...... ... .  . .  .  . PHẬT GIÁO HÒA HẢO MỘT NỀN ĐẠO DÂN TỘC Nguyễn Văn Hầu Sản sanh từ lòng đất mẹ, nền Đại Đạo Bửu Sơn Kỳ Hương và Phật Giáo Hòa Hảo, tuy bắt nguồn nơi Giáo Lý căn cốt của Đức Thích Ca, trong điểm thêm bằng tinh hoa Khổng Mạnh . . .nhưng sắc thái và tinh thần của Đạo vẫn là sắc thái tinh thần của dân tộc Việt Nam . Cho nên nói đến B.S.K.H., người ta nghĩ ngay đó là Đạo của Dân Tộc, cũng như nhìn qua P.G.H.H., ai ai cũng nhận đó là Đạo của Giống Nòi . Điều này có gì quan trọng mà cần phải nói ? - Đọc nhân loại tiến hóa sử, xin thưa rằng, quốc gia nào cũng nâng cao tinh thần dân tộc lên hàng đầu, bởi vì nó là yếu tố căn bản để quyết định vận mạng thịnh suy, còn mất của một nhân chủng . Nước Việt Nam thân yêu của con Rồng Cháu Tiên sở dĩ tồn tại được đến ngày nay, là nhờ ở tinh thần quốc gia dân tộc đó . Nó hồn nhiên dung dị nhưng biết tự lập, tự cường ; nó từ hòa quảng ái, nhưng bất khuất trước những bạo lực muốn đè bẹp, rẻ khinh . Nó có thể đồng hóa được bất cứ ai lân la tới nó, chớ quyết không hề để cho ai đồng hóa nó được bao giờ ! Một điều đáng hãnh diện hơn cả là nhờ tinh thần dân tộc mà hằng ngàn năm phải học "chí hồ giả dã" và hằng trăm năm bị nhồi nặn trong cái lò "a b c", nòi giống nhỏ bé này vẫn được đồ sộ, vững bền, không có thế lực nào làm sụp đổ được . Như thế, tính chất dân tộc của P.G.H.H. là một đặc điểm tô bồi cho sự vững bền của quốc gia vậy . Quan niệm Tiên Rồng Trong quyển Việt Sử Kinh Nghiệm (1), chúng tôi đã phát huy cái tư tưởng, cực khôn ngoan của ông cha khi chọn Tiên Rồng làm vật tổ tiên . Tiên tượng trưng cho những gì linh mẫn, trí tuệ, phi phàm; Rồng tượng trưng cho sức mạnh vô biên, tiềm năng bất tận . Các cuộc kháng cường lân thế như chẻ tre qua những lần phá Tống, bình Chiêm, diệt Nguyên và hạ Pháp . . .há không phải là sức mạnh của Rồng thiêng chỗi dậy ? Và những phong cốt hào hoa, bi trí của Nguyễn Trãi khi về ẩn dật ở Côn Sơn, của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm lúc an tọa trên am Bạch Vân, của La Sơn Phu Tử khi đứng trên ngàn Thiên Nhận mà "thế sự nhìn xem rối cuộc cờ . . ." là gì, nếu không cho rằng Tiên phong cốt cách ? Quan niệm đó tuy chỉ bắt nguồn trên một huyền sử, nhưng thật đã vun quén chẳng ít cho tinh thần Dân Tộc, khiến người Việt, từ mấy ngàn năm, biết sống trên cái bản ngã đặc biệt, rất đáng lấy làm tự hào qua sự góp mặt của họ trên quả địa cầu . PGHH trong sự sáng khai của Đức Huỳnh Giáo Chủ, luôn luôn tiếp tục phát dương cái quan niệm đó không cho mất mát, phai mờ . Ngài đã thuật hoài ý chí của mình : Khùng cảm mến truyền câu hồi vị, Thà làm hiền mà biết non sông . Điên như ta, Điên giống Tiên Rồng, Điên gỡ ách xích xiềng thế tục . Và những lúc ca ngợi anh linh các hàng tử sĩ, Ngài cũng không quên khơi gợi ý thức Lạc Hồng : Thiệt chẳng hỗ giống dòng Nam Việt, Từng nêu cao khí tiết Lạc Hồng . Đã mang lấy nợ non sông, Quyết lòng báo quốc tồn vong sá gì ! Quan niệm ấy, nhiều lúc đã được dặn dò một cách cẩn thận, rạch ròi hơn . Chẳng