ḿnh với những cơn mơ mới, những khát vọng mới,
những ước mơ mới. Có thể là bây giờ bạn đang mơ đến giác
ngộ, thế nên bạn mới hỏi tôi câu hỏi này.
Bạn đă nằm mơ không biết bao nhiêu giấc mơ rồi. Bây giờ th́
một giấc mơ mới khởi dậy trong tâm bạn –mơ thành Phật, mơ
đạt đến giác ngộ. Đây cũng chỉ là một cơn mơ mới mà thôi!
Nếu bạn đă thực sự chấm dứt tất cả những giấc mơ, thế th́ ai
có thể bắt bạn ngủ măi được? Chỉ việc mở đôi mắt của bạn ra
thôi! Mà thực ra ngay cả bạn không cần phải mở mắt nữa. Một
khi hiểu rằng bạn đă nằm mơ đủ tất cả những giấc mơ rồi, đôi
mắt của bạn sẽ tự động mở ra! Sẽ không hề có nhu cầu để mở
mắt ra nửa bởi v́ đă có ai khép chúng lại đâu.
Hăy nh́n vào cái nắm tay tôi đây: Nếu tôi phải nắm lại như
một cái nắm đấm, tôi sẽ phải giữ, phải nắm chặt nó lại. Cái
khoảng khắc mà tôi buông lơi, bàn tay tự nó sẽ khởi sự mở
ra. Mở là hợp với tự nhiên, bóp chặt lại là trái tự nhiên.
Để giữ cho nó đóng lại bạn cần phải sử dụng đến năng lượng.
Để mở ra, bạn không cần đến một chút năng lượng nào.
Đây là một cái ǵ rất mực lạ lùng: Để sống khổ đau con người
cần phải trút vào đó không biết bao nhiêu là năng lượng.
Trong khi để sống hạnh phúc, con người không cần đến bất cứ
một năng lượng nào cả. Hạnh phúc là miễn phí, hoàn toàn miễn
phí, c̣n khổ đau th́ bạn cần phải tốn kém! Nếu bạn muốn khổ
đau, bạn cần rất nhiều nỗ lực để sống trong khổ đau. Có một
t́nh huống trái tự nhiên như thế. Cái bàn tay nắm chặt là
chuyện trái tự nhiên; cái bàn tay mở ra là một điều rất tự
nhiên. Cái bàn tay mở ra không cần đến một chút năng lực
nào, bằng không chắc là bạn sẽ phải vô cùng mệt mỏi -bởi v́
nó mở ra suốt ngày, đến chiều tối chắc là bạn phải chết ngất
đi v́ mệt. Bạn sẽ nói rằng, “Suốt ngày tôi đă cứ phải mở cái
bàn tay ra như thế này không mệt làm sao được.” Bây giờ, một
hôm nào đó bạn cứ thử nắm chặt bàn tay của ḿnh lại, để như
vậy cho đến tối rồi bạn sẽ cảm thấy như thế nào. Cái bàn tay
mở ra là chuyện hợp tự nhiên.
Một trái tim rộng mở cũng là một hiện tượng tự nhiên; một
con người cởi mở cũng là một chuyện rất tự nhiên. Một con
người khép kín mới là điều rất mực trái tự nhiên, rất mực
giả tạo; bạn đă phải trút vào đó không biết bao nhiêu năng
lực. Đây là điều mà tôi quan sát trên hàng ngàn vạn người:
rằng, họ bỏ toàn bộ năng lực cuộc đời của họ để sống trong
khổ đau. Làm như sống trong địa ngục là một đầu tư vĩ đại.
Đó là một chuyện rất khó khăn chứ có phải dễ dàng đâu. Bạn
phải rất mực sắt đá, rất mực ngoan cố, cứng rắn như kim
cương –adamant. Cái từ “adamant” này mới thật chính
xác; nó xuất phát từ cái từ “diamond” –kim cương. Vâng bạn
phải là một con người cứng rắn như thế, chỉ như thế bạn mới
sống măi hoài trong địa ngục! Ngược lại, chẳng có ai ngăn
đường cản lối cái đạo lộ của bạn cả. Bạn chỉ việc buông xả,
thư giản và bước vào thiên đàng –buông xả, thư giản là cánh
cửa.
Bạn bảo rằng: Bóng tối đang phủ chụp lấy tôi. Buông
xả đi. Và cái khoảnh khắc mà bạn buông xả, đôi mắt của bạn
sẽ khởi sự mở ra, chẳng khác ǵ một nụ hoa măn khai thành
một đoá hoa hàm tiếu, chẳng khác ǵ cái nắm tay không c̣n
nắm chặt nữa, khởi sự mở ra thành một bàn tay buông mở.
Tôi không phải ở đây để làm công việc ép buộc, thúc bách.
Tôi ở đây chỉ để làm sáng tỏ cho bạn về chuyện nó xảy ra như
thế nào. Tôi có thể nói về cái tiến tŕnh này, nhưng không
thể làm công chuyện đó cho bạn. Khi hiểu rồi, nó sẽ tự động
xảy ra. Đừng có đặt hy vọng vào những chỉ hướng sai lạc. Tôi
không hứa hẹn với bạn bất cứ điều ǵ cả, duy chỉ một điều:
rằng, bất cứ chuyện ǵ đă xảy ra với tôi, tôi sẽ làm cho nó
trở nên sáng tỏ, hiển nhiên đối với bạn. Và rồi bạn sẽ theo
lối bước đi.
Đức Phật đă từng dạy rằng: Những bậc giác ngộ chỉ chỉ ra con
đường, c̣n bạn phải tự ḿnh bước đi, phải dấn ḿnh vào đạo
lộ.
Câu hỏi thứ ba:
Sau khi đă giác ngộ rồi, làm sao lại c̣n cần đến thiền
nữa?
Ai bảo với bạn rằng sau khi giác ngộ rồi thiền vẫn c̣n cần
thiết? Thiền vẫn có mặt nhưng không cần thiết –nó trở thành
một chuyện tự nhiên. Nó cần thiết trước khi giác ngộ, sau
khi giác ngộ, nó hiện hữu ở đó chẳng khác ǵ hơi thở. Tự
nhiên và tự phát.
Giác ngộ mang một ư nghĩa chính xác là: đó là lúc thiền trở
nên rất mực tự nhiên. Bạn đang sống trong thiền –không phải
là bạn thỉnh thoảng thực hành tọa thiền, không phải là một
vài giờ thiền định trong ngày –mà toàn bộ thời gian của bạn
là sống trong thiền. Bạn chuyển động trong thiền, bạn bước
đi trong thiền, bạn ngồi đứng trong thiền, bạn ăn uống trong
thiền, bạn yêu thương trong thiền, bạn làm công chuyện trong
thiền. Toàn bộ đời sống của bạn được bao phủ bởi một nguồn
năng lượng mới. Đó không c̣n là một chuyện cần thiết, nó là
chuyện trở thành rất mực tự nhiên.
Parinirvana vừa mới gởi đến tôi một mẩu giai thoại nhỏ -liên
quan đến câu hỏi này:
Có một người ngồi đó, trên một hành tinh nhỏ. Hàng ngày cứ
vào sáu giờ sáng y ra lệnh cho mặt trời mọc và mặt trời mọc
lên, rồi sáu giờ chiều y ra lệnh cho mặt trời “lặn” và mặt
trời lặn xuống. Chỉ một ít lâu sau bà mặt trời này đă học
thuộc bài học của ḿnh và từ đó người đàn ông kia chỉ việc
ngồi yên lặng ngắm nh́n.
Không có ai rút ra được bất cứ bài học nào từ đó cả. Rằng,
ngay cả khi không cần phải ra lệnh, mặt trời cũng sẽ vẫn mọc
vào lúc sáu giờ sáng.
Nếu bạn cứ tiếp tục sống như một mặt hồ tĩnh lặng, th́ ngay
cả thiền định cũng không c̣n cần thiết nữa, ngay cả trước
khi đạt đến giác ngộ. Nếu bạn cứ tiếp tục sống một cuộc sống
lành mạnh, nồng ấm chan ḥa –không bận tâm đến quá khứ không
mơ ước đến tương lai- nếu bạn cứ tiếp tục sống trọn vẹn
trong từng khoảnh khắc, th́ ngay cả trước khi đạt thành giác
ngộ, chuyện thiền định cũng không c̣n cần thiết nữa mà tự nó
sẽ khởi sự xảy ra. Cũng giống như mặt trời mọc vào buổi
sáng, lặn vào buổi chiều mà không cần đợi bạn phải ra lệnh.
Người kia đă ngồi đó hàng ngày ra lệnh cho mặt trời mọc vào
lúc sáu giờ sáng và lặn vào lúc sáu giờ tối mỗi buổi chiều.
Và rồi sau vài ngày y nghĩ thầm, “Bây giờ th́ chắc là mặt
trời đă học thuộc bài học của ḿnh.” Thế là y ngồi đó lặng
yên, đưa mắt nh́n, thế rồi mặt trời mọc lên! Y tiếp tục lặng
yên quan sát, và rồi mặt trời lặn xuống! Thế là người kia
rất mực hạnh phúc, công việc của y đă hoàn tất -mặt trời đă
học thuộc bài học của ḿnh.
Tất cả thiền định đều giống như vậy. Đời sống tự nó không
ngừng chuyển động hướng đến thiền, không cần đến một gia lực
nào khác. Bạn phải cần đến gia lực bởi v́ đời sống của bạn
quá mức ù ĺ do hậu quả bị nhồi nhét quá nhiều những ư niệm
vô nghĩa. Do bởi những tà niệm này, bạn đă tạo ra không biết
bao nhiêu những đập chắn trong chính ḿnh và từ đó ḍng sống
không c̣n luân lưu nữa, bạn đă không c̣n là một ḍng sông
–mà là những vũng nước tù đọng, dơ bẩn. Thế nên người ta mới
cần đến thiền định.
Thiền định được cần đến bởi v́ bạn đă trở thành phản tự
nhiên. C̣n nếu bạn sống một đời sống hợp tự nhiên … chữ “tự
nhiên” ở đây bao hàm ư nghĩa là sống trọn vẹn trong từng
khoảnh khắc –không hề cố gắng tṛng vào đó cái ư niệm phải
thế này phải thế nọ, không hề cố gắng biến đổi nó thành bất
cứ một cái ǵ khác. Chấp nhận cái như thị của từng khoảnh
khắc. Khi nổi sân lên, cứ việc chấp nhận cái sân hận của
ḿnh; không cần phải tạo ra cái ư niệm lư tưởng về vô sân.
