tܪng nh nhng ngh s Vang
Danh mt thi khng cn na
LTS : tܪng nh, n ngh s
Phng H va qua ǩi lc 0gi 30 sng ngy 5 thng 7
nm 2009 ti Vit Nam, thܮng th 99 tui, B l cy c th
ca nn sn khu ci lng Vit Nam v cc ngh s khc vang danh mt thi khng
cn na nh : t Tr n, By Nam, Hu Phܧc, Vit Hng & Ngc Nui ...
xin gii thiu ljn qu Ƕc gi bn phng, bi vit ca Hn Lm NGUYN PH
TH, tc gi l ngܩi lc no cng c tm lng n Tri Nh K Trng Cy,
bit n cc ngh s em ngh thut trnh din cho khn, thnh gi khắp
nơi
thܪng thc nh sau :
n ngh s Phng H Va Qua I lc
0 gi 30, ngy 05-7-2009, thܮng th 99 tui
 ܮc
bit, n ngh s Phng H tn thật
l Trương Phụng
Hảo, sanh
ngy 30 thng 4 nm 1911 (Tn Hợi)
ti th x M Tho, Cha l ngܩi Trung Hoa qu danh Trương
Nhn Trưởng,
M ngܩi Vit Nam qu danh L Thị
Mai, b
Phng H l n ngh s cng hin cho ngh thut sn khu ci lng lu
ǩi nht gn 1 th k tri qua v vi s nghip cao dy ln lao ca b qua cc
gnh ht t Ti ng, Trn c, Hunh K, Phng Ho, Phܧc Cng, Thy Nm T
cho dn Nm Chu... cho nn b th cc vai din xut rt ni ting
nh : L b (tung L B H iu Thuyn), Nguyt (tung
T nh Nguyt), Lu (tung i C Lu), Dng Qu Phi
(tung Dng Qu Phi), Nguyt Nga (tung Kiu Nguyt Nga),
Thy Kiu (tung Kim Vn Kiu), An Lc Sn (tung ܩng
Minh Hong Du Nguyt in), Luật
Sư
(tung on Tuyt trong DVD Lạc
Hồng
thực
hiện)...
Ngoi ra, b gp
cng sc Nj tham gia ging dy ti Trܩng Quc Gia  m
Nhc v Kch Ngh
Nj o to cc ngh s ni tip nh cc nghệ sĩ
: Thanh Nga,
Thanh Thanh Hoa, Bch Tuyt, L Thy, T Kim Hng, Thanh Nguyt, Thnh ܮc,
Thanh Sang, Nam Hng, Hoi Thanh, Minh Phng...cng vang danh mt thi
trn sn khu ngh thut Ci Lng nh b, tuy vy, cc ngh s thܩng gi l
M By, tht d thng.
Ảnh
Ns Bạch
Tuyết v B Phng H
 n
tui gn cui ǩi, b li sng lp Vin Dܫng Lo Ngh S Qun 8 Saign
Nj nui dܫng v chm sc cc ngh s gi yu neo n. Ngoi ra, b cn ku gi
ng gp ti chnh Nj lp Cha Ngh s v Nghi Trang Ngh s,
hin chn ct hn 400 ngi m v cn lu gi hn 380 h
tro hi ct ti cha ܩng thng nht, phܩng 11 qun G Vp, trong c cc
ngh s danh ting nh : Hu Phܧc, Hng Cܩng...
l, hnh nguyn v cng c cao dầy
ca b ng ܮc tn vinh ngܫng m.
Nhn
y, xin trch dn nhng ngh s vang danh mt thi ln lܮt t trn nh sau
:
Cc Ngh S t trn
1.- Vua vng c t Tr n mt
lc 19 gi, ngy 13-8-2001, hܪng th 83 tui.