hạn, trong bài Trao lời cùng Ông Táo, Ngài viết : Thần rán sức ra công khuyên dỗ, Gìn thuần phong mỹ tục của Rồng Tiên . Tập ở ăn theo nết Thánh Hiền, Lòng tu tỉnh, dòm Phật Tiên nối chí . Cho đến lúc đi khuyến nông, thuyết giáo mọi người lo làm ăn, tu học, Ngài cũng không quên kêu gọi, nhắc nhở đến cái đức chịu đựng cần cù của nòi giống Rồng Tiên : Gởi một tấc lòng son nhắn nhủ, Khuyên đồng bào hãy rủ cho đông . Nắm tay trở lại cánh đồng, Cần lao nhẫn nại Lạc Long tổ truyền . Quan niệm Tiên Rồng bàng bạc trong Thi Văn Sấm Kệ P.G.H.H. đã nói rõ lên ý thức quốc gia được sùng thượng nơi đây, để đóng góp cho tinh thần dân tộc đặc biệt của người Việt mỗi ngày mỗi thêm vững mạnh . Giữ nền nếp cũ Hoằng khai Chánh Pháp giữa thời kỳ mà quần chúng quá ư đọa lạc bởi sự cám dỗ của vật chất văn minh, Đức Huỳnh Giáo Chủ rất lưu tâm đến sự bảo tồn nền xưa nếp cũ . Những gì lố lắng, phiền phức, làm trở ngại cho việc tu học và sự tiến bộ quốc gia, Ngài đều khuyên nên gạt bỏ . Nhưng những gì đáng gọi là thuần phong mỹ tục, cần gìn giữ cho khỏi mất nòi, Ngài hô hào nên theo . Tục lệ thờ cúng tổ tiên, sùng phụng các anh hùng liệt nữ là tục lệ tốt, Ngài luôn luôn ca ngợi và khuyến khích trì hành . Trung với hiếu ta nên trau trỉa, Hiền với lương bổn đạo rèn lòng . Thường nguyện cầu siêu độ tổ tông, Với bá tánh vạn dân vô sự .             (Kệ Dân) Tử vì nước còn ghi linh miễu, Thác vì đời thanh sử danh bia . Mũ cánh chuồn đai giáp mang hia, Tuy thô kịch mà tâm chánh trực             (Diệu Pháp Quang Minh) Đối với người vong bản, hủy hoại phong hóa, trong bài Gìn tục cổ, Đức Giáo Chủ ngỏ ý chất vấn họ để cảnh cáo chung : Cũng đồng dân Việt cũng màu da, Sao lại chê bai thói tục nhà ? Đối với hàng thanh niên nam nữ, dễ bị lôi cuốn theo trà lưu mới mà quên gốc, Ngài kêu gào : Trai trung liệt đáng trai hiền thảo, Gái tiết trinh mới gái Nam trào . Lời thánh hiền để lại biết bao, Sao trai gái chẳng coi mà sửa Trong bài Dặn dò bổn đạo, Đức Huỳnh Giáo Chủ cũng có lúc đã phải thở than : An-Nam phong hóa lễ nghi, Đời nay văn vật bỏ đi chẳng gìn . Mãng lo chế nhạo chống kình, Chẳng trau đạo đức mà gìn thôn hương . Ta đây dường thể như lươn, Cứu dân chẳng nệ nắng sương lấm đầu ! Đức Phật Thầy Tây An chủ trương để tóc, để râu, hòa đồng phong cốt như người đời trong khi Ngài là nhà lãnh đạo tôn giáo, được thế nhân tôn xưng là hoạt Phật, thì Đức Huỳnh Giáo Chủ cũng đã tuyên bố : Tu đầu tóc không cần phải cạo, Miễn cho rồi cái đạo làm người . Bởi vậy ta không lấy gì làm lạ khi thấy tín đồ P.G.H.H. từ cấp trị sự cho đến quý vị giảng viên, từ những người trụ trì tại các chùa chiền cho đến các hành giả tại gia chuyên trì tu niệm, đều không một ai thế phát (2) . Ngừơi tín đồ P.G.H.H. được tùy tiện trong sự hòa hợp với mọi người trên phương diện hình thức như vừa nói, chớ không có việc bắt buộc phải để tóc thật dài, hay là cạo tóc đi . Đến như y phục cũng thế, họ không đấp y, không bày ra lễ phục nào khác hơn một cái áo tràng dà mặc trong thời cúng tại gia, và