Khi cơn giận qua đi, đừng có phiền muộn, hối hận. Có ǵ để
phải hối hận –nó như thế là như thế! Khi thương yêu, cứ việc
thương yêu, đừng có đặt vấn đề phải nên thương yêu như thế
nào. Không cần phải chạy đi tra cứu những cuốn cẩm nang, từ
điển về thương yêu, cứ việc để cho suối nguồn thương yêu
tuôn chảy tự nhiên.
Tôi đă được nghe kể câu chuyện về một chiến sĩ tài ba đất
Phù Tang, một nhà hiệp sĩ đạo, một kiếm khách lừng danh:
Một đêm kia, mệt mỏi sau một ngày chiến đấu trên chiến
trường, y trở về nhà và sắp sửa leo lên giường ngủ th́ trông
thấy một con chuột ở trong pḥng. Con chuột này giương cặp
mắt lên nh́n y một cách hung bạo! Nhà hiệp sĩ đạo liền rút
kiếm ra cố gắng để giết nó ngay lập tức. Là một kiếm sĩ tài
ba thế nhưng không biết sao ông lại chém hụt ngay từ nhát
kiếm đầu tiên. Ông tiếp tục chém tiếp nhiều lần, đến độ găy
cả lưỡi kiếm mà vẫn không giết được con chuột. Ông ta trở
nên kinh hoàng thực sự: “Con chuột này thật là bí ẩn. Chắc
chắn đây không phải là một con chuột thường!” Ông cảm thấy
toát mồ hôi lạnh –trong đời ông ta chưa bao giờ toát mồ hôi
ra như thế. Ông là một chiến sĩ suốt đời dày dặn chiến
trường thế mà bây giờ lại bị một con chuột đánh bại.
Ông bỏ chạy ra ngoài hỏi vợ t́m cách đối phó. Bà vợ bảo
chồng: “Ông ngốc quá đi thôi! Ông đâu cần phải đi giết một
con chuột. Ông có bao giờ nghe ai lại đi dùng kiếm để giết
chuột bao giờ? Hăy mang con mèo vào pḥng để nó làm công
việc đó.” Thế là con mèo được mang vào pḥng. Đây không phải
là một con mèo thường mà là con mèo thuộc loại bậc nhất của
nhà hiệp sĩ. Nó đă được huấn luyện nhiều kỹ thuật khác nữa;
đó là một trong những con mèo bắt chuột lừng danh.
Thế là con mèo đă nhập trận với tất cả những sở trường, kỹ
thuật của ḿnh. Thế nhưng tuy cố gắng hết sức, con chuột này
quả thật phi thường, nó nhảy vào tấn công thẳng vào đôi mắt
của mèo. Thế là con mèo phải tháo chạy ra ngoài. Trong đời
nó chưa hề thấy một con chuột nào như thế cả -tấn công ngay
cả mèo?! Nó đứng đó và run lên như nhà kiếm sĩ.
Nhà kiếm sĩ buột miệng: “Thật là hết sức!”
Thế rồi con mèo của nhà vua đă được triệu đến. Đây là con
mèo vào loại bậc thầy, nổi tiếng trên khắp cả nước; dĩ nhiên
rồi, con mèo của vua mà lại. Thế nhưng con mèo của nhà vua
cũng không may mắn ǵ hơn, sau khi đă vận dụng tất cả mọi kỹ
năng của ḿnh, nó vẫn bị con chuột đánh bại, quả là điều
không thể tưởng tượng!
Cuối cùng con mèo của nhà vua đành phải giới thiệu một con
mèo khác mà nó được biết, một con mèo chẳng hề nổi tiếng
chút nào: “Qúy vị đă sử dụng đến nhiều con mèo nổi tiếng
rồi, bây giờ hăy thử một con b́nh thường xem … hoàn toàn
b́nh thường, rất mực b́nh thường.”
Nhà kiếm sĩ băn khoăn: “Thế nhưng một con mèo b́nh thường,
rất mực b́nh thường như thế có thể làm được ǵ?”
Con mèo nhà vua trả lời: “Th́ quư vị cứ việc thử. Tôi biết
rơ con mèo này. Nó b́nh thường đến độ không biết một cái ǵ
cả. Tối ngày chỉ biết ngủ thôi. Thế nhưng có một điều đặc
biệt về nó như sau: Tất cả các con mèo khác, toàn bộ những
con mèo trên đất nước này đều biết rằng nó rất mực bí ẩn.
Cái điều bí ẩn đó là: nó không hề biết bất cứ chuyện ǵ về
chuột, cách thức bắt chuột, nghệ thuật, kỹ năng, phương
pháp, triết lư –nó không hề biết ǵ hết, không hề đặt chân
đến bất cứ trường trung học, cao đẳng, đại học nào. Nó chỉ
là một con mèo b́nh thường, hoàn toàn b́nh thường, thế nhưng
gịng họ nhà chuột lại sợ nó vô cùng! Bất cứ nơi nào nó ngủ
… cái nhà đó chuột không hề dám bén mảng đến! Chỉ nội sự có
mặt của nó là đủ rồi. Và nó th́ cứ tối ngày lim dim ngái
ngủ, không ai biết được lúc nào th́ nó vồ chuột và cách thức
giết chuột như thế nào.
Có lần tôi t́m đến gặp nó và hỏi, “Này, kỹ thuật của bồ là
cái ǵ vậy?” Nó nhướng cặp mắt lên nh́n tôi chẳng hề có lấy
một câu trả lời, và rồi nhắm mắt lim dim đi vào giấc ngủ trở
lại! Tôi đánh thức nó dậy và hỏi một lần nữa: “Này, kỹ thuật
của bồ là cái ǵ vậy?”
Nó trả lời: “Tớ không biết. Tớ là một con mèo. Bây nhiêu đó
là đủ rồi. Một con mèo là một con mèo. Mà con mèo có nghĩa
là bắt chuột. C̣n kỹ thuật là cái ǵ vậy? Thật là chuyện
nhảm nhí vô nghĩa!”
Thế là con mèo này đă được mang đến mà mới thoạt trông nhà
kiếm sĩ chẳng có mảy may hy vọng ǵ ở nó cả, bởi v́ nó thực
sự rất mực b́nh thường, chẳng khác ǵ một con mèo hoang
ngoài chợ.
Nhưng rồi nó bước vào pḥng, một cách đơn giản tự nhiên
chẳng cần đến nghệ thuật, kỹ thuật ǵ hết, nó bước vào tóm
cổ con chuột mang ra ngoài.
Cả họ hàng nhà mèo xúm nhau lại thắc mắc: “Này, kỹ thuật của
bồ là cái ǵ vậy?”
Con mèo -rất mực b́nh thường đó- trả lời: “Tớ chẳng biết
nghệ thuật, kỹ thuật là cái quái qủy ǵ cả. Tớ là con mèo.
Như vậy đă đủ chưa nhỉ?”
Đó là tất cả những ǵ mà tôi gọi là tự nhiên. Thiền sẽ xảy
đến nếu bạn sống rất mực tự nhiên –ngay cả trước khi đạt
thành giác ngộ. Khi cái tự nhiên đó nở hoa th́ chính là
thiền, nó không hề là một nghệ thuật, kỹ năng, tài nghệ.
Chẳng bao giờ. Bạn không cần phải ghi danh theo học bất cứ
một trường học nào. Chẳng qua là bạn đă bị hư hỏng. Quá
nhiều chuột bao quanh bạn và bạn trở nên sợ hăi những con
chuột –không những sợ chuột, bạn c̣n khởi sự học hỏi về cách
bắt chuột. Và rồi bạn trở nên kinh nghiệm, thiện nghệ; cái
ǵ bạn cũng biết cả và đó chính là đầu mối của vấn nạn. Cái
tri kiến của bạn chính là cái vấn nạn của bạn.
Ngược lại, bạn đâu có cần! Kabir chẳng bao giờ thiền định
–ông ta sống như một sợi chỉ xuyên suốt qua tất cả mọi sinh
hoạt đời thường và đạt thành giác ngộ. Chuyện ǵ đă xảy ra?
Ông ta sống tự nhiên, làm tất cả mọi chuyện b́nh thường với
toàn bộ trái tim ḿnh, thẩm thấu, tan biến vào trong việc
làm đó –và đạt ngộ.
Thế nên một điều cần lưu ư, bạn phải học thiền chẳng qua v́
bạn đă thâu thập được ở đâu đó một số sai lầm. Để tiêu hủy
cái học thức sai lầm này bạn lại sẽ phải cần đến chuyện học.
Cũng giống như chân đạp gai bạn phải cần đến một cái gai
khác để lể nó ra. Cái gai dùng để lể cũng giống với cái gai
đạp thế thôi, nhưng nó hữu dụng. Thiền cũng giống như một
cái gai và bởi v́ bạn không c̣n sống tự nhiên, chất giả tạo
này đă thấm sâu vào người bạn, bạn cần đến thiền để “lể” nó
ra; đó là một thứ dược liệu, là phương thuốc.
Bạn có để ư không? Thuốc -‘medicine’- và thiền –‘meditation’
đều có chung một nguồn gốc tu từ học. Đó là phương thuốc.
Khi ai đó đau ốm, bạn cho họ thuốc men? Bạn nghĩ rằng thuốc
men sẽ mang lại cho y sức khoẻ? Trật lất! Thuốc men chỉ tiêu
diệt căn bệnh. Chưa có loại thuốc nào được phát minh để mang
lại sức khoẻ. Sức khỏe vượt ra ngoài tầm tay của thuốc men
và kể cả thiền định. Dược phẩm chỉ làm công việc đơn giản là
tiêu diệt bệnh hoạn. Một khi bệnh hoạn bị tiêu diệt –khi cái
gai đă được lấy ra- cái sức khỏe nội tại của bạn bắt đầu
phục hồi trở lại.
Chỉ có cái giả tạo mới cần được tiêu diệt. Và một điều rất
tự nhiên, đối phó với cái giả tạo người ta cần đến một cái
ǵ đó giả tạo. Đối trị một cái ǵ đó sai lầm hư vọng bạn sẽ
phải cần đến một cái hư vọng sai lầm. Bạn không thể dùng
chân để diệt vọng, chúng sẽ không bao giờ ngồi lại với nhau.
