PHẦN THỨ NHÌ

CÁC BẬC SIÊU PHÀM Ở MIỀN THẤT SƠN

CHƯƠNG II

Các Vị Giáo Chủ Hoằng Đạo Sau

Đức Phật Thầy Tây An

GS Nguyễn Văn Hầu.

III. ÔNG SƯ-VÃI BÁN KHOAI (Đầu thế kỷ 20)

A. Thân Thế

Ông tên thật là Mỹ, họ gì không rõ. Quê quán và lai lịch tổ tiên nhưthế nào, hỏi không ai biết. Ông có vợ, sanh được hai con và thường đến Vĩnh Gia thuộc kinh Vĩnh Tế (Châu Đốc).

Hình dạng nhỏ bé ốm yếu như người đàn bà, trước ngực thường mang một cái yếm, xa trông giống hệt như một cô vãi. Lại nữa, ông trị bịnh cứu đời hay dùng vải áo, vải khăn của mình mà cho, nhân thế người ta đặt cho ông cái biệt danh là Ông Sư Vãi.

Vào khoảng năm Tân Sửu (1901) và Nhâm Dần (1902), ông thường giả dạng thương nhân đi bán khoai ở xứ Cao Miên và trong Kinh Vĩnh Tế để tùy cơ khuyến thiện người đời. Thấy vậy người đời mới qen gọi ông là Ông Sư Vãi Bán Khoai.

Ông có nhiều pháp thuật và võ nghệ. Nội ngón tay cái của ông, mỗi khi cần niệm kinh hay đọc chú, ông dùng cây gỏ vào thì có tiếng kêu lốc cốc giống như mõ của cá thầy phù thủy.

Lúc ở Vĩnh Thông, Ông thưòng hay đi nhổ bàng để dệt đệm. Mô ộhôm, ông đang cầm mác thông đi chặt bàng trong đồng,bỗng nghe có tiếng người lẫn tiếng cọp la hét vang rần gần đó. Ông liền cầm mác chạy lại thì thấy ông Mạnh, người cùng xóm, đang dùng một thế võ, hai tay nắm chặt bốn chân con cọp và đội thẳng bụng cọp trên đầu, nhưg vì gặp phải cọp mạnh quá, ông Mạnh không đập xuống được mà cũng kh6ng dám thả cọp ra. Ông liền cầm mác thông nhảy tới, vươn mình lên thật cao, hét lên rồi chém sả xuống một mác thật mạnh, con cọp bị đút ra làm hai đoạn mà ông Mạng không hể bị dao phạm chút nào!

B. Vân Du Dạy Đời

Ông thường bơi xuồng giả dạng người bán khoai để cảnh tỉnh người đời. Trong Sám Giảng của ông có đoạn chép:

Nào khi Sư Vãi Bán Khoai,

Trong kinh Vĩnh Tế ai ai cũng lầm

Mặt cân tôi chẳng biết cầm,

Quê mùa già cả âm thầm biết chi!

Ông còn dùng lời lành để kêu gọi dân chúng trở về đường tu, chẳng những ở Vĩnh Tế, mà khắp vùng Thất Sơn, đâu đâu cũng có ông.

Hư nên các việc tỏ bày,

Tôi không có ép có nài chi ai.

Thương thay ông lão bán khoai,

Lên non xuống núi hôm mai dạy đời.

Thân sao nay đổi mai dời,

Xóm kia làng nọ khổ thay thân già!

Nam Mô Đức Phật Di Đà,

Khiến người trở lại thảo gia của người.

Bạc bảy đâu sánh vàng mười,

Hiền lương đâu xứng với người hung hăng.

Khùng như Sư-Vãi ai bằng,

Khôn như bợm bãi nhiều thằng mang gông.

Lời khuyên khắp hết tây đông,

Chừng nào hết cá dưới sông, hết đời.

Ngoài việc khuyên đời tỉnh thân thiện niệm, Ông còn nhắc nhở bổn phận làm người, và gợi lên tấm lòng trung quân ái quốc:

Niệm Phật thì phải chí tình,

Ơn cha nghĩa mẹ giữ mình cân phân.

Niệm Phật phải giữ Tứ Ân,

Ơn nhà nợ nước xử phân trọn nghì.

Và:

Thảo cha ngay chúa xưa nay,

Dẫu mà có thác miễu son tạc thờ

Xem trong các truyện các thơ,

Nịnh thần có thác, miễu thờ ở đâu!

Ông có đến Cù lao Ông Chưởng (Long Xuyên) một lần , và sau lại, ông trở về núi Cấm.

Chỉ nội trong khoảng hai năm Tân Sửu và Nhâm Dần, người ta còn nghe thấy ông vân du để giáo dụ người đời. Nhưng từ đó về sau, không ai còn biết Ông ở đâu nữa.