mặc quốc phục khi hành đại lễ . Chính Đức Huỳnh Giáo Chủ trong lúc chu du khuyến nông thuyết Pháp, Ngài cũng chỉ mặc quốc phục chớ không hề có dùng một thứ đạo phục nào . Nuôi dưỡng tinh thần quốc gia Đã bảo tồn nền nếp, không để cho tàn hoại đi những sắc thái đặc biệt của dân tộc, Đức Giáo Chủ còn dưỡng nuôi, hun đúc tinh thần quốc gia . Ai có nghiên cứu Sấm Kinh P.G.H.H. sẽ thấy điều nầy nhan nhản khắp nơi . Trong giáo lý Tứ Ân, có ân thứ hai được đặt trọn vẹn cho đất nước . Ngài phán dạy : "Sanh ra, ta phải nhờ tổ tiên cha mẹ, sống, ta nhờ đất nước quê hương . Hưởng những tấc đất, ăn những ngọn rau, muốn cho sự sống được dễ dàng, giống nòi được truyền thụ, ta cảm thấy có bổn phận phải bảo vệ đất nước khi bị kẻ xâm lăng dày đạp . . ." Ngài còn tha thiết kêu gọi tín đồ hãy cố gắng tránh hẳn những điều gì có tánh cách sơ xuất, có thể làm cho nước nhà đau khổ, và đừng giúp sức cho kẻ ngoại địch gây sự tổn hại cho đất nước, nếu mình chưa gặp thời cơ thuận tiện đứng ra giúp nước một cách tích cực . Ngài cũng phơi giãi can tràng trong bài Thiên Lý ca : Thương sanh chúng đòi cơn dạ ngọc, Ta quyết gìn chủng tộc giang sơn . Ta Khùng mà chẳng có cơn, Cũng không có tánh giận hờn bá gia . . . Tinh thần quốc gia lại được vung quén, trưởng dưỡng hơn nữa, mỗi khi Đức Huỳnh Giáo Chủ có dịpp đối cảnh sinh tình . Đây là bài Bánh mì, khi Ngài nghe thấy tiếng rao mì lãnh lót của ai vẳng lên ngoài cổng : Mì kia gốc phải nước mình không ? Chiếc bánh não nùng mùi khách lạ, Bát cơm đau đớn máu cha ông . Văn minh những vỏ trưng ba mặt, Thắm thía tim gan ứa mấy dòng . Nhớ lại bảy mươi năm trở ngược, Say mì lắm kẻ bán non sông ! Từ hậu bán thế kỷ 19 cho đến tiền bán thế kỷ 20, trong tình trạng nước nhà bị thực dân cai trị, ngoại trừ những phong trào kháng Pháp tranh thủ độc lập do các nhà ái quốc đề xướng, phần đông đồng bào ta vì hoàn cảnh sinh hoạt, vì áp lực nghiệt ngả của thực dân, nên đành để cho tinh thần quốc gia ngủ quên theo số phận của người dân bị trị . Đức Huỳnh Giáo Chủ, trong tình thế đó, đã phải tìm lấy mọi cơ hội, mọi cảnh ngộ để đánh thức nhân dân . Trông cờ tam tài của Pháp phất phới trên nền trời , Ngài liên tưởng ngay đến cảnh quốc phá gia nguy, mà ngâm câu "gặp cảnh vong bang úa ruột" . Và khi thấy ông địa-sành ngất ngưỡng ngồi cao, thản nhiên trước thăng trầm thế sự, thì nhẹ nhàng mát mẻ mà nhắc khéo trong một bài thơ tứ tuyệt : Bảnh chọe ngồi chơi sướng hỡi ông ! Tâm lành sao chẳng tiếp non sông ? Nhân dân bốn phía đương đồ thán, Vui sướng chi mà lại tỉnh không ? Đôi khi, để kéo lại những tâm hồn "nghinh tân" thái quá mà phủ nhận tất cả những gì cố hữu của giống nòi, Đức Huỳnh Giáo Chủ cũng đã mượn lôi thi ca trào phúng tế nhị mà cảnh giác người đời . Bài Vịnh quạt máy sau đây đã thuyết minh điều mà chúng tôi vừa nói : Khoa học đời nay thật khéo cho, Bày ra cái quạt chạy vo vo . Tranh quyền tạo hóa nồng thay lạnh, Đông Á lần hồi phụ quạt mo .         oOo Có tiền mua lấy cũng nên cho, Tủ sắt còn đầy con gió vo . Nhưng ngặt khan dầu e hết điện, Trở về lối cũ lượm cau mo !         