Bàn tay vô hình của Darwin

 

Động lực cạnh tranh tạo nên hành vi kinh doanh cũng giống động lực từ chọn lọc tư nhiên tạo ra loài nai sừng tấm.

 Theo thuyết “bàn tay vô hình” của Adam Smith, con người tham lam trao đổi trên thị trường tự do vì lợi ích của chính mình, bị dẫn dắt bởi một bàn tay vô hình sẽ đem lại lợi ích lớn nhất cho xã hội.

Darwin, cha đẻ thuyết tiến hóa, không phải một nhà kinh tế. Nhưng quan điểm của ông về đấu tranh sinh tồn lại giống Smith về bản chất. Ngày càng có nhiều lý do cho rằng quan điểm của Darwin sát thực hơn nhiều trên lĩnh vực kinh tế.

Trọng tâm thuyết của Darwin là cạnh tranh ưu ái cho những đặc điểm và hành vi nào giúp cá thể thành công, chứ không phải loài hay các nhóm khác.

Theo Adam Smith, đặc điểm có lợi cho cá nhân đôi khi cũng có lợi cho cả nhóm. Ví dụ đột biến về thị giác tinh tường ở loài diều hâu không chỉ có lợi cho bất kỳ con diều hâu nào sở hữu nó, mà còn khiến toàn bộ loài diều hâu thành công hơn.

Tuy vậy, trong một số trường hợp, các đặc điểm có lợi cho cá thể lại có hại cho các cộng đồng lớn hơn.

Ví dụ như đột biến khiến gạc lớn hơn có lợi cho một cá thể nai sừng tấm đực khi sinh sản, vì nó giúp con nai này chiếm ưu thế trước các con đực khác khi tìm kiếm bạn tình.

Nhưng khi đột biến này lan rộng, nó khởi động một cuộc “chạy đua vũ trang” khiến cuộc sống của toàn bộ nai sừng tấm đực nguy hiểm hơn. Gạc của nai đực nay đã dài tới hơn 5 foot. Và bất chấp lợi thế khi lâm trận, chúng thường biến thành điểm yếu chết người khi bị thú săn mồi truy đuổi trong rừng rậm.

Khi đó, theo Darwin, bàn tay vô hình của Adam Smith chỉ còn là một trường hợp cá biệt thú vị. Cạnh tranh, chắc chắn đôi khi hướng hành vi của cá nhân tới lợi ích của toàn xã hội. Nhưng không phải lúc nào cũng vậy.

Lợi ích của cá nhân và cộng đồng gần như lúc nào cũng xung đột khi phần thưởng cho cá nhân phụ thuộc vào thành tích tương đối, như cuộc chạy đua về gạc của các con nai đực.

Trên thị trường, những cơ cấu thưởng như thế là tương đối phổ biến, chứ không phải ngoại lệ.

Ví dụ như thu nhập của các nhà quản lý đầu tư phụ thuộc chủ yếu vào số lượng tiền họ quản lý, số tiền này lại phụ thuộc vào thành tích tương đối của quỹ đầu tư.

Thành tích tương đối tác động tới rất nhiều phần thưởng trong cuộc sống hiện nay. Ví dụ nó quyết định cha mẹ nào có thể gửi con mình tới các trường công tốt. Vì các trường này thường nằm ở những khu dân cư đắt đỏ, cha mẹ nào muốn cho con tới học tại các trường này phải trả nhiều tiền hơn để có nhà tại các khu dân cư đó.

Trong những trường hợp như thế, cơ cấu khuyến khích làm xói mòn bàn tay vô hình. Để làm quỹ của mình hấp dẫn nhà đầu tư hơn, nhà quản lý tiền tệ tạo ra các loại chứng khoán phức tạp gây ra nguy cơ nghiêm trọng nhưng lại được ngụy trang khéo léo đối với xã hội. Nhưng khi tất cả các nhà quản lý đều làm như vậy thì chẳng ai còn lợi thế. Kết quả là lợi ích thì không ai được hưởng nhưng nguy cơ khủng hoảng tài chính thì lại tăng mạnh.

Tương tự như vậy, để kiếm thêm tiền mua nhà tại các khu vực có trường tốt, các bậc cha mẹ thường làm việc nhiều giờ hơn và chấm nhận các công việc có nhiều rủi ro hơn. Nưng khi gia đình nào cũng làm vậy, chẳng có tác dụng gì trừ việc đẩy giá nhà tăng.

