Giải Nobel lạ lùng

Ngô Nhân Dụng


 

Ông Norman E. Borlaug mới qua đời tháng trước. Ông là người Mỹ được tặng giải Nobel Ḥa B́nh năm 1970, sau Mục Sư Martin Luther King Jr. (1964) và một chục người Mỹ khác. Borlaug là một cậu bé nhà nông ở vùng Trung Tây (Midwest), lúc lớn lên được bố dẫn đi thăm thành phố Minneapolis cậu ngạc nhiên v́ lần đầu tiên trông thấy người đói, những người Mỹ đói đang đi xin ăn. Từ đó Borlaug bị ám ảnh, cứ nghĩ phải làm sao giúp người ta khỏi đói. Cậu học về thực vật, nông nghiệp và cố gắng gây giống từ những loại lúa ḿ khác nhau để tạo những giống lúa mới, có hiệu năng cao hơn và tự chống lại được sâu, rầy.

Năm 1944, sau khi đă làm công việc khảo cứu trong hăng DuPont để phục vụ quân đội trong thời chiến, Borlaug đă bỏ công ty lớn này ra đi, từ chối món lương tăng gấp đôi, để sang Mexico làm công việc nghiên cứu t́m giống lúa ḿ mới. Tại đây, ông làm việc 12 tiếng một ngày dưới thời tiết nóng và khô. Mexico đang bị nạn đói liên tiếp nhiều năm trước v́ sâu rầy phá hại mùa màng. Borlaug không chỉ nghiên cứu trong pḥng thí nghiệm mà đích thân ra ngoài ruộng, ông cầy, bừa, gieo hạt, tưới bón, theo dơi hạt nẩy mầm, chờ lúa lớn lên, thí nghiệm các thứ phân bón khác nhau. Sau mấy năm chính ông đem trồng thứ lúa mới có kết quả rơ ràng, một thửa ruộng có thể gặt được nhiều lúa hơn giống lúa cũ, Borlaug mới thuyết phục các nông dân Mexico dùng thử các hạt giống mới. Mấy năm sau, Mexico không c̣n nạn đói mà trở thành một quốc gia xuất cảng lúa ḿ. Borlaug vẫn tiếp tục công việc nghiên cứu ở Ấn Độ và Pakistan, ngay trong lúc hai quốc gia này đang đánh nhau. Ông nói rằng loài người không thể nào có ḥa b́nh nếu người ta c̣n đói, và dần dần nông dân hai nước này cũng bắt đầu trồng những giống lúa mới và không bị đói nữa - tuy nhiên họ vẫn tiếp tục đánh nhau vài lần nữa! Ông mất vào ngày 14 Tháng Chín vừa qua, chắc ít có ai nghe báo đài loan tin!

Sau một đời cần cù làm việc, Norman E. Borlaug đă cứu hàng trăm ngàn người khỏi chết đói và hàng tỷ người thoát cảnh đói khổ. Ông xứng đáng được trao giải Nobel Ḥa B́nh, mặc dù người lập ra giải này không có ư tặng cho những người có công cứu đói như ông. Trong di chúc viết năm 1895, Alfred Nobel yêu cầu giải này đem tặng cho “người nào đă làm nhiều nhất hay việc tốt nhất để xây dựng t́nh huynh đệ giữa các quốc gia, hoặc giải trừ hay giảm bớt quân lực và xây dựng, phát triển sự tiến bộ của ḥa b́nh.” Các ủy ban tuyển lựa giải Nobel Ḥa B́nh đă mở rộng thêm tiêu chuẩn ra ngoài những điều ghi trong di chúc trên và tặng giải cho cả những người như ông Norman E. Borlaug hoặc ông Al Gore (2006) một cựu phó tổng thống Mỹ đă góp công vận động cho phong trào bảo vệ môi trường sống. Những nhà tranh đấu cho dân chủ tự do và nhân quyền cũng được trao giải, v́ khi thế giới chắc sẽ ḥa b́nh hơn khi quyền làm người, quyền công dân được các chính quyền tôn trọng. Mẹ Theresa được trao giải năm 1979 v́ những công cuộc bác ái bà đă theo đuổi suốt đời. Tiêu chuẩn lựa chọn càng ngày càng được mở rộng thêm.