Làm sao bạn có thể dùng chân để diệt vọng? Thế nên tất cả
mọi kỹ thuật thiền định cũng đều giả tưởng như tất cả mọi
chuyện giả tưỏng khác -tất cả đều là hư cấu! Chúng hữu ích,
chắc chắn là hữu ích; chúng giúp kéo bạn ra khỏi cái giả dối
hư vọng của bạn, nhưng đến lúc bạn thoát ra khỏi rồi, bỗng
nhiên bạn nhận ra rằng, “Thiền định cũng chẳng hề cần thiết
ngay cả trước khi ta đạt thành giác ngộ.” Nó trở nên cần
thiết là do bởi xă hội, do bạn bị điều kiện hoá, do bởi có
quá nhiều học thuyết giáo điều, do bởi bạn đă đánh mất đi
cái bản chất tự nhiên của ḿnh, đánh mất đi cái Đạo.
Thế nên không hề có vấn đề “Sau khi đă giác ngộ rồi, làm sao
thiền lại c̣n cần thiết nữa?” Chẳng bao giờ. Người ta sẽ
quên đi thiền là cái ǵ bởi v́ người ta đă không hề biết đến
những khoảnh khắc không-thiền. Người ta luôn sống
trong thiền, đời sống của họ là thiền.
Tuy nhiên có lúc xảy ra cái chuyện như thế này: Thỉnh thoảng
bạn bắt gặp một ông Phật đang ngồi nhắm mắt lại. Thỉnh
thoảng bạn trông thấy một Meera vẫn tiếp tục lễ bái cầu
kinh trước Krishna. Thế là cái vấn nạn khởi dậy trong tâm
bạn: “Ông Phật đang làm cái ǵ vậy?”
Ai cũng biết chuyện Chúa Giêsu đă nhiều lần bảo môn đệ: “Các
ngươi chờ ta ở đây. Ta sẽ phải đi lên núi để thiền định.”
Chúa Giêsu đă làm ǵ khi ngài bảo rằng sẽ đi thiền định?
Ngài chẳng hề cần đến thiền định chút nào cả. Như vậy ngài
muốn đến đó để làm ǵ? Đơn giản là ngài chỉ muốn tạm thời xa
lánh đám đông. Cái chuyện thiền định đó chỉ là chuyện gạt
gẫm. Đơn giản là ngài chỉ muốn được ở yên một ḿnh. Có những
lúc thật sự mệt mỏi. Mệt mỏi với kẻ thù và mệt mỏi cả với
bạn. Mệt mỏi với những kẻ chống lại ḿnh và mệt mỏi cả với
những người theo. Mệt mỏi, chỉ đơn giản như thế.
Cũng giống như người bác sĩ suốt ngày làm việc tại bệnh viện
với những bệnh nhân, một ngàn lẻ một thứ bệnh hoạn khác
nhau, ông ta muốn được trở về nhà để nghỉ ngơi. Đơn giản là
vậy.
Chúa Giêsu và Đức Phật sống liên tục với những con bệnh, bởi
v́ trên thế gian này chỉ c̣n lại những con người ốm đau bệnh
hoạn. Các ngài cũng cần đến một chút nghỉ ngơi.
Đức Phật đâu cần đến thiền định để làm ǵ? Thế nhưng thỉnh
thoảng ngài ngồi nhắm mắt yên lặng dước gốc cây Bồ đề -ngay
cả sau khi đă thành Phật. Chỉ là v́ muốn có một vài phút
giây thuần khiết cho chính ḿnh. Trong cái tuyệt mỹ của yên
lắng một ḿnh đó, trong cái ân sủng của yên lắng một ḿnh đó
-chỉ một vài phút giây ngắn ngủi, ngài tạm thời quên đi tất
cả những phiền toái của nhân sinh, đơn giản là như thế. Thế
là ngài tươi mát trở lại, suối nguồn năng lượng tuôn chảy
trở lại, sẵn sàng để bắt tay vào việc trở lại -lại cứu độ
nhân sinh, mời gọi nhân sinh, khơi động nhân sinh.
Ngày xưa ở Trung Hoa, Thiền sư Hoàng Bá
(2) sau khi đạt đạo, người
ta vẫn thấy ngài tiếp tục lễ bái một cách thành kính trước
tôn tượng Phật.
Khởi mối nghi, một đệ tử hỏi ngài: “ Thầy đang cầu khấn Đức
Phật chuyện ǵ thế, hay đang kiếm t́m chân lư chăng?”
Thiền sư trả lời: “Ta không có ǵ để cầu khẩn Đức Phật cũng
chẳng kiếm t́m chân lư.”
Người đệ tử lại hỏi: “Thế th́ tại sao Thầy lại lễ bái?”
Ngài Hoàng Bá trả lời: “Ta chỉ đơn giản lễ bái.”
Câu nói này thoạt nghe có vẻ rất lạ lùng. Vị Thiền sư bảo
rằng: “Ta chỉ đơn giản lễ bái.” Đây là một ḷng biết
ơn thuần khiết. Nó chẳng dính líu ǵ đến thiền định hay
nguyện cầu. Ông ta không lễ bái để cầu xin bất cứ cái ǵ
-tất cả đều đă được trao tặng. Và một khi tất cả tặng phẩm
vô giá đă được trao đến bạn, bạn cảm thấy một ḷng biết ơn
vô tận –cái ân đức to tát này không thể nào đền đáp; không
có ǵ đền bù nổi. Bạn có thể phụng dưỡng người cha của ḿnh
trong lúc già yếu để đền đáp công ơn mà ông ta đă bồi đắp
bạn từ thuở c̣n thơ. Bạn có thể tôn kính người mẹ, săn sóc
cho bà ta trong tuổi xế chiều gọi là đền đáp lại cho bà
trong một vài cách thế nào đó. Thế nhưng bạn có thể làm ǵ
để đền đáp công ơn với vị Đạo sư của ḿnh? Bởi v́ tất cả mọi
loại đồng tiền mà bạn biết được đều thuộc về của thế gian
này –c̣n ông ta th́ cho bạn một cái ǵ đó thuộc về hệ thống
giá trị của một thế giới khác, và bạn th́ lại không hề có
bất cứ một đồng xu nào của cái thế giới kia. Bạn làm sao để
trả, để đền đáp ông Thầy? Hoàn toàn vô vọng, thế là bạn
không biết bày tỏ ḷng biết ơn của ḿnh theo một cách nào
khác.
Thiền sư Hoàng Bá rất đúng khi trả lời, “Ta đơn giản chỉ lễ
bái. Ta không c̣n ǵ để cầu khẩn Đức Phật nữa. Ngài đă trao
cho ta tất cả, nhưng làm thế nào để ta quên cái ân đức đó?”
Tôi nghĩ rằng Thiền sư Hoàng Bá chắc chắn là sẽ tiếp tục lễ
bái suốt cuộc đời ḿnh, bất cứ ở đâu. Đó là ḷng biết ơn
vĩnh cửu.
Một vị đệ tử khác của Phật, ngài Mạn Thù Sư Lợi, đắc quả vị
giải thoát. Khi ngài đă đạt thành giác ngộ, Phật dạy, “Bây
giờ th́ ngươi hăy rời xa ta. Bây giờ th́ ngươi đă tự ḿnh
lănh hội được yếu chỉ. Cái thông điệp đó nay sống động ở
trong ngươi. Hăy ra đi và rao truyền nó!”
Thế là ngài Mạn Thù Sư Lợi đă phải ra đi với đôi ḍng nước
mắt tuôn chảy. Đồ chúng có người thắc mắc, “Tại sao ngài
lại khóc? Ngài đă đắc quả vị rồi sao lại cứ măi bám víu vào
Phật?”
Ngài trả lời: “Ai bám víu vào Phật hồi nào? Chỉ việc trông
thấy Ngài, chỉ việc được kề cận bên Ngài, chỉ việc được qùy
xuống đảnh lễ khi đi ngang qua Ngài … Ta đi ngang qua Ngài
có đến hàng ngàn lần trong ngày, lần nào là không quỳ xuống
đảnh lễ. Ta đâu có thể làm ǵ khác hơn (để đền đáp cái ân
đức vô lượng đó). Nhưng bây giờ th́ ta sẽ phải xa Ngài.”
Có người đă bạch với Phật chuyện ngài Mạn Thù Sư Lợi khóc.
Đức Phật liền cho gọi Mạn Thù Sư Lợi đến và dạy, “Ngươi có
thể đảnh lễ ta ở bất cứ nơi đâu.” Chuyện kể lại rằng ngài
Mạn Thù Sư Lợi trong suốt hai mươi năm c̣n lại của đời ḿnh,
hàng ngày –sáng, trưa, chiều, tối bất cứ lúc nào có th́ giờ
đều không quên hướng về nơi Đức Phật để đảnh lễ. Bất cứ nơi
nào mà Đức Phật đi qua.
Môn đệ thắc mắc: “Thầy đă đạt đến quả vị Phật rồi! Tại sao
Thầy lại cứ tiếp tục làm công việc này?”
Ngài Mạn Thù Sư Lợi trả lời: “Làm sao ta ngưng đây? Nó đă
trở thành chuyện tự nhiên.”
Đó chỉ là ḷng biết ơn đơn thuần, hoàn toàn không cần đến
một lư do nào để biện minh. Có một số việc rất hiếm hoi mà
khi người ta thực hiện không cần đến một lư do nào cả. Không
phải tất cả mọi chuyện đều chỉ được làm khi có lư do. Không
cách nào có thể đền đáp thâm ân vị Đạo sư của ḿnh ngay cả
khi bạn đă đạt thành đạo quả.
Một vị tăng hỏi Thiền sư Bách Trượng Hoàng Hải
(2), “Cái sự kiện nào là mầu
nhiệm nhất trong thế gian này?”
Ngài Bách Trượng trả lời: “Ta ngồi đây với chính ta. Đây là
sự kiện mầu nhiệm nhất trên thế gian này. Ta ngồi đây với
chính ta.”
Thế nhưng cái đó gọi là thiền! Cái đó gọi là cầu nguyện, là
lễ bái! Gọi nó bằng bất cứ danh xưng nào mà bạn muốn, tuy
nhiên đây là chuyện duy nhất sau khi đạt thành giác ngộ: “Ta
ngồi đây với chính ta.”
