Đêm năm Canh, Ngày sáu khắc
      tính như thế nào ?


(Trich dẫn từ trang 60 đến trang 70 quyển Tử-vi & Địa-Lư

Thực-hành của Hàn Lâm Nguyễn Phú Thứ )


              Thuở xa xưa, những bậc tiền nhân thường dùng Thập Nhị Địa Chi tức12 con Giáp để gọi cho Năm, Tháng, Ngày, Giờ. Số 12 con Giáp tức 12 con vật tượng trưng đó được sắp theo thứ tự như sau : Tư (Chuột), Sửu (Trâu), Dần (Cọp), Măo hay Mẹo (Mèo), Th́n (Rồng), Tỵ (Rắn), Ngọ (Ngựa), Mùi (Dê), Thân (Khỉ), Dậu (Gà), Tuất (Chó) và Hợi (Heo).
              Ngoài ra, phương cách dùng để tính các tháng theo con Giáp th́ : GIÊNG (Dần = Cọp), HAI (Măo hay Mẹo = Mèo, BA (Th́n = Rồng), TƯ (Tỵ = Rắn), NĂM (Ngọ = Ngựa), SÁU (Mùi = Dê), BẢY (Thân = Khỉ), TÁM (Dậu = Gà), CHÍN (Tuất = Chó), Mười ( Hợi = Heo), Mười Một (Tư = Chuột) và Chạp (Sửu =Trâu).


             Nhưng tại sao, thời kỳ xa xưa đó lại đặt tháng Giêng là tháng đầu năm mà không gọi là tháng Một?


             Theo thiển nghĩ của tôi, bởi v́ lúc bấy giờ, dưới thời quân chủ c̣n Vua Chúa, thường dành con số Một để chỉ nhà Vua, là thiên tử (con trời) để cai trị dân chúng tức nhứt nhân (người đứng đầu, người lớn hơn hết), từ đó trong thiên hạ phải kiêng cử, cho nên mới đặt tháng Giêng?
Ngoài ra, khi sanh con đẻ cái cũng không thể gọi con đầu ḷng là con Một mà chỉ gọi là con Trưởng hay con Hai hoẵc con Cả, v́ sợ húy kỵ đến nhà vua, bằng chứng ở Việt Nam không có nhà nào gọi con đầu ḷng là con Một là thế đó !.


C̣n tháng Giêng tại sao là Tháng Dần ?


            Căn cứ theo sách xưa, xin trích dẫn như sau :


Nhân sinh ư Dần


(Loại người sanh ra ở hội Dần).


Nhứt niên chi kế tại ư Xuân


(Kế hoạch trong 1 năm phải được sắp đặt ở mùa Xuân)


Nhứt nhựt chi kế tại ư Dần


(Kế hoạch trong 1 ngày phải sắp đặt ở giờ Dần).


              Hơn nữa, trong 12 con Giáp, con Cọp là chúa sơn lâm, rất mạnh bạo hơn 11 con Giáp kia, cho nên người xưa chọn tháng Giêng là tháng Dần cho con Cọp cầm tinh là như thế?


Người xưa, tại sao tháng gọi tháng Chạp là tháng cuối năm mà không là tháng Mười Hai như năm Dương Lịch?


               Theo thiển nghĩ của tôi, nước chúng ta thời bấy giờ phần đông làm ruộng, cho nên tháng cuối cùng của một năm, ruộng đă làm xong, đă đem lúa vô bồ, v́ thế phần đông dành thời gian này lo các lễ cúng, tiệc tùng để tạ ơn Thần Nông hoặc cúng Đ́nh Thần sau khi vụ mùa đă hoàn tất, hết nhà này đến nhà khác, có khi kéo dài cho đến Tết Nguyên Đán.
Hơn nữa, chữ Chạp là lễ cúng. V́ thế, nó c̣n có các tên lễ cúng khác như : Giỗ Chạp, Chạp Miếu, Chạp Mả...


