Ðức Phật Thầy Tây An Với Công Cuộc Khai Hoang Nguyễn Trung Nghĩa   Phương pháp chữa bịnh, cứu thế trợ duyên Biến bưng lầy rừng rậm thành đồng ruộng phì nhiêu Công trình khai lâm phá thạch Một mối đạo hòa đồng nhân sinh   Ngày xưa, phần đất An-giang, kể cả miền Thất Sơn, sáp nhập vào bản đồ Việt Nam trễ nải sau cùng hết.  Năm 1816, Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại được vua Gia Long thăng làm Trấn Thủ trấn Vĩnh Thanh (tức Vĩnh Long và An Giang nhập thành) .  Năm 1819, Kinh đào Vĩnh Tế nối  liền Châu Đốc qua Hà Tiên mới được khởi công do Thoại Ngọc Hầu đốc xuất .  Bao nhiêu công việc nặng nhọc, dân phu huy động phục dịch mỗi kỳ trên dưới 30.000 người phải bịnh hoạn, chết chóc vì khí hậu, vì nạn cọp sấu, nhưng Thoại Ngọc Hầu vẫn cố gắng đốc xuất hoàn thành để làm biên thùy chiến lược ngăn giặc và đồng thời cũng nhắm vào việc thiết lập đồn điền trong một vùng rộng lớn sơn lâm nê địa . Nguyện vọng của Thoại Ngọc Hầu đối với vùng An Giang và Thất Sơn còn ghi lại bia đá núi Sam : "Sao cho đồng ruộng đông đúc vườn nhà cửa, có vườn dâu, vườn gai và khói bếp trong nhà bay lên đó đây không dứt" .  Đó cũng là nguyện vọng chung của những vùng mới vừa mở mang khai thác . Những năm gần đây, danh từ Dinh điền lại xuất hiện trong ngôn ngữ bình dân .  Công cuộc khai hoang cải tiến nông thôn, tất cả hướng về nông thôn, đang trên đà phát triển mạnh . Ngược lên dĩ vãng, vào khoảng năm 1849 đến 1856, nhắc đến công trình của tiền nhân đã tổ chức khai hoang lập ấp, hẳn chúng ta cũng không bao giờ quên ghi nhớ công trình và thầm kính phục Đức Phật Thầy Tây An với công cuộc khai hoang dựng ấp, lập trại ruộng khắp vùng mà Ngài đã có cơ hội vân du hóa độ chúng sanh vào con đường đạo hạnh .   ĐỨC PHẬT THẦY, MỘT NHÀ TRUYỀN GIÁO BẰNG PHƯƠNG PHÁP CHỮA BỊNH Từ trước đến nay, hễ nói đến Đức Phật Thầy thì người ta đều biết rằng Ngài là một đấng phi phàm, thấu triệt huyền cơ phổ biến một quan niệm về Phật Giáo vô vi . Theo Coulet (trong Bonzes et Societes secretes en Cochinchine, Extrême-Orient ) thì cho rằng Ngài phổ biến một quan niệm mới về Phật Giáo, ngoài các môn phái ở Ấn Độ truyền sang Việt Nam, từ thế kỷ thứ 3 đến nay; nhưng tìm hiểu chân xác về pháp môn hành đạo của Ngài thì Ngài vẫn noi theo giáo pháp vô vi chơn truyền của Đức Phật Thích Ca, tức nhiên không chú trọng việc thờ phượng cốt cùng trì kinh độc tụng như các nhà thiền chú trọng về thanh âm sắc tướng . Tiểu sử của Ngài đã được các nhà nghiên cứu sưu tầm khá đầy đủ .  Về công việc phổ biến đạo giáo cũng đã được nhiều sách báo đăng tải .  Người dân quê Hậu Giang có tinh thần mộ đạo Phật xem Ngài như vị Giáo Chủ đã đề ra thuyết Tận Thế, Hội Long Hoa, lập đời Thượng Nguơn, một vị lãnh đạo Tôn Phái Bửu Sơn Kỳ Hương ở vùng Thất Sơn mầu nhiệm . Vào mùa thu năm Kỷ Dậu (1819), bịnh thời khí hoành hành dữ dội khắp miền Hậu Giang.  