 ܮc
bit, ngh s t-Tr-n, tn tht l Nguyn-Thnh-t, sanh nm
1918 ti Qun Tr n, Tnh Vnh-Long, khi khn ln sng bng ngh lm rung tip
ni theo song thn, nhng c gng ca rt hay v muồi
mn, nht l su cu vng c, cho nn mi khi ngh n cm tra hoc sau mi bui
ng ng xong hoc nhng m trng thanh gi mt, cc bn nh nng thܩng xm
li quay qun t chc biu ca nghe chi, cng nghe cng ghin, c khi ngi ca
ti sng khng hay, khng nhng cc bn ng nin m c ng gi b c cng thch
nghe nhng bi ca vng c na. T , qu b con trong xm lng xi giục
anh nng dn Nguyn-thnh t c ging ca thin ph i theo gnh ht may
ra c kh hn v t cc nh ngh lm rung. Th ri, anh nghe tin c gnh ht
Tin-Ha mit Sa-c cng khng xa my vi qun
Tr-n (Vnh-Long), ang tuyn chn o kp Nj lp gnh, anh bn v thi i,
ng bu gnh Tin-Ha l ng Trc-Vin, ng anh t l nng
dn tay lm chn bn, li qu ma bn lc u v ni :"Ci thng ny coi
tܧng xu qu lm sao lm kp ܮc by?". Nhng khi th ca vng c, th ng
bu git mnh, ni rng : "Tuy n c tܧng khng p, nhng c ging ca hay
d lm, n t nhng a c tܧng tt m ca khng ra n g".
T , anh nng dn Nguyn-Thnh-t tr thnh kp chnh
ca on Tin Ha v nh phn son t im cng vi ging thin ph
mi riu ca anh qua nhng bi ca vng c, lm cho ng bu Trc-Vin
rt hi lng, v mi m ng bu thu ܮc tin bn v cng lc cng nhiu
thm.
Ri anh nng dn Nguyn-Thnh-t cng ngy cng ni
ting, cc ng bu i ban ln lܮt mi anh v th vai chnh, Nj ri anh t
tr thnh ng t-Tr-n (S d, anh nng dn Nguyn-Thnh-t c
tn l t-Tr-n, bi v ly tn t v ghp thm Tr-n l
ni qu hng x s ca ng) v sau bao nm lm kp chnh on Th ca ng
bu Ba Bng.
Khong cui nm 1959, t-Tr-n mi hp tc vi kp Ƕc
Hong-Giang v mi son-gi Vn-An vit thܩng trc cho on, Nj
thnh lp i ban Thng-Nht, t t-Tr-n ng nhng vai
nh : M-Khc-Sinh trong tung Mt em l b oan cu; Yn-Ly-Sn
trong tung Git l chinh phu .v.v. ht c thng ti rp Quc-Thanh,
khng cn gh trng.
c-bit, trong vai M-Khc-Sinh l v nguyn soi nܧc
Triu-Tin (i-Hn), b qun Nguyn (Trung Hoa) xm lܮc, mc d
chin u rt oanh lit, nhng b thua trn, v l Ngc-H (ܮc o
thng Diu-Hin th vai cng lm khn gi khc tng hi) b hong lj
Thit-Mc-Chn ca qun Nguyn bt v lm v trong lc mang thai
M-Khc-Huy, trong tung Mt Em l b oan cu ng t-Tr-n
ng rt hay lm cho khn gi phi khc sܧt mܧt qua li ca cng din xut Ƕc
o qy him t c kp chnh no thi thc hin ni.
Ngoi ra, chng ta c thy tung Tuyt Tnh Ca tc ng
C Qun 9 ng t-Tr-n th vai ng C rt xut sc
v trung-thc trong v tung tnh-cm x-hi. y l mt trong nhng tung hay
nht i vo bt t ca qu b con ng hng chng ta. Vo nm 1991
cch y 10 nm, nu qu b con ng hng c dp xem bng hnh tung ci lng
Nhc lng nm c, vi vai ng Hi ng do t-Tr-n th vai v
t-Bch-Lan vi vai B Hi ng nay gi yu, hp
cng cc ngh s hu danh : L-Thy, Minh-Vng, Phܮng-Lin, Phng-Quang,
Hu-Ti v.v cng lm khn gi ri l, khng nhng v b cc tc-phm m do
cc vai ca cc ngh-s th trn cc vai.