Nếu nai sừng tấm đực có thể bỏ phiếu giảm kích cỡ gạc đi một nửa, chúng sẽ làm vậy, vì chỉ có kích thước tương đối của gạc mới có ý nghĩa. Đương nhiên, chúng không thể thông qua những quy định kiểu như vậy.

Nhưng con người có thể. Khi chú ý tới xung đột giữa lợi ích cá nhân và cộng đồng, Darwin đã nhận ra nhân tố căn bản trong phần lớn quy định của xã hội hiện đại như cấm sử dụng chất kích thích, an toàn lao động, số giờ làm, các tiêu chuẩn an toàn sản phẩm, hàng loạt hạn chế trong khu vực tài chính.

Sự tán dương một chiều bàn tay vô hình từ các môn đồ của Adam Smith đã làm xói mòn những nỗ lực pháp lý để dung hòa lợi ích của cá nhân và tập thể trong nhiều thập kỷ gần đây, gây ra tác hại to lớn cho xã hội.

Động lực cạnh tranh tạo nên hành vi kinh doanh cũng giống như chọn lọc tư nhiên đã tạo ra loài nai sừng tấm. Cả hai trường hợp đều có ví dụ về dung hòa được lợi ích chung. Nhưng không thể quả quyết rằng lợi ích cá nhân và xã hội lúc nào cũng hòa hợp.

Theo FT

Minh Tuấn

http://cafef.vn/20090714020654443CA32/ban-tay-vo-hinh-cua-darwin.chn

 

Bàn tay vô hình

(Adam Smith – 1723-1790)

Bàn tay vô hình là một phép ẩn dụ, một tư tưởng kinh tế do nhà kinh tế học Adam Smith đưa ra vào năm 1776. Trong tác phẩm Tài sản của các quốc gia và những bài viết khác, Smith đã tuyên bố rằng, trong nền kinh tế thị trường tự do, mỗi cá nhân theo đuổi một mối quan tâm và xu hướng lợi ích riêng cho cá nhân mình, và chính các hành động của những cá nhân này lại có xu hướng thúc đẩy nhiều hơn và củng cố lợi ích cho toàn cộng đồng thông qua một "bàn tay vô hình". Ông biện luận rằng, mỗi một cá nhân đều muốn thu lợi lớn nhất cho mình sẽ làm tối đa lợi ích của cả cộng đồng, điều này giống như việc cộng toàn bộ tất cả các lợi ích của từng cá nhân lại.

Smith chỉ sử dụng thuật ngữ "bàn tay vô hình" ba lần trong ba tác phẩm của ông. Nhưng sau này, thuật ngữ này đã được sử dụng rộng rãi trở thành một lý luận kinh tế học.

Nội dung

Theo lý luận này, thì hoạt động của mỗi thành viên trong xã hội chỉ mang mục đích bảo vệ lợi ích của riêng mình; thông thường, không có chủ định củng cố lợi ích công cộng và cũng không biết mình đang củng cố lợi ích này ở mức độ nào. Tuy nhiên khi đó, hệ thống thị trường và cơ chế giá cả sẽ hoạt động một cách tự phát vì lợi ích của tất cả mọi người như thể có một bàn tay vô hình đầy thiện ý điều khiển toàn bộ quá trình xã hội và sự điều khiển tự phát này còn có hiệu quả hơn cả khi có ý định làm việc này.

Thuyết của Smith chống lại tư tưởng của chủ nghĩa trọng thương (yêu cầu có sự can thiệp của nhà nước vào kinh tế), là mầm mống cho đòi hỏi được tự do kinh doanh, có sự thích hợp với chủ nghĩa tư bản trong một thời kì dài. Tuy nhiên sau này, thực tế đã cho thấy những điểm chưa hoàn toàn hợp lý của thuyết này, và người ta vẫn phải dùng đến nhà nước là "bàn tay hữu hình" thông qua luật pháp, thuế và các chính sách kinh tế để điều chỉnh nền kinh tế xã hội kết hợp với cơ chế tự điều chỉnh theo thuyết bàn tay vô hình để thúc đẩy sự phát triển về kinh tế xã hội của đất nước.

http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A0n_tay_v%C3%B4_h%C3%ACnh

http://economicsbulletin.vanderbilt.edu/2006/volume2/EB-06B00002A.pdf

 

 

Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ

(John Maynard Keynes -1883-1946)

Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ (tên gốc tiếng Anh: The General Theory of Employment, Interest, and Money) là một cuốn sách của nhà kinh tế học nổi tiếng người Anh John Maynard Keynes (1883-1946). Tác phẩm này thường được xem là cuốn sách gối đầu giường của các nhà kinh tế học ở Anh và được cho là đã đặt nền móng cho môn kinh tế học vĩ mô hiện đại.