Cứ theo giảng xưa, Ngài từ Tòng Sơn (Cái Tàu Thượng - Sađéc) vào Trà Bư rồi đến vùng Kiến Thạnh (nay là làng Long Kiến, Chợ Mới, An Giang) .  Dân làng mắc bịnh và chết vô số kể, không vị lương y hay pháp sư nào chữa cho hết .  Ngài đến đó trổ tài dùng nước lã giấy vàng trị bịnh .  Không người nào Ngài chịu chữa trị mà không cứu khỏi .  Dân chúng xem Ngài như một vị cứu tinh có tài cải tử hoàn sanh .  Ngài dời đến cái cốc của ông Kiến để có chỗ thờ Phật, cho dân chúng dễ bề lễ bái và nhơn đó Ngài mới dìu dắt họ từ chỗ khâm phục đến chỗ qui y phụng thờ Phật Đạo . Nghi thức tu hành thờ phượng khác thường, về cách trần thiết, Ngài cho thờ một tấm trần điều, thay thế cho hình ảnh hay tượng cốt .  Cư sĩ không thế phát, nhưng thu hút tín đồ đông vô số kể, những người đã từng đau khổ của thời hậu chiến mà An Giang đã là bãi chiến trường chống giặc Xiêm giặc Miên suốt 70 năm . Sau đó, vì bị phao là gian đạo sĩ toan gây rối loạn, nên nhà cầm quyền An Giang bấy giờ cho lịnh bắt Ngài .  Họ đã tìm mọi cách thử Ngài, nhưng Ngài đã làm cho họ khâm phục và dâng sớ lên Triều đình chánh thức nhận Ngài là một Đại Đức Chân Tu . Sau khi được thọ sắc, Ngài đến các phần đất hoang vu phía Tây - vùng Thất Sơn và Láng Linh - để lập những chùa, những trại ruộng và luôn luôn vân du khắp tỉnh Châu Đốc - Long Xuyên . Nói đến Đức Phật Thầy, như trên, người người đều liên nghĩ đến tôn phái Bửu Sơn Kỳ Hương, nhưng ít ai nghĩ rằng Ngài còn là một nhà kinh tế, xã  hội, một người cổ xúy phong trào khai hoang đầu tiên ở vùng Hậu Giang .   ĐỨC PHẬT THẦY LÀ MỘT NHÀ KINH TẾ XÃ HỘI, MỘT NGƯỜI CỔ XÚY PHONG TRÀO KHAI HOANG Theo M. Labussière (trong Excursions et Reconnaissances (1) ) và Đại Nam Nhất Thống Chí  cùng nhiều sách luận cứu, Đức Phật Thầy, sau khi rời Kiến Thạnh, đã đến núi Sam lập một ngôi chùa công, rồi đến Thới Sơn lập một trại ruộng .  Nhận định vùng biên giới, dân chúng nghèo đói, đất thì bỏ hoang nhiều, Ngài mới khuyến khích tín đồ vốn phần đông giỏi về võ thuật, về y khoa nên ứng phó có hiệu quả trong vùng sơn lam chướng khí, cọp sấu hoành hành, dắt dẫn dân chúng phá rừng khai hoang trồng lúa bắp, dựng lên ấp làng ....Ban ngày thì lo làm lụng phá cây rừng, đốt cỏ cày cấy, ban đêm thì về nhà để đôi giờ nghiền ngẫm suy cứu lời dạy đạo của Ngài hầu tu tâm dưỡng tánh .  Nhưng địa thế Thất Sơn rất bất lợi cho sự phát triển nông nghiệp :  sườn núi rất ít đất, đã có người Miên canh tác, chỉ còn vùng Láng đất quá thấp, mùa hạn thành sa mạc nắng cháy khói bốc lên mịt trời như buổi hoàng hôn Tận thế .  Mùa nước nổi, vùng đồng ruộng, nước ngập mênh mông như biển cả dâng tràn .  Đức Phật Thầy đến Láng Linh lập trại ruộng bằng tre lá .  Về cách xếp đặt thờ phụng vẫn cùng một thể thức như ở Thới Sơn, đúng theo giáo pháp vô vi của Ngài, nghĩa là tượng trưng lối thờ Trần Ðiều . Điều đáng để ý, Đức Phật Thầy lại đặt danh hiệu cho trại ruộng nầy là Bửu Hương Các .  