Ông để lại một bổn "Sám Giảng Người Đời" (11 quyển) với mục đích dạy người làm lành lánh dữ và trung nghĩa với Tổ Quốc giang sơn. Bổn Sám Giảng ấy ngày nay vẫn còn truyền tụng.

IV. ÔNG CỬ ĐA (Cuối thế kỷ thứ 19)

A. Thân Thế Và Sự Nghiệp Ở Trần Gian

Ông tên thật là Nguyễn Đa. Vì đã thi đỗ võ Cử Nhân nên người đời gọi là ông Cử Đa. Lúc mới đến Thất Sơn, nhiều người thấy tiếng nói của ông phát giọng miền Trung, cho nên cũng gọi ông là Thầy Huế. Quê ông ở làng Phù Cát (có chỗ chép là Phù Lạc), huyện bình Khê, tỉnh Qui Nhơn, nơi đã từng hun đúc bậc đại anh hùng cứu quốc: Vua Quang Trung Nguyễn Huệ.

Ông sanh đẻ năm năm nào và th đỗ khoa nào không ai được biết, có điều biết rằng khi ông vào tới Thất Sơn thì chính là lúc ông Nguyễn Trung Trực đang thất bại ở miền Đông, lui về ẩn náu ở Hòn Chông, Kiên Giang (Rạch Giá), khoảng năm 1867-1868. Hồi ấy có người phỏng định ông được lối 40 tuổi.

Xét ra trong sử Việt và các sách nói về binh chế Việt Nam, thì trong khoảng trước ngày ông Cử vào Nam, thấy có những khoa thi võ vào năm Thiệu Trị thứ năm (1845) và năm Tự Đức thứ 18 (1852) là kai khoa mà với niên kỷ của ông Cử hồi ấy có thể thi được, nhưng không thấy chỗ nào có ghi chép tên họ các thí sinh trúng tuyển. Như vậy, ta có thể hiểu được ông Cử thi đỗ một trong hai khoa này mà thôi, nhứt là khoa Thiệu Trị thứ năm thì có phần đúng hơn.

Từ khi ông Cử thi đỗ về sau, cánh chim bằng không ngớt tung bay đây đó để mưu đồ hộ quốc tỳ dân. Khi đến phía bắc miền Trung, khi vào Thuộc Nhiêu (1) miền Nam, nhưng đến đâu ông cũng đều gặp phải cảnh trống đánh xuôi, kèn thổi ngược. Sau rốt, bước chân giang hồ mới dừng lại ở Thất Sơn.

Để hiểu rõ tấm lòng ưu ái kiên trinh đối với giang sơn trong hồi nghiêng đổ, ta hãy xem ông Cử bộc lộ ý chí của mình trong giảng Tà Lơn:

Lòng ta luống những ưu phiền,

Một mình trực tiết không miền gió trăng.

Trong mình cũng biết võ văn, Trãi chơi thế cuộc tiếng văn giang hà.

Hay là:

Anh hùng nghĩa khí trung cang,

Trải ô thủy thạch Lãnh trang ít người.

Tang bồng hồ thỉ đổi dời...

B. Bước Đường Tu Tỉnh

Thuở ấy tình thế Nam Kỳ hết sức rối ren nguy ngập. Một mặt Pháp bội hứa sự sửa đổi hiệp ước 5 Juin 1862 ( Bonard - Phan Thanh Giản); một mặt họ cưỡng chiếm ba tỉnh miền Tây. Thủ khoa Huân bị đày sang đảo Réunion (1864), Trương Công Định chết ở Gò Công (20-8-1864). Phan Thanh Giản tuẩn tiết ở Vĩnh Long (7-8-1867). Chỉ còn ông Nguyễn Trung Trực và một ít tàn binh lẩn lút ở Kiên Giang, với những giờ phút đầy nguy cơ, hăm dọa. Có lẽ vì vậy mà ông Cử không còn cách nào hơn là ẩn danh tu tỉnh, để chờ ngày trở lại giúp nước giúp dân. Vì ông đã nói:

Sao bằng giữ được sạch trong,

Bảng vàng chiếm đặng bướm ong sá gì.

Đem mình về chốn kinh kỳ,

Áo cơm khỏi tốn phước thì mẹ cha.

Và mục đích hành đạo của ông là:

Hiếu trung hai chữ phụng thờ,

Lâm tòng giữ tánh đặng nhờ tấm thân.

Khắp các ngọn núi trong vùng Thất Sơn đều có bước chân ông lui tới. Cuộc đời tu tỉnh của ông Cử tưởng cũng được yên ổn nơi đây, nhưng bỗng một hôm, tung tích của ông bị phát lộ; quân Pháp ở đồn Cây Mít (Châu Đốc) kéo đến bao vây; vì thương dân chúng vô tội quanh vùng nên ông không nỡ chống lại, bèn từ giã một số đệ tử thuần thành, rời khỏi Thất Sơn, ra hòn Phú Quốc (Hà Tiên) (2).