Câu hỏi thứ tư:
Tại sao một tín ngưỡng này lại không thể nào hiểu được sự
tiếp cận chân lư của một tín ngưỡng khác? Tại sao có quá
nhiều xung đột và ngộ nhận?
Không hề có sự ngộ nhận giữa Đức Phật với Chúa Giêsu, giữa
Mahavir với Krishna, giữa Zarathustra và Mohammed. Đây là
những con người tín ngưỡng thực sự.
Chỉ có sự ngộ nhận giữa người Hồi giáo với Ấn giáo với Kỳ Na
giáo với Cơ Đốc giáo, … thế nhưng họ không phải là những con
người tín ngưỡng thực sự. Họ chỉ là những người
tín-ngưỡng-giả-hiệu; họ tin rằng ḿnh là con người tín
ngưỡng nhưng thực ra không phải thế. Làm sao có thể có sự
ngộ nhận khi tín ngưỡng được đâm chồi trong trái tim bạn?
Tín ngưỡng thực sự giải phóng bạn ra khỏi tất cả mọi loại
thiên kiến. Làm sao bạn có thể ngộ nhận được? Bạn chỉ ngộ
nhận khi nào bạn mang theo trong tâm ḿnh một ư kiến, tư
tưởng nào đó. Khi tất cả mọi tư tưởng, ư kiến dều được buông
bỏ và cái tâm trở thành một mặt hồ tĩnh lặng, làm thế nào
lại có thể có sự xung đột, ngộ nhận?
Nếu Đức Phật ngồi kế cận Chúa Giêsu -sẽ có sự tranh căi xảy
ra giữa họ chăng? Chắc là không. Làm sao hai mặt hồ tĩnh
lặng có thể tranh căi với nhau? Vâng, nếu bạn ngồi kế cận
một ông Phật, chắc chắn là sẽ có khả năng xảy ra đủ mọi loại
tranh luận. Thế nhưng khi Đức Phật ngồi kế cận Chúa Giêsu,
sẽ không hề có vấn đề tranh luận nữa. Họ không có ǵ để đề
nghị, để phát biểu. Họ sẽ chỉ nh́n vào mắt nhau và sẽ thấy
cái vô hạn ở trong đó –hai tấm kiếng đối diện nhau có thể
phản chiếu đến vô tận, hàng triệu cách thế, thế nhưng sẽ
không có ǵ khởi lên ở trong đó cả.
Thế nhưng khi những con người tin rằng ḿnh tín ngưỡng mà
thật sự không phải vậy, những ngộ nhận sẽ xảy ra, chuyện
cũng dễ hiểu thôi. Nếu không như vậy th́ sẽ là điều huyền
nhiệm, bởi v́ chúng ta nói những ngôn ngữ khác nhau.
Người Hồi giáo có ngôn ngữ riêng của người Hồi giáo, người
Cơ Đốc cũng thế và sự ngộ nhận sẽ xảy ra từ đó bởi v́ những
ngôn ngữ này hoàn toàn khác nhau –khác nhau về ẩn dụ, khác
nhau về biểu tượng.
Cụ thể như, không có người Phật giáo nào dùng cái từ “Thượng
Đế” trong khi “Thượng Đế” là cái trung tâm cốt lơi trong
toàn bộ tín ngưỡng của người Cơ Đốc. Bây giờ chắc chắn là sự
ngộ nhận sẽ phải xảy ra thôi. Người Cơ Đốc cho rằng người
theo Phật giáo là những kẻ vô thần, c̣n người Phật tử th́
cho rằng những người Cơ Đốc là những anthropomorphic
–dung tục hoá Thượng Đế qua nhăn quan h́nh ảnh của con
người, chỉ là những phóng chiếu. Thế nhưng đây cũng là những
ǵ đă xảy ra trong cuộc sống đời thường. Ngay cả khi bạn nói
cùng một ngôn ngữ với nhau, chuyện ngộ nhận cũng vẫn xảy ra.
Ngôn ngữ không phải là một phương tiện truyền thông tuyệt
hảo. Hăy lắng nghe một vài mẩu chuyện nhỏ sau đây:
Phiên toà ly dị đầu tiên tại Calcutta có một vài khía cạnh
khôi hài. Vị luật sư đại diện nguyên đơn mời thân chủ của
ḿnh ra trước ṭa và đặt câu hỏi: “Theo chỗ tôi biết, mỗi
tối trở về nhà sau khi làm việc, thay v́ thấy vợ ḿnh ở nhà
đơn độc trông chờ, ông lại thấy một người đàn ông khác đang
ẩn trốn trong tủ áo, phải vậy không?”
“Vâng, đúng như thế.”
“Và điều này dĩ nhiên đă gây cho ông không biết bao nhiêu
đau khổ, phiền muộn, phải vậy không?”
“Vâng, đúng như vậy,” nguyên đơn trả lời. “Tôi không có bất
cứ một chỗ nào khác trong nhà để máng áo.”
Con người hiểu vấn đề theo cách riêng của ḿnh. Ngôn từ cũng
có những ư nghĩa riêng theo cách diễn dịch của từng người.
Tất cả mọi loại ngôn ngữ đều rất mực cá nhân.
Ông chồng mang về một con khỉ và hai con thỏ trong căn nhà
chỉ có một pḥng duy nhất mà họ đang sống. Bà vợ coi bộ thối
chí: “Thế th́ chúng ăn cái ǵ đây?”
“Ḿnh ăn cái ǵ chúng ăn cái nấy,” người chồng trả lời.
“Thế th́ chúng ngủ ở đâu?”
“Dưới chân giường.”
“Như vậy hôi quá chịu ǵ thấu?” Bà vợ phản đối.
“Riết rồi chúng sẽ quen. Như tôi vậy mà.” Ông chồng trả lời.
Nếu để ư bạn sẽ thấy sự ngộ nhận xảy ra khắp nơi. Suốt từ
sáng cho đến tối, nếu chịu khó nh́n, bạn sẽ thấy ở đâu cũng
thế, người ta nói cùng một thứ ngôn ngữ, trao đổi những
chuyện thực tế đời thường nhưng vẫn cứ tiếp tục ngộ nhận lẫn
nhau, vẫn tiếp tục sử dụng ngôn ngữ theo cái ư nghĩa riêng
của ḿnh.
Một bà ở dưới quê dắt 9 đứa trẻ lên xe bus và từ chối mua vé
xe cho cả 9 đứa con.
“Ba đứa này 2 tuổi, ba đứa kia 5 tuổi, c̣n 3 đứa kia mới 7
tuổi thôi,” Bà ta giải thích.
Người tài xế xe bus sửng sốt: “Bà muốn nói với tôi cứ mỗi
lần là bà được ba đứa?”
“Xí. Đâu phải vậy. Có lần không được đứa nào cả!”
Ngôn ngữ chuyển tải ư nghĩa nhưng đồng thời cũng không
chuyển tải ǵ cả. Thế th́ làm sao để diễn tả cái thực tại ở
bên kia bờ giác ngộ -khi chưa ai nếm được mùi vị của nó, c̣n
những người biết về nó th́ lại lặng im? Kẻ biết th́ cứ khẳng
định rằng chẳng có ǵ có thể nói ra. Thế nhưng những kẻ mù
tịt th́ lại cứ vẽ ra đủ thứ bản đồ, tạo ra đủ thứ chuyện,
dựng lên mọi cơ cấu, đưa ra không biết bao nhiêu đồ bản chỉ
đường. Những đồ bản chỉ đường này được mang dưới những nhăn
hiệu khác nhau. Cái này là Ấn giáo, cái kia là Hồi giáo, cái
nọ là Cơ Đốc giáo … Những ông thợ vẽ khác nhau có những bản
vẽ khác nhau.
Cụ thể như nếu năm người khác nhau được đưa đến một cánh
rừng để miêu tả về nó. Khi họ trở lại, bạn nghĩ rằng họ sẽ
mang về cùng một thông điệp, cùng một h́nh ảnh giống nhau về
cánh rừng này? Chắc chắn là không. Nhà họa sĩ sẽ mang về một
bức tranh, nhà thi sĩ sẽ mang về một bài thơ. Nhà sinh vật
học, nhà hoá học sẽ mang về những thứ khác. C̣n ông tiều phu
th́ sẽ lại mang về một thứ khác hơn. Vâng, tất cả đều trở về
từ một cánh rừng và có thể họ đă cùng viếng thăm một chỗ
giống nhau, thế nhưng thông điệp mà họ mang về chắc chắn là
sẽ khác nhau.
Đức Phật, Giáo chủ Mohammed, và Chúa Giêsu cùng thể nhập vào
bản thể uyên nguyên, thắp sáng giác ngộ, thế nhưng khi trở
lại đời thường, Đức Phật đă diễn tả theo cách riêng của ḿnh
–con ông vua có cách nói của nhà quyền qúy. Chúa Giêsu cũng
có cách nói riêng của ḿnh –con ông thợ mộc diễn đạt theo
một cách thế khác. Họ hoàn toàn khác biệt. Con ông thợ mộc
nói theo ngôn ngữ của người thợ mộc. Đó là lư do tại sao lời
nói của Chúa Giêsu lại rất mực thực tế, đầy hấp lực.
Ngôn ngữ của Phật th́ rất mực trừu tượng; chỉ một số ít
người mới có thể hiểu được -những người rất mực tinh tế, có
học thức, văn hoá. Chúa Giêsu là người không theo đ̣i học
vấn, không hề cắp sách đến bất cứ trường học nào, chỉ biết
cách hành xử, nói năng theo cách thế đời thường. Nhưng đó
lại là nét tuyệt vời trong ngôn ngữ Ngài -rất mực lôi cuốn.
Ngôn ngữ càng văn hoá chừng nào càng đi xa cuộc sống đời
thường chừng nấy. Nó chỉ có thể được lănh hội bởi những nhà
đại học giả. Thế nhưng ngôn ngữ của Chúa Giêsu bất cứ ai
cũng có thể lănh hội được -giới b́nh dân lao động, người
nông dân, đánh cá. Thế nên nó có sức lôi cuốn đối với những
người nghèo khó trên khắp thế giới. Giới trưởng giả thượng
lưu th́ không thích thú lắm với đạo Cơ Đốc. Những cái tế
nhị, tinh tế của họ thích hợp với ai đó khác hơn. Đức Phật
chẳng hạn, một h́nh ảnh đẹp đẽ tuyệt vời.