Nhưng khi nghe tin giải Nobel Ḥa B́nh năm 2009 được trao cho Tổng Thống Mỹ Barack Obama th́ hầu hết mọi người phải ngạc nhiên, kể cả ông Obama như ông công khai thú nhận.

Ông Michael Steele, chủ tịch Ủy Ban Quốc Gia đảng Cộng Ḥa nói, “Câu hỏi mà người Mỹ đang đặt ra là Tổng Thống Obama đă thực hiện được những ǵ mà được trao giải?” Cựu Tổng Thống Ba Lan Lech Walesa đồng ư, “Sao mau vậy? C̣n sớm quá. Ông ấy đă đóng góp được ǵ đâu? Ông ấy mới bước lên sân khấu, mới bắt đầu hành động!” Lech Walesa đă được trao giải Nobel Ḥa B́nh năm 1983, mà thường một người đă lănh giải ít khi tỏ ư nghi ngờ việc phát giải cho người sau ḿnh. Tuy nhiên Walesa vẫn được tiếng là người chất phác, bộc trực, tính nết một công nhân thợ điện.

Walesa là một thí dụ cho thấy ủy ban tuyển chọn giải Nobel Ḥa B́nh thường t́m cách dùng giải này gây tác động trên chính trị quốc tế. Ông được trao giải trong lúc đang lănh đạo công đoàn độc lập Solidarnos đối đầu với đảng Cộng Sản Ba Lan. Mọi người hiểu việc trao giải cho ông là một lời tán thưởng gửi tới một nhà tranh đấu cho tự do dân chủ. Đó cũng là một lư do khiến trong những năm qua nhiều người đă đề cử Ḥa Thượng Thích Quảng Độ để tặng giải Nobel Ḥa B́nh. Bà Aung San Suu Kyi được tặng giải năm 1991 cũng v́ bà lănh đạo công cuộc tranh đấu cho tự do dân chủ ở Myanmar, Miến Điện và đến giờ vẫn bị tù.

Năm 1975, giải được trao cho nhà bác học Andrei Shakarow, người đă lên tiếng chống chế độ độc tài Cộng Sản ở Liên Xô mà v́ thế bị tù đầy. Năm sau, giải được trao cho hai phụ nữ đă vận động ḥa b́nh ở Ái Nhĩ Lan, t́m cách chấm dứt cuộc nội chiến ở vùng miền Bắc nước này. Năm 1984, Giám Mục Desmond Tutu ở Nam Phi được tặng giải v́ công tŕnh tranh đấu bất bạo động của ông cùng dân da đen ở đây để thay đổi chế độ kỳ thị chủng tộc. Năm 1989, ngay sau khi đảng Cộng Sản Trung Quốc đàn áp đẫm máu các sinh viên, công nhân biểu t́nh ở Thiên An Môn, giải Nobel Ḥa B́nh được tặng cho Đức Đạt Lai Lạt Ma, một cử chỉ gián tiếp lên án chế độ độc tài ở Bắc Kinh. Năm 1990, giải Nobel Ḥa B́nh cũng được tặng cho ông Mikail Gorbachev, chủ tịch đảng Cộng Sản Liên Xô, để tán thưởng ông đă không đưa quân qua các nước Đông Âu ngăn cản phong trào tự do dân chủ bùng lên ở đó trong năm 1989, như những người lănh đạo Liên Xô đă làm trong những năm 1956 ở Hungary và 1968 ở Tiệp Khắc.

Walesa cho rằng việc trao giải cho Tổng Thống Obama chắc có ư “khuyến khích” ông tiến tới các hành động cụ thể sau này. Trong quá khứ mục tiêu “khuyến khích” cũng thường được sử dụng. Nhưng hành động khuyến khích của quư vị trong ủy ban tuyển chọn ở Oslo không biết có công hiệu hay không! Năm 1971, giải Ḥa B́nh được tặng cho Thủ Tướng Đức Willy Brandt, v́ ông là người lănh đạo đầu tiên ở Tây Đức đă lên tiếng kêu gọi ḥa giải với Đông Đức và cả khối Cộng Sản ở Đông Âu. Chính sách Phương Đông (OstPolitick) của ông đi trước các quốc gia Tây phương khác, có thể đă tác động trên công luận đưa tới các biến cố ở Đông Âu sau đó hàng chục năm. Năm 1978, thủ tướng Israel, Menachem Begin và Tổng Thống Ai Cập Anwar Sadat được trao giải Ḥa B́nh sau khi hai nước kư một ḥa ước chấm dứt những cuộc chiến tranh kéo dài suốt 30 năm; đây là một cử chỉ khuyến khích các nước Á Rập khác làm theo, nhưng không thành công. Năm 1994, các thủ tướng Shimon Peres và Ytzhak Rabin của Israel cùng lănh tụ Palestine ông Yasir Arafat được tặng giải để khuyến khích hai dân tộc tiến đến ḥa b́nh; nhưng tới nay viễn ảnh đó vẫn c̣n xa vời.