Việc quân Pháp theo dõi ông Cử để khủng bố những người tu theo giáo phái của ông hồi ấy chắc là gắt gao lắm. Xem như Giảng Tà Lơn đã chép:

Dọn thuyề hai chiếc một khi,

Sắm sửa vậy thì đồ đạc đem ra.

Hai Võ phân nói thiệt thà:

"Kinh kệ áo dà để lại chốn đây,

E khi đi có gặp Tây,

Nó coi thấy đặng sáp bây không còn."

Tính thôi đã một buổi tròn,

Xuống thuyền ra biển hởi còn canh hai!

Ở Phú Quốc một độ, ông vượt đường qua Giang Thành rồi lên núi Tà Lơn. Tại đây, ông Cử được gặp minh sư chân truyền đạo pháp và đặt cho đạo hiệu là Ngọc Thanh:

Hắc y đổi lại cà sa,

Cải tên đặt lại hiệu là Ngọc Thanh.

Từ đây, ông Cử có thâu nhiều tín đồ ở núi Tà Lơn, và lâu lâu lại trở về Thất Sơn thăm các đệ tử cũ. Ông thường dặn bảo tín đồ rằng nếu không có mệnh lệnh thì không một ai được bạo động gì cả.

Thế rồi từ ấy trở đi, không còn ai biết được tăm hơi gì về ông nữa. Cho đến ngày tháng ông Cử đăng tiên, cũng không tìm hỏi ra đâu được. Chỉ có lời truyền khẩu rằng từ ngày vắng bóng vị Giáo chủ, thỉnh thoảng có người thấy một ông già râu tóc bạc phơ, mặt non mơn mởn, cởi hổ mun vượt rừng qua lại trong dãy Thất Sơn. Người ta thì thầm bảo nhau: Ông già ấy là ông Cử!

C. Môn Nhơn Đệ Tử

Trong hàng môn nhơn đệ tử của ông Cử ở vùng Tà Lơn và Thất Sơn kể ra cũng nhiều, nhưng chỉ có ông Nguyễn Ngọc Minh và ông Trần Bá Lương (tục gọi ông Hai Lương, quê ở tỉnh Bến Tre), là được phép bí truyền nhiều hơn hết. Hiện nay mộ phần của ông Nguyễn Ngọc Minh còn thấy ở điện Kim Quang Thành (núi Tà Lơn, phía trên Trung Tòa độ bốn trăm thước). Những con cháu của tín đồ ông Cử ngày nay mỗi khi trần thiết sự thờ phượng thì không quên đặt bài vị của ông Nguyễn Ngọc Minh ở một bên, phía dưới bàn thờ của ông Cử. Chắc sinh thời ông Minh đã kế chí Thầy, tế trợ quần sinh nên mới được người đời mãi còn cảm ghi ân đức như thế.

D. Vài Mẩu Chuyện Thử Lòng

Những đệ tử nào có thành tâm tu tỉnh nhứt lại là người thường bị ông Cử thử thách nhứt, như trường hợp của ông Trần Bá Lương (một đại đệ tử của ông Cử) kể lại sau đây là một:

Ông Lương từ ngày rời nhà ra đi, lòng chí dốc tìm chân sư để học hỏi sự tu hành, bởi ông đã phát được bồ đề tâm từ khi còn nhỏ. Ông đi khắp đó đây trong vùng Thất Sơn, nghe đây có ông Cử là bậc siêu phàm nhưng lúc ấy đã về bên núi Tà Lơn. Ông không quản ngại khó khăn, băng rừng lội suối, lắm khi hết tiền hết gạo, ông phải làm thuê mướn dọc đường để kiếm tiền độ thân. Nhưn gkhi đến Tà Lơn ông ở đó ngót năm mà không tìm đâu ra được ông Cử.

Tuy thế, ông Lương không hề thối chí, cứ thành tâm khấn nguyện với Phật Trời rồi lang thang đi tìm mãi. Bỗng một hôm, ông gặp được một cụ già có vẻ đạo mạo đang xuống lấy nước ở bờ suối. Ông Lương mừng lắm, tự nghĩ: quần nâu áo ải, độc thân ở chốn lâm tuyền lậu hạn, cụ già này không phải là Tiên Phật thì còn ai! Bèn xin chỉ dẫn về đưòng đạo đức. Cụ già một mực chối từ, bảo rằng cụ cũng chỉ là một phàm nhân, không hiểu chi về việc luyện đạo. Ông Lươn gkhông nghe, xin cho ở đấy cùng tu và giúp đỡ những công việc nặng nề cho ông cụ. Túng lắm, cụ già ấy mới bằng lòng cho ở, nhưng cũng cứ một mực bảo rằng  mình không phải là bậc siêu nhân.