Đây là lần đầu tiên Ngài nêu ra Tôn phái của Ngài cho người đời biết.  Từ lâu, mỗi khi một tín đồ đến xin qui y thì Ngài phát cho một lòng phái trong đó có vỏn vẹn có 4 chữ "Bửu Sơn Kỳ Hương" .  Đặt biệt cái lòng phái nầy mỗi tín đồ của Ngài đều giữ kỹ, sống chết gì cũng phải giữ cho còn, không hề trao lại cho ai . Dù công việc khai hoang ban đầu kết quả không được mấy tươi sáng "Trích cò nghe át la vang, đậu khoai nuôi bữa bắp rang đỡ lòng" như cụ Vương Thông, một tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương đã viết, nhưng theo G. Coulet (2) và Gourou (3) nhận xét vùng Láng Linh công cuộc khai hoang lần lần có kết quả tốt đẹp, nhờ giống lúa sạ từ Kompong-Cham mang đến . Dân chúng ở khắp Láng Linh và hữu ngạn Hậu Giang bắt đầu dư giả về lúa gạo .  Nhà cửa bắt đầu dựng lên đông đúc, đúng như nguyện vọng của Thoại Ngọc Hầu đã mong muốn mà chúng ta đã thấy bây giờ . Đó đây khắp các nơi trong vùng Thất Sơn và tỉnh An Giang thường có bóng Phật Thầy lui tới .  Ngài không nệ gian lao băng rừng lướt bụi để hoá độ quần sanh trầm luân mê muội, khuyến khích khai kinh phá rừng cày ruộng . Giống lúa sạ thích hợp cho miền Láng Linh, Châu Đốc, lần lượt lan tràn đến các tỉnh kế cận Long Xuyên, Sađec, Vĩnh Long, Rạch Giá, Cần Thơ, Kiến Phong ngày nay, há không do công trình của Đức Phật Thầy và tín đồ của Ngài đã biết đem gieo rắc từ mùa khai hoang đầu tiên ư ?   TÓM KẾT Ngoài danh vị Giáo Chủ của Tôn phái Bửu Sơn Kỳ Hương, Đức Phật Thầy còn là nhà kinh tế xã hội, vì Ngài đã nhận định rằng Đạo và Đời luôn luôn phải hòa đồng .  Đem Đạo cứu Đời thì cũng thiết thực lo nghĩ đến việc phát huy Kinh-tế, nâng cao mực sống của xã hội.  Đối với Ngài, thành phần cùng cực của xã hội lúc bấy giờ là lớp nông dân đa số, một lớp người cần được cứu khổ .  Mà phương cách gần gũi và tiện giúp cho nông dân là khai hoang pháp rừng đốt cỏ, phát triển nông nghiệp và lập nhiều trại ruộng . Suy gẫm, ngoài công đức khai sáng tôn phái Bửu Sơn Kỳ Hương, Đức Phật Thầy Tây An còn là một nhân vật tiền phong cổ xúy công cuộc khai hoang đất nước Việt Nam, làm cho miền Hậu Giang ngày nay trở thành cánh đồng phì nhiêu, vựa lúa vô tận của vùng Đông Nam Á . Ăn trái nhớ kẻ trồng cây, uống nước nhớ nguồn, ấy là tình cảm đậm đà của người Việt Nam muôn thuở.  Thế nên mỗi khi về Hậu Giang, qua ngang Tòng-sơn với dấu xưa tích cũ hay lên núi Sam nhìn tấm bia lờ mờ nét rêu thiên cổ, lòng khách mộ đạo hành hương không khỏi nao nao hoài niệm đấng tiền nhân đã dày công tưới giọt mồ hôi xuống cánh đồng bao la bát ngát cùng gửi niềm tin bất diệt vào Đạo-giáo muôn đời . Nguyễn Trung Nghĩa CHÚ THÍCH: (1)  N. 4 (anc. N. 6), 1880 Marcel Ner, Les Musulmans de l'Indochine Extrait du BBFBO (2)  G. Coulet, Bonzes, Pagodes et Sociétés secrètes en Cochinchine, Extrême Asie, Juillet 1928 (3)  Gourou, l'Utilisation, trang 146

              [BANTIN]