oOo Cau mo chừng ấy đắt tiền cho, Ngóng cổ thêm dài hút gió vo . Chủ khách ngẩn ngơ cơn nóng bức Thôi thì "toa mỏa" tạm dùng mo . Còn gì thắm thía hơn nữa khi dùng lối "nói khéo" như trên mà bảo toàn những gì của dân mình vốn có từ ngàn xưa chẳng mất ! Nhưng ái quốc mà không bài ngoại, và tồn cổ mà không phải câu chấp cổ lệ lỗi thời, mới là chuyện đáng quan tâm . Đó là điều mà chúng tôi sẽ đề cập ở một đoạn sau . Tính chất giản dị trong việc thờ cúng là tính chất dân tộc Trong tác phẩm Bản ngã người Việt (3), chúng tôi đã nói lên tâm tình giản dị hồn nhiên của người dân Việt Nam . Với đặc tính đó, P.G.H.H. đã không chấp nhận những nghi lễ quá rườm rà phiền toái có thể gây tốn kém vô ích và sai xa bản thể thanh tịnh vô vi của Phật Giáo . Người tín đồ P.G.H.H. trong việc trang trí chỗ thờ phượng thật hết sức giản dị tinh khiết . Cư sĩ tại gia P.G.H.H. chỉ chú trọng vào ba nơi thờ chánh là Bàn Thông Thiên (đặt giữa trời), Bàn Thờ Ông Bà, và Bàn Thờ Phật (đặt trong nhà) . Trong trường hợp giản dị tối đa, người tín đồ P.G.H.H. có thể tưởng niệm trong lòng mình cũng đủ . Ở ruộng đồng cũng niệm vậy mà, Phật bất chấp, không nài thời khắc . Việc cúng Phật, theo quy tắc chính yếu của đạo, là không cúng bằng vật gì khác hơn bông hoa và nước lã, đèn hương . Nhưng nếu người tu không đủ phương tiện vật chất hoặc điều kiện thận tiện thì được phép giảm chế tất cả . Chính Đức Huỳnh Giáo Chủ đã dạy các tín đồ của Ngài : "Có nhang thì đốt, không có thì nguyện không" . Cái bản nhiên giản dị của dân tộc từ thời cổ sơ cho mãi mãi đến về sau, được giữ lại trong tính chất hồn nhiên của P.G.H.H. . Hãy nghe những lời giảng dạy của Đức Huỳnh Giáo Chủ trong việc thờ tự : "Nếu trong nhà chật, nội bàn Thông Thiên với một lư hương không cũng được, bởi vì sự tu hành cốt ở chỗ trau tâm trỉa tánh hơn là do sự lễ bái ở ngoài . Còn người nào có cốt Phật trong nhà, để vậy cũng đặng, hình tượng bằng giấy không nên chừa lại và phải đốt đi . Kẻ nào ở chung đậu với người khác không có tu hiền, hoặc nhà cửa nhỏ hẹp quá không có chỗ thờ phượng thì đến giờ cúng kiế chỉ vái thầm và niệm Phật trong tâm cũng được ." Nhưng giản dị không có nghĩa là bỏ đi tất cả lễ nghi khuôn phép . Giản dị là để cho "lòng tin tưởng trở lại tâm hồn hơn ở vào sự hào nháng bề ngoài" mà thôi . Mà lòng tin tưởng trở lại tâm hồn tức là người tu phải chứng ngộ được lòng chí thành của mình . Chính điều đó mới là sự tối quan trọng để cho hành giả đắc đạo, chứ việc cúng dường cũng vẫn không có gì là cần thiết lắm . Đức Huỳnh Giáo Chủ có nói : Tới với ta chớ đem đồ cúng, Chỉ đem theo hai chữ thành lòng . Xem thế thì đủ rõ cái hồn nhiên dung dị, vốn có của dân tộc và hiện thấy trong P.G.H.H/ không phải là không cần thiết . Sấm Giảng với đặc tính dân tộc Sau ngày nhân dân Việt Nam giành lại chủ quyền cho quốc gia, trong lãnh vực văn hóa, người ta đã biết chú trọng đặc biệt về dân tộc tính . Một bài thơ, một áng văn, một bức họa . . ., mà thiếu dân tộc tính sẽ bị xem như một vật thể không có hồn linh, và giá trị của nó, do đó, sẽ coi là thấp kém . Những câu hò miền Nam, miền Trung, những bài vè, bài hát ru em cho đến những vở ca kịch, hát bộ, thường được ngừời ta đem ra nghiên cứu, tán thán những cái hay cái đẹp của các nhà thi văn vô danh . Công việc làm đó không phải dài dòng kể lể, chắc ai cũng đồng thấy nên làm . Riêng trong Sấm Kinh P.G.H.H. thật là đầy đủ những tính chất kia . Nội cái giọng đọc của những câu kinh PGHH, cũng đã là cái giọng thâm trầm tha thiết của tính chất dân tộc xứ mình rồi . Ai có về miền Tây Nam Phần, qua các Độc Giảng Đường, hoặc từng theo dõi những buổi phát thanh P.G.H.H. trên các đài vô tuyến truyền thanh Sài Gòn và Ba Xuyên sẽ nghe được những giọng ngâm đặc biệt đó . Giọng ngâm đó không hẳn là giọng hò miền Nam . Cũng không đúng là khúc hát nam-ai hay nam-bình xưa cũ trên sân khấu hát bộ đã mang ảnh hưởng Chiêm Thành . Nó tha thướt, trầm trầm, dễ khơi gợi cảm xúc cho người nghe và dễ làm người ta thắm thía đến cảm thông ý nghĩa của câu văn phô diễn . Nó là một giọng điệu phát xuất từ căn cốt của một điệu hát văn . Văn có nghĩa là bài thơ, một lối văn vần . Đó là một lối hát có giọng buồn, cũng gọi là hát văn, hay tiếng văn viết trong tuồng hát bội với tính chất đặc biệt Việt Nam . Bởi vậy, nghe tiếng đọc Giảng Kinh của P.G.H.H. thì người nghe cơ hồ đã nghe được cái gì đặc biệt của nòi giống mình . Còn đến khi thưởng thức những thi, ca, văn chú, trong nguồn Sấm Kệ P.G.H.H., người ta sẽ thấy được những gì vốn có của nước non nhà . Ở đây không có vần điệu nào khác lạ hơn những vần điệu quen thuộc của người dân Việt Nam . Cũng lục bát, song thất lục bát, thất ngôn, ngũ ngôn, Đức Huỳnh Giáo Chủ đã làm nổi bật được thần tính và hồn tính của những lời khuyên răn giáo lý . Người đọc Kinh Giảnh P.G.H.H. sẽ có cảm nghĩ là mình đang đọc một bài vè, một đoạn thơ, một khúc ngâm hay vài câu ca dao qua tiết điệu du dương trầm bổng . Nầy là tính chất của một bài vè : Ngồi Khùng trí đoái nhìn cuộc thế, Thấy dân mang sưu thuế mà thương . Chẳng qua Nam Việt vô vương, Nên tai ách xảy ra thảm thiết . Bạc không cánh đổi thay chẳng xiết, Vàng bị nghèo mấy chiế chẳng còn . Mới mấy năm sao thấy hao mòn, Mùa màng thất đói đau không thuốc . Này là Đường thi vận luật : Cương thường gánh nặng trai gìn trọn, Tơ tóc vai quằn gái vẹn phân . Nợ nước văn chương toan báo đáp, Ơn nhà đạo đức quyết đền ân . . . Và này là tứ tuyệt thất ngôn : Thấy dân thấy nước nghĩ mà đau, Quyết rức cà sa khoát chiến bào . Đuổi bọn xâm lăng gìn đất nước, Ngọn cờ độc lập phất phơ cao . Và nầy là khuôn rập của ca dao lục bát : Hạ nguơn nay đã hết đời, Phong ba biến chuyển đổi dời gia cang . Năm mèo kỷ mão rõ ràng, Khắp trong thiên hạ nhộn nhàng xiết chi . . . . Còn thật nhiều . Không làm thể nào mà dẫn cho hết được những đoạn, những câu mang tính chất và ý nghĩa dân tộc trong một thiên biên khảo ngắn . Có thể nói trong trên 500 trang của quyển Thi Văn Sấm Giảng Toàn