Từ đấy ôn gLương lấy làm vui dạ, vì tuy chưa được cụ già ấy truyền dạy điều gì, nhưng ông vẫn tin nơi ý nghĩ của mình là đúng nên cứ đặt hết lòng kính cẩn, yên trí tu trì, giúp những công việc hằng ngày cho cụ già: nào trồng khoai, gánh nước, nào thổi lửa, nấu cơm...

Trải một thời gian như thế ôn gLương vẫn vững được lòng. Tình lình một đêm kia, cụ già kêu ông Lương lại, nói rõ gốc tích của mình từ lúc ở Trung mới vào Nam, bởi theo đuổi một chí lớn mà tấm thân cơ hồ tan tác thế nào, và khi đến Thất Sơn ra sao, nhứt nhứt cụ kể rành mạch, rồi kết luận rằng mình là Nguyễn Đa, bằng lòng thừa nhận ông Lương từ đây được vào hàng đệ tử.

Và dưới đây là một cuộc thử thách có huyền thuật:

Ông Cử có một người đệ tử (không rõ tên) đạo đức khá cao, cũng không kém ông Nguyễn Ngọc Minh và ông Trần Bá Lương. Khi sắo đăng tiên, ông Cử kêu người đệ tử ấy lại mà bảo:

- Thầy sắp về nơi tiên cảnh, vậy con ở lại rán cố chí hành đạo, khi nào thông đạt, Thầy sẽ trở về dẫn độ con.

Người đệ tử kia rất đổi đau lòng, nằm phục xuống đất van cầu thảm thiết, xin Thầy cho theo.

Trước tình cảnh sư đệ sẽ phải chia ly và sự thành lòng của kẻ môn nhơn như thế, ông Cử động lòng từ bi, hứa sau ba năm sẽ trở về, nếu người đệ tử này hết lòng tu tỉnh thì ông hoá độ.

Từ đó, người đệ tử ông Cử cứ vâng lời Thầy, ở lại cố gắng tu trì, chuyên lo tĩnh luyện, và ngoài những thời khắc bái sám hành hương, người còn lo phát thuốc cứu đời để biể thị cái hành động tế thế của Thầy, không cho gián đoạn.

Một hôm, cũng như thường lệ, ở dưới chân núi có chú Khách Lác (3) lên xin thuốc uống nhưng trái hẵn ngày thường, chú Khách hôm nay với hình dạng mỏi mệt, đói lả. Gặp giờ dâng cơm bửa, người đệ tử ông Cử bảo chú Khách ngồi chờ, ông cúng xong sẽ xem bịnh và giúp thuốc cho.

Thừ lúc người môn đệ ông Cử vào nhà sửa sọan đèn hương, chú Khách Lác bưng cả mâm cơm trên bàn xuống ăn sạch. Khi trở ra, người đệ tử ông Cử thấy thế cả giận, tỏ vẻ bất bình. Ngay khi ấy chú Khách đã không nhận lỗi mình, mà trái lại, còn buông ra những lời cộc cằn cương cáu là khác. Người đệ tự ông Cử không dằn được giận, xách roi rượt đánh chú Khách. Chú Khách chạy dài, khi đến bờ suối bỗng phi thân ngang qua bên suối  rồi đứng bên kia gộp đá trông qua, kêu lên:

- Hỡi đệ tử, con còn nóng quá! Hôm nay là ngày hứa hẹn Thầy định về để dẫn độ con, nhưng sự đã ra như thế này, con hãy rán kiên tâm mà tu trì thêm nữa mới được!

Nhìn sang bờ suối, chỉ thấy ông Cử nghiêm trang đứng đó mà chú Khách Lác thì đâu mất tự bao giờ. Người môn đệ biết mình đã lầm, quì xuống van lơn, nhưng ông Cử thản nhiên biến mất.

GS Nguyễn Văn Hầu.

(Còn tiếp)

CHÚ THÍCH:

(1) Trong giảng Tà-Lơn có đoạn nói: "Quê tôi ngày rày ở tại Thuộc Nhiêu." Có lẽ khi mới vào miền Nam, ông Cử có ở lại Thuộc nHiêu một thời gian, hoặc ông có hiệp sức với ông Thủ Khoa Huân để kháng chiến nhiều trận tại Thuộc Nhiêu nên mới nói như thế.

(2) Có người nói ông Cử đi thẳng qua núi Tà Lơn, còn ở Phú Quốc thì trước khi về Thất Sơn. Chưa rõ thuyết nào đúng hơn. Xin nhờ các bậc thức giả phủ chính cho.

(3) Người ta gọi chú Khách Lác vì ông này là người khách trú, toàn thân đều bị bệnh lác lở lói.