              Do vậy, thay v́ gọi tháng Mười Hai là tháng Chạp là thế đó !.
< Khi nhắc đến Lễ Cúng Đ́nh Thần, hằng năm thường cử hành lễ này (được biết ngày xưa các vị cựu quan chức ngày xưa, đơn cử như : Cụ Nguyễn Trung Trực (Rạch Giá) là người có công trạng chống Pháp, nên sau khi Cụ bị quân Pháp chặt đầu, Cụ được vua ban Sắc Chỉ Thần và được thờ tại Đ́nh Thần Nguyễn Trung Trực Rạch Giá ngày nay, nếu cần xin xem quyển Danh Nhân Việt Nam hậu bán thế kỷ 19 cùng tác giả Nguyễn Phú Thứ từ trang 161 đến trang 195) trong các ngày Lễ Cúng Đ́nh Thần, các vị bô lăo cùng Ban Hội Tề mặc áo dài khăn đóng để đi rước sắc thần, (nếu làng xă đó chưa hoàn thành Đ́nh Thần, để an vị nơi làm lễ cúng Thần), đặc biệt phải có các học tṛ lễ đứng hai hàng để : dâng hương, dâng trà, dâng rượu...và lễ bái (lạy) >.


                Ngoài ra, phải nói đến Hát Bộ (có người gọi Hát Bội) để cúng Thần, thông thường Ông Hương Cả trong làng là người đứng đầu chủ xướng lễ cúng Đ́nh và là người có thực quyền hơn hết, cho nên mỗi lần có gánh hát về hát cúng Đ́nh, Ông Hương Cả chính là người Cầm Chầu để đánh những hồi trống chầu thưởng phạt cho nghệ sĩ, bởi v́ Ông Hương Cả là bực thâm nho lại rất rành tuồng tích, kể cả cách dặm mặt và các câu hát tuồng tích của các nghệ sĩ, cho nên Ông Hương Cả cầm chầu để khen thưởng hoặc bắt lỗi các đào kép trong lúc tŕnh diễn, v́ các nghệ sĩ không thuộc tuồng hát cương, cho nên không thể bắt một người nào đó đến cầm chầu mà không rành tuồng tích.


            Thời xưa, các nghệ sĩ nào được Ông Hương Cả đánh nhiều hồi trống chầu, th́ sau khi hát xong, sẽ được Ban Hội Tề (*) thưởng phẩm vật tặng riêng cho cá nhân nghệ sĩ đó.


             C̣n trái lại, các nghệ sĩ nào bị Ông Hương Cả đánh Khắc là gơ bên vành trống kêu cắc cắc th́ các nghệ sĩ đó bị Ông Hương Cả phạt v́ hát sai, hát cương, để nghệ sĩ biết thân mà hát lại cho đúng và nghệ sĩ nào bị đánh khắc nhiều lần, sau khi hát xong sẽ bị Ban Hội Tề cùng Ông Bầu đoàn hát quở phạt. Đó là, luật lệ thưởng phạt công minh của người Cầm Chầu đối với nghệ sĩ.


            Mặc dù, Ông Hương Cả là người có thực quyền ở trong làng, nhưng những hồi trống chầu đôi khi cũng không hài ḷng hết mọi người, cho nên cũng bị chê trách như thường.


V́ thế, trong dân gian mới có câu :


Ở đời có bốn cái ngu,


Làm mai, lănh nợ gác cu, cầm chầu.


(*) Được biết, thời xưa Ban Hội Tề trong làng có 12 vị Hương Chức như sau : Hương Cả, Hương Chủ, Hương Sư, Hương Trưởng, Hương Chánh, Hương Giáo, Hương Bộ, Hương Quản, Hương Thân, Hương Hào, Xă Trưởng là người có bổn phận giữ con dấu để thâu thuế Điền, thuế Thân trong làng và Chánh Lục Bộ là người có bổn phận giữ Sổ Bộ Đời như : Khai Sanh, Khai Tử, Hôn Thú ...)


Đêm Năm Canh, Ngày Sáu Khắc


            Được biết, niên lịch cổ truyền Á Đông đă xuất hiện từ đời Hoàng Đế bên Tàu, 2637 trước Thiên Chúa năm 61.


C̣n đối với : Đêm Nam Canh, Ngày Sáu Khắc như thế nào ?.


           Chúng ta để ư sẽ thấy : Ngày tính Khắc, Đêm tính Canh, cho nên chúng ta đă từng nghe thấy như sau :


Canh Một dọn cửa, dọn nhà


Canh Hai dệt cửi, canh Ba Đi nằm...