Bộ do Đức Huỳnh Giáo Chủ viết ra, làmột số lớn những gì hô hào, cổ võ cho tinh thần dân tộc vậy . Dân tộc nhưng đại đồng Đã có một vài người từ trước, khi nhìn qua một đôi quyển Sấm Giảng P.G.H.H. với những nhận xét sơ sài, chưa kịp suy nghĩ tế vi, vội cho rằng vì có nhiều tính chất địa phương, mà giáo nghĩa e sẽ hẹp hòi gò bó ! Không . Người ta đã nhận định không nổi rồi, khi đã nhận định như thê ! Tính chất dân tộc của P.G.H.H. nó không hề trái với chủ trương đại đồng của người sáng lập ra nó . Mặc dầu ta thấy giáo lý P.G.H.H. có bảo tồn cổ tục, có bảo vệ quốc gia, có hưng truyền đạo cũ và có trì thủ những lề lối thi ca căn cốt của giống nòi . . .nhưng bảo tồn cổ tục không có nghĩa là nắm giữ cả những hủ tục, cũng như bảo vệ quốc gia đâu cứ phải là bài ngoại, bế quan ! Chính những nghi lễ rườm rà bề bộn, làm tốn kém và mất thì giờ, Đức Huỳnh Giáo Chủ đã quả quyết cắt rời khỏi đạo ; và những điều gì mới mẻ mà hay ho, không phải là cặn bả của văn minh vật chất, không làm trở ngại cho bước tiến của quê hương, Ngài đều công nhiên thừa nhận hay khuyến khích nên làm . Đây : Đối với khoa học Ngài nói : "Sự hiểu biết về khoa học không cản trở sự tu hành và nó giúp cho mình nghiên cứu Phật Đạo một cách rành rẽ". Đối với thể dục, Đức Giáo Chủ khuyên : "Nên luyện tập những môn thể dục nào hợp với sức khỏe nếu mình muốn, bởi vì xác thịt có khỏe mạnh, tinh thần mới sáng suốt, như vậy mình mới có thể làm đạo nghĩa một cách đắc lực" . Đối với nhân loại trên mặt địa cầu, Ngài chủ trương : "Ngoài đồng bào, ta còn có thế giới người đang cặm cụi cần lao cung cấp những điều nhu cầu cần thiết . . .Nếu không có nhân loại, thử hỏi dân tộc ta ra như thế nào ? . . .Thế nên dân tộc ta phải nhờ đến nhân loại, nghĩa là nhờ đến dân tộc khác và phải biết ơn họ . Hãy nghĩ đến họ cũng như mình nghĩ đến mình và đồng chủng mình". Thật ra, còn vô số bằng chứng để nói được cái tinh thần mở rộng sự hòa hợp, cái tính chất muốn vươn lên cho vượt được thời gian và không gian trong Sấm Kinh P.G.H.H. . Trong một bài thơ viết tại khu chiến miền Đông giữa một ngày Tết, Đức Giáo Chủ đã thố lộ lòng khát khao cho con dân đất Việt chóng tiến đến cõi đại đồng . Ta hãy nghe Ngài chuốc chén : Tặng bạn ngày xuân chén rượu nồng, Uống rồi vùng vẫy khắp Tây Đông . Đem nguồn sống mới cho nhân loại, Để tiến tiến lên cõi đại đồng . oOo Nhìn qua sắc thái P.G.H.H., ta không thể phủ nhận được đây là nền đạo của dân tộc VN . Xuất phát từ lòng dân tộc, đồng hóa các tư tưởng ngoại lai, để biến thành chất liệu dân tộc rồi giữ gìn những gì tốt đẹp thật sự của dân tộc, không để cho nó tiêu hao tàn hại đi, một lần nữa chúng ta có thể quả quyết P.G.H.H. là một nền đạo dân tộc . Nhưng, còn có một điều đáng ghi nhận nữa là tính chất dân tộc đó không hề bị đống khung trong một cái vỏ "cô lậu quả văn" mà một tính chất phóng khoán vượt bực, bao giờ cũng muốn đem nguồn sinh lực siêu nhiên, đầy đạo lý của mình mà : Đưa nhân loại đi vào vòng hạnh phúc . Nguyễn Văn Hầu

              [BANTIN]