Và rồi bạn thấy không, phép lạ đang xảy ra! Tại phương Đông,
quần chúng đa số nghèo khổ hiện đang chạy theo đạo Cơ Đốc.
Tại phương Tây, giới giàu có thượng lưu đang trở thành những
người Phật tử. Tại Mỹ h́nh ảnh Đức Phật ngày càng trở nên
quan trọng hơn cả Chúa Giêsu. Và không sớm th́ muộn, Mỹ Quốc
rồi sẽ thuộc về đạo Phật chứ không phải đạo Chúa, bởi v́ con
người ỏ đó bây giờ đă đạt đến một tŕnh độ văn hoá mà ngôn
ngữ của Đức Phật ngày càng có hấp lực hơn.
Tại Ấn Độ đạo Phật đă biến mất! Ấn Độ đă mất đi một thời
vàng son, trở thành một quốc gia nghèo khó. Khi Đức Phật đặt
chân trên trái đất này, trên hai mươi lăm thế kỷ qua, Ấn Độ
là một quốc gia giàu mạnh, có ảnh hưởng vào bậc nhất trên
thế gian này -một con chim vàng. Đó là một đất nước có nền
văn hoá cao cấp. Có không biết bao nhiêu trường Đại học đang
hoạt động, không biết bao nhiêu là trường cao đẳng, và đủ
loại trường học. Vào lúc bấy giờ, bàn thảo triết lư là
chuyện rất mực phổ biến.
Chuyện kể rằng khi Shankara đi vào thành phố của Mandan
Mishara để tham dự một cuộc tranh luận, ông ta dừng chân tại
một giếng nước bên đường ở vùng ngoại ô và hỏi thăm: “Làm
sao tôi có thể kiếm được nhà của Mandan Mishara?” –nhà triết
gia mà ông đă thách thức tranh luận.
Những cô gái gánh nước đă không khỏi cười khúc khích bảo ông
ta rằng: “Ông đừng lo, cứ việc đi đi -đến chỗ nào mà ông
thấy những con vẹt cũng có thể tụng vanh vách bộ Áo Nghĩa
Thư th́ là nhà của Mandan Mishara đó.”
Mà quả đúng như thế. Ngay cả những con vẹt cũng có thể đọc
thuộc làu từng bản kinh trong bộ Áo Nghĩa Thư. Ngay cả người
gác cổng cũng ăn nói rất mực tao nhă học thức. Điều này đă
khiến cho Sankara không khỏi bối rối và lo lắng. Và khi họ
tranh luận với nhau, Bharti -bà vợ Mandan Mishara- là người
chủ tŕ cuộc tranh luận triết học này. Ngay cả phụ nữ vào
thời đó cũng rất mực văn hoá, học thức uyên bác. Bà vợ làm
chủ tọa cuộc tranh luận của hai nhà đại triết gia
(2).
Mọi chuyện hoàn toàn đổi khác –lúc bấy giờ đạo Phật nở hoa
trên đất nước Ấn Độ. C̣n bây giờ đă trở nên suy thoái. Đạo
Phật không thể nào c̣n đủ sức lôi cuốn sâu sắc tại Ấn Độ, Cơ
Đốc trở nên hấp dẫn hơn. Chúa Giêsu đă nói cái ngôn ngữ của
người vô sản.
Bạn có để ư đến những ǵ đang xảy ra trên thế giới không?
Cộng sản chỉ là một phó sản của Cơ Đốc giáo. Không hề có một
thứ ǵ tương tự như chủ nghĩa cộng sản đă từng xảy ra tại Ấn
Độ. Ngược lại những tôn giáo lớn đă được sản sinh ra từ đó
-Phật giáo, Kỳ Na giáo, Ấn giáo -tuyệt đối không hề có một
cái ǵ tương tự với chủ nghĩa cộng sản. Họ đă sống trên
những phương trời cao rộng hơn. Chủ nghĩa cộng sản đă xuất
hiện từ Cơ Đốc giáo –đó là tôn giáo của những kẻ nghèo.
Tuy nhiên ở Mỹ quốc bây giờ, đạo Cơ Đốc đang mất dần đất
đứng. Một khi bạn trở nên giàu có sung túc cũng là lúc bạn
bắt đầu cảm nhận được những chuyện lớn lao, bắt đầu suy niệm
đến những ư tưởng cao xa, lúc đó những loại âm nhạc, vũ
điệu, những nền nghệ thuật cao cấp mới có thể hấp dẫn được
bạn, và điều tự nhiên thôi, h́nh ảnh Đức Phật đă trở thành
quan trọng trở lại. Và từ đây Thiền trở nên hấp dẫn, lôi
cuốn.
Con người nói bằng ngôn ngữ riêng và hiểu bằng ngôn ngữ
riêng của họ. Các tôn giáo khác nhau nói bằng những ngôn ngữ
khác nhau trên những mặt bằng khác nhau. Họ nói về Nhất Thể
-cũng cùng một vấn đề- nhưng những người phát ngôn lại hoàn
toàn khác nhau. Và rồi khi những nghe đón nhận những lời nói
đó của Phật, của Chúa, của Mahavir, họ không c̣n thấy được
nét tương đồng. Chúng khác nhau rất mực –cái ngôn ngữ quá
đổi khác biệt khiến họ không tài nào có thể nhận ra được sự
thuần nhất trong đó. Đó là lư do tại sao lại xảy ra nhiều
ngộ nhận. Không có cách ǵ có thể tạo nên sự hiểu biết cảm
thông nếu như chính bạn không tự ḿnh trở thành con người
tín ngưỡng.
Nếu bạn thiền định, nếu bạn trở nên tĩnh lặng như mặt hồ,
nếu bạn bước được một vài bước vào cánh cửa vô-tâm, tất cả
mọi ngộ nhận sẽ tự động biến mất. Bỗng dưng bạn sẽ thấy rằng
tất cả đều là một, chỉ một nhất thể hiện hữu –trong thiên
h́nh vạn trạng- duy chỉ có một nhất thể hiện hữu.
Câu hỏi thứ năm:
Thưa Ngài, tôi đang chán bà vợ của tôi quá. Tôi phải làm
sao đây? Ngài có đề nghị nào không?
Ai mà không chán ngán? Đâu có phải chỉ riêng một ḿnh bạn?
Mà bạn có khi nào nghĩ rằng vợ bạn cũng đang chán ngán bạn
không? Tất cả những bà vợ trên thế gian này đều chán ngán
những ông chồng, và những ông chồng cũng đều chán ngán những
bà vợ. Thế nhưng cho dù bạn thay đổi một bà vợ khác, cũng
chẳng có ǵ thay đổi cả. Bạn lại trở nên chán ngán một người
đàn bà khác, thế thôi. Cũng vậy, nếu bạn thay đổi một ông
chồng, sẽ chẳng có ǵ thay đổi xảy ra, rồi bạn cũng trở nên
chán ngán cái ông chồng mới này. Đúng vậy. Sẽ có một vài
kích thích trong những ngày đầu; sẽ có cái cảm giác mới mẻ
trong những ngày đầu, như một cuốn tiểu thuyết. Thế nhưng
cái mới mẻ đă mau chóng biến thành già cổi, và cái khoảnh
khắc mà bất cứ cái ǵ mới mẻ trở thành củ x́, bạn trở nên
chán ngán.
Thế nên sự chán ngán này có thể được phân ra làm ba tầng:
tầng đầu tiên, bạn chán vợ nhưng chưa chán đàn bà. Thứ hai,
bạn quá đổi chán chường với không biết bao nhiêu bà vợ, thế
rồi bạn chán luôn đàn bà. Tuy nhiên lúc này bạn vẫn chưa
chán cái tâm chuyên chạy đi săn t́m cái mới của ḿnh. Tầng
thứ ba: Lúc này th́ bạn trở nên chán ngán bởi thay đổi cái
mới nhiều lần và nó lại biến thành cũ kỹ, thế là bạn chán
luôn cái tâm của ḿnh. Khi bạn chán ngán cái tâm của ḿnh,
đó là lúc mà sự khám phá kỳ thú xảy ra.
Bằng không, bạn sẽ cứ măi hoài thay đổi thôi. Thế th́ tại
sao lại cứ tiếp tục chán ngán bà vợ, chán ngán ai đó? Cho dù
đổi thay một t́nh huống khốn khổ cũng chẳng giúp ích ǵ được
bao nhiêu. Bạn lại sẽ rơi vào một cảnh huống khốn khổ khác,
tối thiểu nó chỉ cho bạn cái cảm giác mới mẻ, cái hy vọng
trong vài ngày đầu. Trong vài ngày đó có thể bạn sẽ nghĩ
rằng, “Bây giờ mọi chuyện coi bộ đă tốt đẹp trở lại.” Thế
nhưng lần trăng mật này sẽ qua đi mau chóng hơn là lần trăng
mật đầu tiên, bởi v́ lần này bạn đă biết nhiều chuyện hơn.
Thế nên nếu tuần trăng mật đầu tiên kéo dài trong ba tuần,
lần thứ hai nhiều lắm là hai tuần, lần thứ ba chỉ trong ṿng
một tuần, vân vân và vân vân.
Bây giờ hăy cố gắng nh́n vào cái tâm. Cái tâm không ngừng
chạy đi săn t́m cái mới. Và nó sẽ không bao giờ thoả măn bởi
v́ bất cứ cái ǵ mới đều tự động biến thành cũ kỹ. Thế nên
cho dù bất cứ ở đâu bạn cũng sẽ không bao giờ thoả măn. Tại
sao lại không chán bỏ cái tâm này?
Chuyện này đă xảy ra trong nhiều cách thế khác nhau nhưng
bạn không hề lưu ư đó thôi. Lịch sử nhân loại cho đến nay,
con người bị buộc phải sống với một người đàn ông hay một
người đàn bà. Họ cảm thấy chán ngán những ông chồng hay
những bà vợ, tuy nhiên họ không hề chán đàn bà hay đàn ông.
Đức Phật chán ngán đàn bà bởi v́ Ngài có quá nhiều đàn bà
trong tầm tay -những giai nhân bậc nhất. Ngài trở nên chán
ngán tất cả phụ nữ là phải -đâu c̣n ǵ để t́m kiếm nữa- chán
ngán là như thế.