Nhn y, ti cng xin gii-thiu ljn qu b con ng hng bng
hnh tung ci lng Nguyt-Khuyt do cc ngh-s : Bch-Tuyt,
Minh-Vng, Thoi-M, Thanh-Ngn, Trinh-Trinh, Linh-Tm, Ch-Linh v b
Gia-Bo thc hin.
y l, mt tung ci lng tnh-cm x-hi ng xem, bi v
khng nhng ni-dung ca tc-phm rt hay v trung thc ca n, ܮc cc
ngh-s hu-danh thc-hin cc vai rt Ƕc o, v lt trn ht s tht ca
n, nht l vai Hܩng do n ngh s tr Thanh-Ngn,
ti danh ang ln Nj ni tip cc n ngh-s k cu sng gi nh:
t-Bch-Lan, Bch-Tuyt, L-Thy v.v nay gi.
Một
đặc
điểm
khc nữa,
mới
đy
n ngh sĩ
Thanh-Ngn vừa
trnh diễn
trong di DVD Suối
Nguồn
Từ
Bi tuyt p, (Nu khng tin ti, xin mi xem bng
hnh ci lng Nguyt-Khuyt v Suối
Nguồn
Từ
Bi s thy li ni ca ti trung thc).
 Khong
nm 1961, son gi Viễn-Chu
tc By Ba lm gim c k thut hng da Asia, th hng ny mi
mi nj nht danh ca vng c t-Tr-n. Khi v hng da Asia, chnh
son Viễn-Chu,
ngܩi Tr-C thuc Tr-Vinh vit bi ring Nj t-Tr-n
ca, t son gi Viễn
Chu vit trn 2.000
bi ca vng c ǥc bit, Nj cho t-Tr-n ca, Nj ri son-gi Viễn
-Chu cng tr thnh "vua vit bi ca vng c".
Bi v, cc bi ca vng c no ca son gi Viễn-Chu
v t-Tr-n ca cng ܮc mi gii thch th v ngܫng m, v nh cc bi
:Tn Tn Gi in, Su Vng Bin i, v.v ǥc bit bi
Tnh Anh Bn Chiu, l mt bi vng c a vo lng dn tc chng
ta bt dit, mc d t-Tr n cng nh tc-gi bn ca Vng C
do ng Cao-Vn-Lu (1892-1976) tc Su Lu thc-hin ngy nay
khng cn na.
Gi y, ng
t Tr n nm xung, nhng ting ht ca ng vn mi mi ghi tm khm ca
mi ngܩi, nht l qu b con lc tnh Min Ty t nܧc chng ta, rt
thng nh v tm ǡc khng khc "B Nha v T K" vy.
2.- N Ngh S By Nam
mt ngy 18-08-2004,hܪng th 92 tui
 ܮc
bit, n ngh s By Nam, thn mu ca n kich s Kim Cng t trn, ti
s 9 ܩng Hong Diu, phܩng 10 (Ph Nhun), ngy
18-08-2004 va qua, hܪng th 92 tui.
B By
Nam sinh nm 1913 ti lng iu Ha, tnh M Tho, nm 19 tui bt u thnh
lp on ci lng Nam Hng, ri sau l cc on Phܧc Cng, Tam Phng,Nam
Ln, Nm Ph, Kim Cng. B cng l tc gi ca gn 20 tung ci lng nh : Ni
au lng M, Ngܩi n b Vit Nam, L Li khi ngha, Phn hu cung, iu Tam
Xun phc hn...
Ngoi ra, B By Nam cn l
din vin ni ting ca sn khu ci lng, kch v mn nh, lm cho c triu
ngܩi ri l nht l trong vai b m gi ngho kh i thm con gi, b b sui
giu c h hip, ui xung bp, Nj ri lng l ra v trong ni bun au ti
hn, qua v tung "L Su Ring" cng nh ng vai m By ra tay cu gip
ngܩi con gi v tnh cha hoang khng ܮc m ca ngܩi tnh giu c chp nhn
cܧi hi, Nj ri phi mang thai d cha ljn vi nh B Nj khai hoa n nhy ra
mt a con trai, vi hnh Ƕng v li ni ca B tht xc Ƕng, nu Ƕc gi c
xem trong mn nh v Bn Ging Sng Trm s thy cnh ny. (Theo ti nu
v Bn Ging Sng Trm ng ko di phn hai v kt thc phn mt sau
khi a con trai cht v b ǥt mn Nj cho khn gi t suy ngh kt lun th
v ny c gi tr v cng).