Ngay từ lần xuất bản thứ nhất vào tháng 2 năm 1936, tác phẩm đã gây tiếng vang mạnh mẽ bởi sự mới mẻ trong tư tưởng kinh tế cũng như bởi sự quan tâm tới tính khả thi của các chính sách kinh tế và sự can thiệp vào tổng cầu. Người ta hay gọi đây là "Cuộc cách mạng của Keynes". Những tư tưởng nêu ra trong tác phẩm này trở thành hòn đá tảng trong kinh tế học Keynes. Nó phê phán kinh tế học cổ điển và tân cổ điển. Nó đưa ra các lý luận quan trọng về hàm tiêu dùng, về nguyên lý số nhân, về hiệu suất biên của vốn và về sự ưa thích tính thanh khoản.

Một số luận điểm chính mà Keynes trình bày trong cuốn Lý thuyết tổng quát gồm:

• Tiền công có tính cứng nhắc. Mức tiền công được thỏa thuận giữa chủ và thợ là tiền công danh nghĩa chứ không phải tiền công thực tế và mức tiền công này được ghi trong hợp đồng, được công đoàn và được luật pháp bảo vệ. Do đó, mức tiền công không phải là linh hoạt như giới học thuật kinh tế vẫn giả định. Giới chủ chỉ tăng thuê mướn lao động khi tiền công thực tế giảm; mà muốn thế thì tiền công danh nghĩa phải giảm nhiều hơn mức giá chung của nền kinh tế. Song nếu vậy, thì cầu tiêu dùng sẽ giảm, kéo theo tổng cầu giảm. Đến lượt nó, tổng cầu giảm lại làm tổng doanh số giảm, lợi nhuận giảm làm triệt tiêu động lực đầu tư mở rộng sản xuất- việc cần thiết để thoát khỏi suy thoái.

• Kỳ vọng về giảm tiền công và giá cả sẽ khiến người ta giảm chi tiêu do nghĩ rằng tiền trong túi của mình đang tăng giá trị. Cầu tiêu dùng và tổng cầu giảm. Cứ thế, vòng xoáy đi xuống của nền kinh tế hình thành.

• Lãi suất giảm không nhất thiết dẫn tới đầu tư tăng. Lãi suất giảm, nhưng tiết kiệm chưa chắc đã giảm theo do hiệu ứng thu nhập và hiệu ứng thay thế của giảm lãi suất triệt tiêu lẫn nhau. Và khi tiết kiệm không giảm, thì đầu tư không tăng. Thêm vào đó, đầu tư cố định là đầu tư có kế hoạch dựa vào những dự tính dài hạn; nên không vì lãi suất giảm mà đầu tư tăng.

• Cái quy định lãi suất, nhất là trong ngắn hạn, chính là cung và cầu về tiền.

• Lãi suất không nên xuống thấp hơn một mức nào đó, vì ở mức thấp đó, các nhà đầu tư không còn muốn giữ trái phiếu mà chuyển sang giữ tiền mặt, tạo nên tình trạng tiết kiệm quá mức trong khi đầu tư lại thiếu. Cầu đầu tư giảm sẽ khiến tổng cầu giảm theo.

• Có thể đạt được mức cân bằng ngay cả khi có thất nghiệp.

• Thắt chặt chi tiêu trong thời kỳ khủng hoảng chỉ làm cho khủng hoảng thêm trầm trọng. Khi kinh tế suy thoái, chính phủ nên đẩy mạnh chi tiêu nhằm tăng tổng cầu như một chính sách chống suy thoái. Và nói chung, chính phủ nên tích cực sử dụng các chính sách chống chu kỳ, chứ đừng nên trông mong vào sự tự điều chỉnh của thị trường.

              [ NSLONGHOA ]