Đó cũng là những ǵ đang xảy ra trong xă hội Mỹ hiện nay.
Người ta thay đổi vợ chồng như thay áo –như là một thời
trang, một cái “mốt”. Chẳng khác ǵ bạn thay một kiểu xe mới
trong ṿng một năm hay sáu tháng, bạn thay đổi vợ chồng cũng
y như thế. Và rồi bạn có biết chuyện ǵ xảy ra không? Con
người trở nên chán ngán những người cùng phái tính. Thế là
một điều ngịch thường đang xảy ra: người ta trở thành đồng
tính luyến ái –đàn ông làm t́nh với đàn ông, đàn bà làm t́nh
với đàn bà.
Và rồi mọi chuyện sẽ dẫn đến đâu? Khi người đàn ông chán
ngán đàn bà sẽ có hai t́nh huống xảy ra. Nếu đi đúng hướng,
y sẽ trở nên chán ngán cái tâm và bắt đầu hướng đến thiền
định, cầu nguyện, tín ngưỡng. Nếu đi lạc hướng y sẽ trở nên
chán ngán đàn bà và t́m đến đàn ông -trở thành kẻ đồng tính
luyến ái.
Hiện tượng đồng tính luyến ái hiện đang trên đà gia tăng tại
phương Tây. Và rồi đến một ngày nào đó, người ta cũng sẽ
chán luôn cả chuyện đồng tính. Người ta t́m đến súc vật. Đó
là chuyện đă và đang xảy ra. Rồi đến cái ǵ nữa …? Th́ chỉ
c̣n một giải pháp duy nhất c̣n lại: chế ra máy móc để làm
t́nh với chúng. Điều này cũng đă và đang xảy ra. Ở Mỹ hiện
không thiếu ǵ những sản phẩm đàn bà cao su nhân tạo trên
thị trường. Bạn có thể làm t́nh với những con người cao su
này mà những phản ứng trong lúc gối chăn cũng chẳng khác ǵ
con người thật bao nhiêu…
Đây là đi lạc hướng, từ sai lầm này đến sai lầm khác. Và rồi
nó sẽ chẳng dẫn bạn đi đến đâu. Cuối đường là tự sát. Một
hôm nào đó bạn thấy chán ngán hết tất cả mọi chuyện trên thế
gian này th́ bạn chỉ c̣n con đường tự tử thôi. Điều này cũng
đă và đang xảy ra. Trong thời đại này người ta tự sát c̣n
nhiều hơn cả trước đây. Và bạn cũng sẽ rất ngạc nhiên khi
thấy: phương Tây tự tử nhiều hơn là phương Đông. Lẽ ra đâu
phải vậy –phương Đông nghèo nàn như thế, khổ đau như thế-
nếu người ta tự tử nhiều mới hợp lư. Thế nhưng ở đây người
ta lại không tự tử nhiều như ở phương Tây, những xứ sở giàu
có, vật chất thừa mứa.
Bởi v́ mọi thứ đều thừa mứa, người ta đâm ra chán mứa hết
mọi thứ! Khi tất cả mọi thứ không ở trong tầm tay, bạn có
thể c̣n nuôi hy vọng. Khi mọi thứ đều có đủ sẵn sàng, hy
vọng biến mất. Bây giờ th́ đâu có ǵ để hy vọng nữa. Bạn đă
có trong tay chiếc xe chiến nhất, người đàn bà hay đàn ông
ngon lành nhất, những ngôi nhà đẹp nhất -một cái ở trên đồi,
một cái ở bờ biển. Bây ǵờ bạn c̣n làm ǵ nữa đây? Đi đâu
bây giờ? Bỗng dưng bạn cảm thấy chán ngán hết mọi sự, mọi ư
nghĩa của đời sống. Chỉ c̣n tự sát thôi! Cuộc sống hầu như
không c̣n ư nghĩa nữa.
Đây là một sự lạc hướng. Tuy nhiên trước một t́nh huống như
thế bạn vẫn có thể có một hướng đi đúng đắn. Nếu bạn đi đúng
hướng bạn sẽ trở thành một hành giả, sa môn; nếu bạn đi lạc
hướng, cuối đường là tự sát. Cả sa môn và tự sát đều xuất
phát từ cùng một t́nh huống. Chọn con đường hành giả sa môn
có nghĩa là soi rọi vào tâm ḿnh: rằng cái tâm này chán ngán
hết mọi thứ, tại sao lại không chán luôn nó và buông bỏ nó?
Tại sao lại không buông bỏ cái nguồn cội căn nguyên mà cứ
mang theo măi bên ḿnh? Buông bỏ cái căn nguyên! Cắt đứt tận
gốc rễ! Đó là tất cả những ǵ gọi là thiền định.
Tuy nhiên tôi không hiểu bạn có thực sự muốn cắt bỏ cội rễ
của vấn nạn hay không hay bạn chỉ muốn thay đổi vợ mà thôi.
Nếu bạn thực sự muốn thay đổi vợ, th́ đây là lời đề nghị của
tôi.
Tôi vừa đọc ở đâu đó về một công ty có tên là “Công ty
Trách Nhiệm Hữu Hạn Phá Gia” với lời quảng cáo như sau:
Bạn thân mến;
Cái dây chuyền mầu nhiệm này được khởi sự với hy vọng mang
lại hạnh phúc cho tất cả những nhà doanh nghiệp đang mệt mỏi
chán nản. Không giống với hầu hết những cái khác, dây chuyền
này không đ̣i hỏi bạn phải đóng tiền vào. Đơn giản bạn chỉ
việc Email lá thư này đến cho năm người bạn trai, xong đóng
thùng bà vợ của bạn và gởi đến cho người đàn ông đang đứng
đầu danh sách. Khi nào tên của bạn lên đến đầu bảng, bạn sẽ
nhận được ít nhất là 15, 186 bà tất cả, trong số đó có vài
bà thuộc hạng số dzách. Trọn tin vào sợi dây chuyền này.
Không được làm đứt đoạn. Có một gả làm đứt đoạn đă lảnh đủ
hậu quả: nhận lại bà vợ cũ của ḿnh.
Nếu bạn thực sự thích thú với chuyện thay đổi đời ḿnh vào
một chiều kích khác của lạc thú, không rơi vào nỗi chán
chường th́ thay đổi vợ sẽ không phải là giải pháp. Bạn sẽ
lại gặp một người đàn bà khác. Họ có thể khác nhau về kích
thước, h́nh dạng –tuy nhiên trong thực tế lại chẳng có ǵ
khác biệt! Ở xa th́ cứ ngỡ như là thần tượng –và đàn ông
cũng thế thôi, hăy nhớ kỹ điều này. Họ chỉ có vẻ khác biệt
khi bạn nh́n từ xa. Càng đến gần chừng nào bạn càng thấy
không có ǵ khác biệt. Càng gần thêm, nét khác biệt càng
biến mất. Cái ngày mà người đó đă thuộc về bạn, bạn sẽ không
khỏi thốt lên, “Ôi đàn bà!” hoặc “Ôi đàn ông!”
Chuyện này đă tái diễn với bạn có đến hàng triệu kiếp đời.
Đó là những ǵ mà ở Ấn Độ chúng tôi gọi là cái ṿng trầm
luân sinh tử -cái ṿng quay của thèm muốn khát vọng. Và bạn
đă hiểu biết về nó. Biết qua nhiều cách thế khác nhau. Bạn
ao ước một chiếc xe đời mới, nay th́ chiếc xe mơ ước đă đậu
trước hiên nhà, cái ngày đó bỗng dưng tất cả mọi niềm vui
của bạn cũng biến mất. Làm ǵ bây giờ đây? Vâng, chiếc xe
đang ở đó. Trong một ngày, hai ngày, ba ngày, ḷng bạn có
thể rộn ràng vui sướng v́ cái mới, nhưng rồi nó cũng trở
thành cũ đi. Thế là lại chạy đi t́m một cái mới khác. Thế
nhưng bạn chẳng bao giờ chịu chạy đi t́m cái tâm đă không
ngừng gây rắc rối phiền hà cho bạn -nguồn gốc của mọi thống
khổ.
Cái tâm đó không bao giờ thoả măn với cái hiện có. Đó là cội
nguồn của bất măn. Cái tâm này cứ luôn đ̣i hỏi những cái
chưa có. Nh́n kỹ vào sự phi lư này. Cái tâm cứ luôn đ̣i hỏi
những cái chưa có và luôn luôn bất măn với cái hiện
có. Như vậy làm sao bạn có thể hạnh phúc được với cái tâm
này? Ở đâu bạn cũng sẽ cảm thấy bất hạnh. Bất hạnh gắn bó
với cái tâm như bóng với h́nh.
Thế nên thay v́ cứ tiếp tục thay đổi sự kiện, tốt hơn là nên
nh́n xuyên suốt vào toàn bộ hiện tượng. Và nếu bạn thực sự
muốn hoàn toàn thay đổi, hăy buông bỏ cái tâm này. Một khi
nó được buông bỏ rồi, một phút giây của bạn sẽ là một phút
giây của lạc thú, măn nguyện.
Vâng, đối với bạn điều đó xem ra rất khó tin, thế nhưng hăy
để tôi lập lại một lần nữa, một điều thực chứng rằng: Nếu
buông bỏ cái tâm, một điều sẽ làm bạn ngạc nhiên, bạn sẽ tắm
mát trong yêu thương trở lại –ngay cả với chính vợ bạn. Với
cái tâm buông bỏ, người ta chan hoà trong yêu thương. Không
c̣n vấn đề về chồng, về vợ, cái nọ cái kia. Người ta sống
trong yêu thương, người ta tắm mát trong ḍng suối yêu
thương. Sẽ không c̣n có chuyện nàng là vợ bạn, bạn là chồng
nàng, chắc chắn như thế. Những chuyện thô bỉ này sẽ không
bao giờ xảy ra trong một thế giới tốt đẹp hơn.