Hoặc là : Nửa đêm giờ Tư canh Ba


Theo thiển nghĩ, chúng ta thấy câu :


Nửa đêm giờ Tư canh Ba


th́ chúng ta có thể đoán được chữ nửa đêm (tức khoảng 12 giờ đêm hoặc 0 giờ), c̣n giờ Tư canh Ba (tức khoảng 23 giờ đêm đến 1 giờ sáng). Bởi v́, các bậc tiền nhân dùng 12 con vật cầm tinh tuợng trưng tức12 con Giáp, để phân chia bảng Giờ trong một ngày có 24 giờ như sau :

 

Bảng giờ  trong 1 ngày cûa 12 con giáp

 

 

Gi

 

 

Thi Gian

 

Gi

 

 

Thi Gian

Từ 23 giờ đến 1 giờ sáng

Ngọ

Từ 11 giờ đến 13 giờ trưa

Sửu

Từ 1 giờ  đến 3 giờ sáng

Mùi

Từ 13 giờ đến15 giờ xế trưa

Dần

Từ 3 giờ đến 5 giờ sáng

Thân

Từ 15 giờ đến 17 giờ chiều

Măo

Từ 5 giờ đến 7 giờ sáng

Dậu

Từ 17 giờ đến 19 giờ tối

Th́n

Từ 7 giờ đến 9 giờ sáng

Tuất

Từ 19 giờ đến 21 giờ tối

Tỵ

Từ 9 giờ đến 11 giờ sáng

Hợi

 Từ 21 giờ đến 23 giờ khuya

 


              Căn cứ sự phân chia giờ ở trên, chúng ta thấy :


              a)- Ban ngày dài được 14 giờ, c̣n ban đêm dài được 10 giờ và thấy được giờ Tư canh Ba, từ đó chúng ta tính được bảng 5 Canh như sau :

 

Tên Canh

Thi Gian

Canh 1

Từ 19 giờ đến 21 giờ tức giờ Tuất

Canh 2

Từ 21 giờ đến 23 giờ khuya tức giờ Hợi

Canh 3

Từ 23 giờ đến 1 giờ sáng tức giờ Tư

Canh 4

Từ 1 giờ đến 3 giờ sáng tức giờ Sửu

Canh 5

Từ 3 giờ đến 5 giờ sáng tức giờ Dần


              Do vậy, nếu chúng ta đem so sánh Canh với giờ, th́ có hai giờ bằng một Canh và nếu đem so sánh bảng Giờ trong một ngày của 12 con Giáp ở trước sẽ thấy đúng.


              b)- Mỗi ban ngày dài 14 giờ, đươc chia cho 6 khắc như bảng sau đây :

 

Tên Khắc

Thời Gian

Tên  Khắc

Thời Gian

    Khắc 1

Từ 5 giờ đến 7 giờ 20 sáng

Khắc 4

Từ 12 giờ đến 14 giờ 20 xế trưa

    Khắc 2

Từ 7 giờ 20 đến 9 giờ 40  sáng

Khắc 5

Từ 14 giờ 20 đến16 giờ 40 chiều

    Khắc 3

Từ 9 giờ 40 đến12 giờ trưa

 

Khắc 6

Từ 16 giờ 40 đến 19 giờ tối

 

 

             Như vậy, nếu chúng ta đem so sánh Khắc với Giờ, th́ có 2 giờ 20 phút bằng 1 Khắc. Bởi v́, ban ngày dài 14 giờ, đem chia đều cho 6 Khắc, th́ đuợc 140 phút, tức là 2 giờ 20 phút.


             Thế nên, chúng ta thường thấy câu : Đêm Năm Canh, Ngày Sáu Khắc là quả đúng vậy.

          

              [ NSLONGHOA ]

HOME GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT HỌC TR̀NH HỘI ĐỒNG GIẢNG HUẤN THƯ VIỆN SINH VIÊN VỤ NSLONGHOA
For any questions, send Email to:  phvpghh@aol.com
Copyright © 2003. PhatHocVienPGHH. All rights reserved.
Revised: 07/04/09