Sut my thng qua, B By Nam
b bnh nng, C Kim Cng khng cho m tr li sn khu, bt b phi an dܫng
bnh trong mt cn phng nh t gia, ܮc cc con chu cn k sn sc. Nhng
ngy dܫng bnh B vn Nj ht tm tr vo sn khu, nh nh n mu, b lm thm
li li i thoi ca cc vai m b din xut trc y, ri mi ni : "Kip
sau, c u thai li cng xin lm ngh s". Nghe vy, Kim Cng chc m "Ngh s
kh mun cht, sao m khng xin lm ngh khc cho sung sܧng? " B lin p :
"u c, ngh s mi sܧng ch con. Ngh g th con ch lm hoi c mt th, cn
lm ngh s th m ܮc lm vua n, ri lm quan, lm nng dn, bun bn...
ht, khng c chn"
Nhng ngy nm bnh vin, b
vn cn c khi hi. B ni khi phi th bng ng dܫng kh vi ging hi hܧc :
"Ch cn khng ht v mt hi l... i lun. Vy m sao ngܩi ǩi d qu". B
ngm ngh v s sng cht ca cuc ǩi, l v thܩng ca tri t, thanh thn,
chun b cho chuyn hnh trang xa xi v min min vin.
3.- Ngh S
Hu Phܧc :
Ngh s hu
danh ny qu qun ti Sc Trng, ngܩi em trn cuc ǩi 40 nm hin dng
cho ngh thut, qua cc on ci lng nh : Kim Thoa, Kim Chܪng, Thanh
Hng, Thanh Minh Thanh Nga (ti i ban Thanh Minh Thanh Nga ny,
ngh s Hu Phܧc ot huy chng vng gii Thanh Tm nm 1960)...
c bit
ngh s Hu Phܧc lm ri l khng bit bao nhiu khn thnh gi, bng
chng qua cc vai :
- Cu T King trong v tung
Con Gi
Ch Hng.
-Tn trong v tung
Tm Lng Ca Bin.
- Cang trong v tung
Na i Hng
Phn...
Ngoi ra, ngh s Hu Phܧc
ng gp hu ht cc hng da ht ln nh : Asia, Hong Sn, T Hi,
Continental... v hp tc vi cc ban v nhiu chng trnh ca i truyn hnh,
i pht thanh...
Hn na, ngh s Hu Phܧc
cn c i n l ngh s Hng Lan l n ngh s ti danh c tn ln c
nhc.
Sau 30-4-75, ngh s Hu Phܧc c quc tch Php nn
c gia nh sang nh c ti Paris. Nhng vn nng tnh nghip d, cho nn ngh
s Hu Phܧc, lp on ci lng Nj trnh din gp phn gip vui cho khn
gi qu ngܩi khng nhng ti Php hay cc nܧc u Chu m cn sang trnh din
c Hoa K (M Chu) na cho ljn ht cuc ǩi, qua cc vai trong cc v tung nh
sau :
-Hai Tt
trong v tung
Sng Di,
trong khi : n Ngh s
Hng
Lan trong vai
LЮM
v nam Ngh s
Ch Tm
trong vai
Ning.
- ng T
(tc ng T Ti ngy xa) trong v tung
LAN
v IP,
trong khi n ngh s
Hng Lan
trong vai
Lan,
nam ngh s
Ch Tm
trong vai
ip
v c ngh s lo thnh
Vit Hng
th vai S ng (tr tr mt ngi cha).
4-
Cp ngh s
Vit
Hng &
Ngc Nui :
 Khi
nhc ljn ngh s
Vit Hng,
chng ta khng bao gi qun ngh s Vit Hng tng th vai
Thn
con ca B
PHn Li,
lc by gi do B
Nm Sa c
th vai
trong v tung
On Tuyt
tht Ƕc o.
ܮc bit,
ngh s lo thnh Vit Hng tn tht l Nguyn Hu Hng, sinh ngy
7 thng 7 nm 1923 ti Hu, t trn vo lc 22 gi 45 pht ti ngy 31 thng
12 nm 2001 ti thnh ph Laguma Hills, qun Cam (California- Hoa K), ng rt
m ht v bt u xin vo ht cho gnh ht ca cp ngh s T Anh - Ngc Sng.
Thng 6 nm 1949 ng cng v cc ngh s Su Tng, Ba
Cܩng, T B, T Hunh, Ngc N v Tm Tha i Php thu da
nhc.