Với một tâm thức trong sáng tốt đẹp hơn những chuyện thô bỉ
này sẽ biến mất. Hạ giá phụ nữ thành một người vợ là điều
thô bỉ! Đó là chuyện đồi bại. Hạ giá người đàn ông thành một
người chồng cũng thô bỉ và đồi bại như thế. Đây là một sự
cầm tù, một sự đóng khung. Một hiện tượng sống động bị
khoanh vùng rất mực giới hạn. Người đàn bà là một huyền
nhiệm, và người đàn ông cũng thế. Đừng gọi nàng là vợ của
bạn; nàng không phải là sở hữu của bạn. Và nàng cũng không
phải là một người vợ. Vợ chỉ là một chức năng! Hoàn toàn
không phải là nàng; nàng c̣n là những ǵ phong phú hơn. Nàng
không thể bị kết thúc như một người vợ. Nàng có thể là họa
sĩ, là ca sĩ, là vũ công, là một ngàn lẽ một thứ khác nữa!
Tại sao chỉ gọi nàng là một bà vợ? “Vợ” chỉ là một chức
năng.
Bạn cũng không phải chỉ là một ông chồng. Bạn c̣n là những
ǵ phong phú hơn thế. “Chồng” cũng chỉ là một chức năng
thôi, và đây là một cái từ rất mực thô bỉ -husband.
Bạn gọi những người nông dân, công việc canh tác của họ, là
nghề nông –husbandry. Tại sao “husband” lại bắt nguồn
từ “husbandry”? Số là ngày xưa người ta quan niệm rằng người
đàn ông là nông dân c̣n người đàn bà là thửa ruộng -những
danh từ rất mực thô tục. Và người đàn ông tha hồ mà cày cấy
trên mảnh đất của họ!
Bạn không phải là người nông dân và nàng cũng không phải là
thửa ruộng của bạn; v́ nếu như thế, người đàn ông sẽ trở
thành người chủ nhân ông và người đàn bà trở thành miếng đất
sở hữu của họ. Điều đó có nghĩa là bạn có quyền bán đi cái
miếng đất sở hữu này. Đây là những ǵ mà người ta đă làm qua
bao thời đại –xem đàn bà chỉ là một tài sản sở hữu. Đàn bà
đâu có phải là một thứ sở hữu, nếu bạn hạ giá phụ nữ như thế
một ngày nào đó nàng sẽ phục hận thôi. Và họ đă làm, đă hành
động một cách rất mực tuyệt hảo! Nếu bạn hạ giá một người
đàn bà thành một vật sở hữu, nàng cũng sẽ hạ giá bạn xuống
như một tên đầy tớ bị xỏ mũi lôi đi, không phải là một ông
chồng nữa. Đó là những ǵ mà nàng đă làm. Cái gọi là nam nhi
trượng phu của bạn chỉ là anh hùng ở ngoài ngơ thôi, khi về
đến nhà bạn cứ len lén như là con chuột nhắt!
Có ai đó đă bảo Mulla Nasrudin rằng, “Tại sao bạn lại sợ vợ
đến thế,” khi thấy anh chàng rời khỏi buổi tiệc quá sớm để
về nhà. Quá sớm nhưng mà cũng đă nửa đêm rồi, tuy nhiên
những người khác vẫn c̣n ở lại vui chơi nhảy nhót, nhậu
nhẹt, chuyện tṛ bù khú. Có người trêu chọc: “Tại sao bạn
lại rời buổi tiệc sớm vậy? Sao lại sợ vợ quá thế? Bạn là một
đấng nam nhi hay chỉ là một con chuột?”
“Dĩ nhiên tớ là nam nhi –nhưng vợ tớ th́ lại rất sợ chuột!”
Mulla trả lời.
Mọi chuyện đă và đang xảy ra như thế. Phụ nữ đă phục hận một
cách tinh vi. Dĩ nhiên thôi, cách thức của họ rất mực đàn
bà; không trả thù trực tiếp. Phụ nữ hành xử trong một cung
cách tinh vi như thế -gián tiếp thôi. Họ gọi bạn là ông chủ
-swami- họ sờ vào chân bạn, nhưng trong thực tế bạn
biết tỏng đi rằng –và mọi người cũng đều biết- ai mới thực
sự là ông chủ và ai là người đang sờ chân ai.
Đây là một trạng huống thô bỉ của dịch vụ đời thường. Nếu
bạn trở nên chán nản, điều đó cũng tự nhiên thôi. Hăy t́m
cách thoát ra. Tôi không có bảo bạn phải bỏ vợ đâu nghe. Chỉ
buông bỏ cái ư niệm rằng nàng là vợ của bạn, bạn là chồng
của nàng. Hăy trở nên những người bạn -điều đó là quá đủ! Và
hăy đi vào thiền quán, buông bỏ cái tâm. Thế rồi đột nhiên
bạn sẽ thấy đời sống như suối nguồn bắt đầu tuôn chảy trở
lại.
Câu hỏi thứ sáu:
Cả tôi và người anh em cột chèo của tôi đều rất thích thú
với bài giảng của ngài hôm nay. Tuy nhiên tôi th́ đặt trọn
vẹn tâm hồn của ḿnh vào đó một cách thích thú c̣n người anh
em cột chèo này th́ bảo rằng anh ta chỉ thích thú thưởng
ngoạn như một chứng nhân. Tôi có cảm tưởng rằng anh ta là
một tên đần c̣n tôi là một người thông minh. Làm ơn soi sáng
dùm tôi vấn đề này.
Ai cho rằng ḿnh là người thông minh, thực sự chỉ là một tên
đần. Tuy nhiên tôi không hiểu lắm về người anh em cột chèo
của bạn, anh ta đang suy nghĩ cái ǵ. Điều này tùy thuộc ở
bạn. Có thể anh ta cũng đang nghĩ rằng bạn là một tên đần,
thế là cả hai đều là kẻ đồng hội đồng thuyền. Anh em cột
chèo thường là như thế.
Đừng bao giờ nghĩ về người khác như là một tên đần. Điều này
biểu lộ sự thông minh của bạn –khi không cho người khác là
một kẻ đần. Không có ai đần độn cả. Có rất nhiều h́nh thái
biểu lộ thông minh, đúng như thế; không hề có ai đần độn cả.
Có thể là cách thế mà người khác vận dụng sự thông minh của
họ khác với bạn.
Có người th́ rất mực thông minh trong toán học, và cũng có
người rất mực thông minh trong lănh vực thi ca. Và bây giờ
người giỏi toán cho rằng nhà thơ chỉ là một kẻ đần. Trong
một cách thế nào đó, y có thể đúng; bởi v́ trong lănh vực
toán học chẳng thấy nhà thơ thông minh bén nhạy chút nào.
Tuy nhiên nhà thơ đồng thời cũng nghĩ rằng nhà toán học là
một tên đần. Trong cách thức mà y suy nghĩ, điều này có thể
đúng, bởi v́ nhà toán học không có đến khả năng làm nổi hai
câu thơ -thế th́ đó là cái loại thông minh ǵ vậy, chỉ biết
tính toán và tính toán? Phải sáng tạo ra một cái ǵ chứ!
–như vậy mới chứng tỏ được sự thông minh.
Con người nói chung khôn ngoan thông minh trong những cách
thế rất mực khác nhau. Tôi chưa hề gặp một tên đần nào cả.
Nếu bạn gặp một kẻ đần, nên cố gắng để t́m hiểu thử xem: có
một vài điểm thông minh ở đâu đó trong y mà bạn chưa khám
phá ra. Có khi một người thoạt xem rất mực đần độn nhưng vẫn
có cái điểm thông minh riêng biệt của y.
Thuở c̣n là một sinh viên đại học tôi có biết một anh chàng
sống ở gần trường, một người mà ai cũng cho là rất mực đần
độn, ngu si -một chàng ngốc lư tưởng. Anh ta ngốc đến độ mà
nếu bạn cho anh ta một tờ giấy mười đồng và một đồng bạc
kẻm, anh ta sẽ từ chối tờ mười đồng và chỉ lấy đồng bạc kẻm
mà thôi. Tôi đă lân la làm bạn với anh ta, mục đích chỉ là
để t́m hiểu, bởi v́ tôi muốn biết trong con người này c̣n có
chút ǵ gọi là thông minh không.
Sau một thời gian quen biết và đủ thân t́nh, tôi hỏi y, “Bộ
bồ không thể nh́n thấy được tờ giấy mười đồng mà người ta
cho bồ hả? Tại sao bồ lại lấy đồng bạc kẻm mà từ chối tờ
giấy mười đồng?”
“Bộ ông tưởng tớ là một thằng ngu hả? Nếu tớ lấy tờ mười
đồng th́ sau này đâu c̣n ai cho tiền tớ nữa? Làm bộ không
nhận ra tờ giấy mười đồng –đó là dịch vụ làm ăn của tớ!
Người ta thích thú khi họ cho tiền để thử tớ. Cứ việc để cho
họ thích thú! Tớ chỉ chọn lấy cái đồng tiền kẻm mà thôi. Bộ
tưởng tớ ngu hả?”
Thế là tôi vỡ lẽ ra. Y quả là tên cực kỳ thông minh. Y gạt
cả thiên hạ trong trường đại học, ngay cả những ông giáo sư
cũng bị mắc lừa. Những người cực kỳ thông minh đôi khi
thường bị người đời trêu chọc: “Đó là một tên đại đần!”
Sự thông minh tự nó có nhiều cách thế khẳng định. Đừng bao
giờ cho rằng bất kỳ ai đó có thể là một tên đần -bởi v́ chỉ
có Thượng Đế hiện hữu, thế th́ làm sao ai đó lại có thể là
một tên đần? C̣n nếu như bạn thích thú quá mức vào cái đời
sống trần tục này, thế th́ chỉ nên tâm niệm một điều rằng
ḿnh là một tên đần –như vậy may ra nó sẽ đưa bạn đến sự
khôn ngoan trí tuệ hơn.
Câu hỏi cuối cùng:
Tại sao ngài cho rằng chính trị và tôn giáo là hai lănh
vực hoàn toàn đối nghịch?
Bởi v́ bản chất của chúng là thế. Đây không phải là chuyện ư
kiến cá nhân của tôi –mà thực sự như vậy, bởi v́ chính trị
là một hành tŕnh của bản ngă trong khi tôn giáo là sự buông
bỏ bản ngă. Nhà chính trị không thể là con người tín ngưỡng,
cũng vậy, một con người tín ngưỡng không thể là một chính
trị gia.
Tuyệt đối là như thế, hoàn toàn được phân chia ra như thế.
Nhà chính trị th́ luôn luôn t́m cách thu tóm quyền lực. Để
làm ǵ vậy? -để nâng cái bản ngă của y lên, để chứng tỏ cho
cả thế giới biết rằng “Ta là một cái ǵ đó”. Trong khi con
người tín ngưỡng đă hoàn toàn buông bỏ cái dịch vụ xuẩn động
này. Y biết ḿnh là ai đó, thế th́ đâu c̣n lư do ǵ
để phải nói ra hay chứng tỏ với bất cứ ai ḿnh là cái ǵ? Y
biết rơ ḿnh! Chính trị gia th́ giả bộ, c̣n người tín
ngưỡng th́ biết chắc thật. Y đă đi suốt cuộc hành tŕnh vào
nội tại của chính ḿnh, đă biết rơ Vua của những v́ vua -Ông
Chủ của những ông chủ ở đó. Thế th́ đâu c̣n mục tiêu nào
nữa? Kiếm t́m một chiếc ghế to hơn, một chức vụ cao hơn -để
làm ǵ? Bạn không thể làm cho y cao trọng hơn cái mà y tự
biết ở bên trong.
Nếu bạn biến ông Phật trở thành Tổng thống của Ấn Độ, điều
này sẽ chẳng giúp ích ǵ cả. Nó sẽ chẳng nâng ngài lên cao
hơn, ngược lại c̣n hạ ngài xuống thấp là khác. Lúc đó Đức
Phật sẽ không c̣n là Đức Phật nữa, ngài sẽ trở thành một con
người rất mực thế gian trần tục.
Con người tín ngưỡng đă nhận ra được cái kho tàng vô tận của
ńnh, thế nên y không c̣n ham muốn bất cứ một cuộc hành
tŕnh kiếm t́m quyền lực nào. Hành tŕnh kiếm t́m tiền bạc,
quyền lực, danh vọng, tất cả đều là chính trị. Chỉ có hai
hướng đi duy nhất trong cuộc đời: tín ngưỡng và chính trị.
Bạn chỉ có thể lựa chọn một trong hai. Nếu bạn không phải là
một con người tín ngưỡng th́ là một nhà chính trị, không
thể khác hơn. Bạn không thực sự hoạt động chính trị, nhưng
vẫn là con người chính trị. Chính trị có thể tự nó khẳng
định qua nhiều cách thế khác nhau. Có thể là bạn đang hành
xử chính trị với vợ bạn: bạn là nhà cai trị và vợ bạn là kẻ
bị trị. Cũng có thể là bạn đang làm chính trị với con cái:
bạn là nhà độc tài và con cái bạn là những thần dân có nghĩa
vụ phải vâng lời bạn. Hoặc có thể bạn đang làm chính trị tại
sở làm của ḿnh: bạn là ông chủ c̣n tất cả mọi người khác là
tôi tớ nô lệ. Hoặc giả bạn đang t́m cách tom góp bạc tiền để
qua đó trở thành nhân vật hàng đầu. Tất cả cũng đều giống
nhau thôi. Hoặc giả ngay cả việc bạn từ bỏ thế gian để nhắm
đến việc trở thành một ông đại thánh -mahatmas- vào
bậc nhất, trên tất cả những ông thánh khác. Tuy nhiên chuyện
này cũng chẳng khác ǵ hơn: Bạn vẫn là một nhà chính trị.
Nếu bạn từ bỏ thế gian để trở thành một ông đạo trần truồng
đi giữa chợ với ư nghĩ rằng, “Bây giờ không có một ông thánh
nào có thể so sánh được với ta. Bây giờ ta đă là số một!”
th́ bạn cũng chỉ là một nhà chính trị. Có thể là một nhà
chính trị ở truồng! Hoặc cho dù bạn muốn người ta gọi bạn
như là một nhà tôn giáo chính trị, thế nhưng một nhà chính
trị vẫn là một nhà chính trị!
Như vầy tôi nghe:
Nikita Krushchev t́m đến người thợ may riêng của ḿnh với
một xấp vải cực kỳ đắt giá. Ông ta bảo người thợ may cho
ḿnh một bộ đồ vét ba mảnh. Sau khi đo đạc kỹ lưỡng tấm thân
đẫy đà, sặc sụa mùi vodka của vị Sa hoàng đỏ, người thợ may
bảo rằng số vải này không đủ để may, cho dù là một chiếc áo
lót bên trong.
Krushchev quyết định ngưng cái lệnh may áo vét và mang xấp
vải theo cùng với ḿnh trong chuyến viếng thăm Belgrade, thủ
đô Nam Tư. Tại đây ông ta cố thử một lần nữa với một người
thợ may Nam Tư. Sau khi đo đạc, y cho biết rằng số vải đó
không những may được một bộ vét mà c̣n luôn cả áo lót bên
trong nữa. Bối rối và ngạc nhiên, Krushchev hỏi lư do tại
sao cùng số vải này lại không đủ để cho người thợ may Nga
chỉ may một cái áo lót bên trong.
“Tại v́ ở Moscow ngài bự hơn ở đây,” người thợ may Nam Tư
trả lời.
Vâng. Ở Moscow ngài bự hơn ở đây … C̣n ở Belgrade, đâu có ai
quan tâm lắm về ngài?
Những ông Tổng thống của bạn là những nhân vật vĩ đại khi họ
c̣n quyền lực trong tay. Thế nhưng khi không c̣n quyền hành
nữa th́ sao? Những ông Thủ tướng của bạn cũng vĩ đại như thế
khi nắm quyền lực, thế rồi sau đó? Sau đó … th́ những con
chó đă từng ve vẩy đuôi với bạn trước đây bắt đầu trở mặt
sủa cắn bạn –cũng cùng những con chó đó, cũng cùng những con
người đó.
Bạn có thể thấy rơ điều này: Cũng cùng những con chó từng
vẫy đuôi chung quanh bà Indira Gandhi bây giờ quay lại sủa
cắn bà ta. Những con chó chỉ là một –chúng chỉ thay đổi một
chút xíu thôi. Cái ǵ vậy? –Thay v́ ve vẩy đuôi, bây giờ
chúng sủa. Bây giờ th́ chúng lại bắt đầu ve vẩy đuôi chung
quanh ông Morarji. Coi chừng nhé, ông Morarji, cũng vẫn là
những con người đó! Không sớm th́ muộn chúng cũng sẽ quay
lại sủa cắn ông thôi. Chuyện đại loại như thế cứ tiếp diễn
đến vô cùng vô tận. Cái bi kịch đời.
Những cuốn băng của Richard Nixon đă đưa ra ánh sáng vài
khía cạnh mà chúng ta chưa từng biết về con người này. Đây
là một mẩu đối thoại diễn ra giữa ông ta và một người có thể
là vị phụ tá Bob Haldeman.
“Này Bob, Tôi nghiệm ra một điều rằng, một ngày nào đó rồi
tôi cũng sẽ qua đời,” vị cựu Tổng Thống nói với người phụ tá
thân cận. “Tôi muốn anh kiếm cho tôi một chỗ thật dễ thương
làm nơi chôn cất tôi sau này.”
Hai tuần lễ sau, Haldeman trở về và tường tŕnh: “Thưa Tổng
thống, tôi đă t́m ra được một nơi theo đúng yêu cầu của
ngài. Nó nằm trên một ngọn đồi nh́n ra một ḍng suối rất thơ
mộng. C̣n mặt trời th́ luôn chiếu vào nó suốt ngày chẳng
khác ǵ ngài là nhân vật đang được chiếu sáng nổi bật trước
công chúng.”
“Thật tuyệt,” Nixon trả lời, “Thế nhưng giá cả bao nhiêu
vậy?”
“Thưa, bốn trăm ngàn đô la.”
“Trời đất! Bốn trăm ngàn đô la?” TT Nixon rên lên. “Ta chỉ
nằm ở đó có ba ngày thôi mà!”
Cứ như là Chúa Giêsu ba ngày sống lại! Tất cả những chính
trị gia khi nắm quyền lực ở trong tay đều nghĩ rằng ḿnh là
Thượng Đế. Ông Nixon phán, “Ta chỉ nằm ở đó có ba ngày thôi!
Ba ngày mà đến bốn trăm ngàn đô la? Có điên không! Thật quá
mức.”
Quyền lực tạo cho bạn cái cảm giác rằng ḿnh là nhân vật vĩ
đại. Nhưng thực ra, cái cảm giác này chỉ đến với những con
người rất mực nhỏ bé tầm thường. Quyền lực chỉ cần thiết cho
những con người không-vĩ-đại. Nếu bạn thực sự vĩ đại –vĩ đại
trong cái ư nghĩa rằng bạn đă trở về lại mái nhà xưa bản lai
diện mục, đă hoà điệu với chính sinh thể ḿnh- thế th́ đâu
c̣n nhu cầu để thêm thắt vào bạn cái ǵ nữa. Bạn đă đến bến
bờ rồi. Thế là bỗng nhiên không phải chỉ riêng bạn vĩ đại
c̣n những kẻ khác không vĩ đại mà ngay cái khoảnh khắc khi
biết rằng ḿnh vĩ đại, tất cả vạn pháp cũng trở thành vĩ đại
như nhau –lúc đó ngay cả một con chó cũng là một thượng đế.
Đức Phật đă từng nói rằng: “Khi ta giác ngộ, tất cả mọi hiện
hữu cũng chan ḥa ánh sáng giác ngộ. Toàn bộ vạn pháp cùng
giác ngộ trong khoảnh khắc này.” Đó là thị kiến của một nhân
vật vĩ đại thực sự -nh́n thấy chung quanh ḿnh đều là những
thượng đế. Ở khắp nơi vạn pháp đều vĩ đại đối với ngài.
Như thế, có hai loại vĩ đại: loại thứ nhất, loại chính trị
-bạn trở nên vĩ đại bằng cách làm cho những người khác nhỏ
bé lại. Đây là loại vĩ đại rất mực tệ hại, bệnh hoạn, loạn
thần kinh. C̣n một loại vĩ đại khác, đó là khi bạn trở thành
vĩ đại, bỗng nhiên toàn bộ hiện hữu cũng vĩ đại theo. Cùng
với bạn, cả vạn pháp thắp sáng thiêng liêng. Đó là tín
ngưỡng. Dĩ nhiên hai loại này không bao giờ gặp gỡ nhau,
chúng không thể gặp nhau.
CHÚ THÍCH:
1. Triệu Châu Ṭng Thẩm, 778-897 (Chao chou Tsung Shen.).
Nhật: Joshu.
|