Nm 1950, ng gi vai chnh u tin, l vai : Chnh
Bng trong v tung La Th ca son gi Mng Vn, vai ny
tng ܮc ngh s t Tr n th din, cng nh duyn sn khu, ng gp n
ngh s Ngc Nui v cng vo nm 1950, hai ngܩi thnh hn v sau na
sanh ܮc 6 ngܩi con, 4 trai 2 gi.
Khi ri gnh ht ca son gi Mng Vn, cp ngh s
Vit Hng & Ngc Nui v cng tc vi cc on Hng Hoa, Thanh Minh, Hoa
Sen... Sau , kt hp cng ngh s
Minh Ch Nj thnh lp on Vit Hng Minh Ch...
Trn sn khu ci lng, cp
ngh s Vit Hng & Ngc Nui chng t ܮc phong cch din xut cc
vai a nng, a dng... ܮc khn thnh gi nhit lit khen ngi.
Nay, cp ngh s ny khng cn
na, nhng danh ting vn cn mi mi mi khi c dp nhc ljn.
5-
Ngh S
Dng Thanh Lm :
ܮc
bit, ngh s Dng Thanh Lm tn tht l Paul Robert Bi Vn Tm
(mang  hai
dng mu Vit - Php), sanh 26-5-1944, ti x Linh ng, qun Th c tnh Gia
nh, l mt tn Thin Cha Gio, c tn thnh l Francisco, l mt trong
nhng ngh s ti danh ܮc khn thnh gi ci lng nng nhit tn thܪng,
li p trai, c ging ca mi ǥc bit, ngh s Dng Thanh Lm ljn Paris
sau nm 1975 Nj cng ngh s Hu Phܧc lp gnh ht, nhng cui cng
khng thnh cng, bi v s khn thnh gi khng ng bng Hoa K v ngh s
Dng Thanh Lm phi sang Hoa K Nj sanh sng.
Cui cng, c ngh s Dng Thanh Lm
b ng bnh gan ti pht
v mt ti Orange County,
Nam California, lc 01 gi 15 tra ngy 29 thng 11
nm 2004, hܪng th 60 tui.
6- Danh hi v ti tử
minh tinh mn bạc
LA ThoẠi
Tn
Được biết, nghệ
sĩ La Thoại Tn, sanh năm 1937, tn thật l Phạm Văn Tần, c php
danh Nhật Biện, đ lập gia đnh với B Nguyễn Thị Ngọc Anh, sanh
được hai người con:Anna Phạm (con gi) 30 tuổi v Alex Phạm (con
trai) 26 tuổi, đ qua
đời
vo chiều
ngy thứ
năm
13 thng 3 năm
2008 tại
Los Angeles, miền
Nam California, hưởng
thọ
72 tuổi.
Trước kia, khi
nhắc đến cải lương v nhứt l bi ca vọng cổ, người ta thường nhớ biết đến vua
vọng cổ t Tr n, cn về ca kịch, đng phim th phải biết ngay : Thẩm
Thy Hằng, Ty Hồng, Kim Cương, Ty Hoa v đặc biệt B Bảy Nam.
Ring cc danh
hi th gổm c : La Thoại Tn, Văn Chung, Thanh Việt,
Thanh Hoi, Tng Lm, Xun Pht, Hng Cường, Ngọc ĐứcNhưng,
bnh tm m xt th La Thoại Tn xem như vua hi trội hơn
cả, được xem ngang hng với Louis de Funs của Php vậy.
Danh hi La
Thoại Tn, c m đẹp trai, thn hnh cn đối, lại diễn xuất c duyn, cho
nn được cc bầu gnh hay chương trnh Tiếu Vương Hội v đi pht thanh lc bấy
giờ mời hợp tc, đặc biệt trong ban kịch Ty Hồng, gp phần cho khng thnh giả
c được những nụ cười để đ ời.
Ngoi ra, danh
hi La Thoại Tn cn được mời đng phim nổi tiếng trước năm 1975, như :
Lệ , Tứ Qui Si Gn, Năm Vua Hề Về Lng, Gnh Hng Hoa, Biển ộng...
đng chung với nữ ti tử : Thẩm Thy Hằng, Kim Cương, Ty Hồng hiệp
cng với cc nam ti tử như : Vn Hng, Trần
Quang để trở thnh nam ti tử minh tinh mn bạc.
Khi đến định cư
tại miền Nam California sau Thng Tư 1975, danh hi v ti tử minh tinh La
Thoại Tn tiếp tục hoạt động văn nghệ trong cộng đồng Việt Nam, xin đơn cử
Hi kịch, cải lương v đng phim.
1/- Hi
kịch : Nhạc Sĩ Bất Đắc Dĩ đng chung với Ty Hồng, Mai Lệ
Huyền, Nhật Minh, Hong Cầm (La Thoại Tn thủ vai Thợ my) -
Php Trị Vợ đng chung với Xun Pht, Hữu Phước, H Mỹ Hạnh, Diễm Chi
(La Thoại Tn thủ vai Tư người gip việc ) do Trung
Tm Parsi By Night Thy Nga thực hiện DVD pht hnh.
2/- Cải lương
: Sng Di đng chung với Hương Lan, Ch Tm, Hữu Phước, H Mỹ Hạnh,
Băng Chu, Nhật Minh, Hữu Bnh (La Thoại Tn thủ vai ng Chủ
hảng phim ) do Trung Tm Parsi By Night Thy Nga thực hiện DVD pht hnh.
3/- Đng phim
V Em Tm Tự Do... tại Hoa Kỳ.
Danh hi v ti
tử minh tinh mn bạc La Thoại Tn mất đi, người Việt khắp nơi mất một
thin ti, cồng hiến cho chng ta trng nụ cười, đem lại cho mọi nh đầy sức
sống. Bởi v, nụ cuời l than thuốc bổ vậy.
7.- Nghệ sĩ
MINH PHỤNG qua đời tại Việt Nam
 Nghệ
sĩ Minh Phụng tn thật Nguyễn Văn Hoi, sinh năm 1945 tại Mỹ Tho.
Nghệ sĩ Minh Phụng đ ht cc đon như Tn
, Hoa Thảo-Hậu Tấn... với cc vở
tuồng
như
: m
lạnh cha hoang, Mu nhuộm sn cha, Ma thu trn Bạch M Sơn, Bch Vn Cung kỳ
n, Kiếm Sĩ Người Dơi, Tm sự loi chim biển, Xin một lần yu nhau, Kiếp
no c yu nhau... ng thường diễn
chung với
cc Nữ
nghệ
sĩ
như
: Lệ
Thủy, Mỹ Chu...Ngoi
ra, ng cn trnh diễn cc
bi vọng cổ rất muồi
mẫn
như :
An Lộc Sơn, Nước mắt qu hương, Thương về cố đ... được
lng khn thnh giả khắp nơi ngưỡng mộ.
Đặc biệt,
năm 2007,
ng được
Trung Tm Băng
Nhạc ASIA, Califronia, Hoa Kỳ mời
để
thực hiện
v
pht hnh. băng
DVD Ma H Rực Rỡ (Yu Đời, Yu Người),
ng đ gp mặt trong tuồng
trch đoạn
cải
lương
ca son gi Vin Chu : V
Đng
Sơn
Bạch
Thu H.
Ngoi ra, trong bản
C Gi Bn Su Ring chng ta thấy
da DVD Ht Vi Thn Tܮng, ng trnh diễn
với
con
ng l nữ
nghệ
sĩ
Y Phụng
được tn
thưởng nhiệt liệt, để rồi ng trở về Việt Nam, đến sng ngy 16 -11-2008,
vo bệnh viện Chợ Rẫy cấp cứu v từ gi ci đời, lễ nhập quan vo lc 3
giờ chiều ngy 29 tại nh ring, số 791/7D đường Trần Xun Soạn, phường Tn Hưng,
quận 7, Si Gn v lễ động quan được cử hnh lc 6 giờ sng ngy 6 -12, sau đ
được an tng tại Cha Nghệ Sĩ, G Vấp
Nhn đy, ti xin nghing mnh knh cẩn cầu nguyện hương hồn cc nghệ sĩ qu cố
sớm tiu diu nơi miền Cực Lạc v trn trọng biết ơn cc nghệ sĩ đ đem nghệ
thuật trnh diễn cho khn, thnh giả thưởng thức trong đ c ti.
Hn Lm Nguyn Ph Th
Ma H nm K Su 2009
|