Không có năm nào mà giải Nobel Ḥa B́nh bị chỉ trích mạnh như năm 1973 khi ủy ban ở Oslo, thủ đô Na Uy, trao giải cho hai ông Henry Kissinger và Lê Đức Thọ, hai người đă đàm phán trong mấy năm đưa tới Hiệp Định Paris kết thúc chiến tranh Việt Nam. Người chủ trương chấm dứt chiến tranh Việt Nam là Tổng Thống Nixon c̣n Kissinger chỉ làm theo lệnh. C̣n mọi người đều biết Lê Đức Thọ ăn gian nói dối khi khẳng định rằng quân đội Bắc Việt không có mặt ở miền Nam! Kissinger đi lănh giải nhưng Lê Đức Thọ từ chối v́ đảng Cộng Sản Việt Nam vẫn tiếp tục chiến tranh cho đến khi chiếm được miền Nam Việt Nam mới thôi.

Việc trao giải Nobel Ḥa B́nh cho Tổng Thống Mỹ Barack Obama cũng là một cử chỉ mang tính cách chính trị. Nhiều người coi đây là một cách bầy tỏ thái độ với cựu Tổng Thống Mỹ Gorges W. Bush, một thái độ không thân thiện của người Âu Châu. Ủy ban tuyển chọn gồm 5 người do Quốc Hội Na Uy cử ra, mà Quốc Hội Na Uy hiện nay do các đảng tả phái chiếm đa số. Họ muốn chứng tỏ ư hoan nghênh ông Obama khi ông thay đổi triết lư ngoại giao của nước Mỹ, từ xung đột chuyển sang ḥa hoăn.

Nhưng nếu chỉ tuyên bố những lời ḥa hoăn và đọc những băi diễn văn kêu gọi ḥa b́nh mà được giải Nobel, trước khi đạt được những thành tựu cụ thể, th́ việc trao giải cho ông Obama sẽ hạ thấp giá trị cả định chế quốc tế xưa nay vẫn được tôn trọng này. Chính ông Obama đă thú nhận ông cảm thấy “không đáng” được trao giải. Ông có thể từ chối lănh giải (như Lê Đức Thọ) được không? Việc từ chối sẽ gây bất lợi cho cả nước Mỹ! Khi vị tổng thống Mỹ từ chối một giải Ḥa B́nh th́ cả thế giới sẽ đặt câu hỏi không biết nước Mỹ đang toan tính gây chiến với ai mà ông ta lại sợ không đi lănh giải? Ủy ban tuyển chọn ở Oslo đă đặt ông Obama vào một t́nh thế lưỡng nan. Có lẽ chưa có ai được trao giải thưởng mà lại trở thành một nạn nhân của giải đó như ông Obama.

Và việc trao giải chắc chắn sẽ không ích lợi ǵ cho ông Obama trong các cuộc đấu tranh chính trị nội bộ ở Mỹ. Dân Mỹ có thể bất măn v́ thấy “người Âu Châu” có ư gây ảnh hưởng trên chính trị nước Mỹ. Năm 1919 Tổng Thống Mỹ Woodrow Wilson được tặng giải Nobel Ḥa B́nh sau khi ông đề nghị lập Hội Quốc Liên để cho các nước gặp gỡ thường xuyên, tránh gây thêm chiến tranh. Nhưng sau đó Thượng Viện Mỹ nhất định không phê chuẩn việc gia nhập tổ chức quốc tế này, để sau này tổ chức đó tan ră.

Bây giờ Tổng Thống Obama sẽ bị cả nước Mỹ và cả thế giới nh́n vào và thẩm lượng, không phải với tư cách một trong nước Mỹ không thôi mà c̣n tư cách một người lănh giải Nobel Ḥa B́nh. Nếu ông tỏ ra cứng rắn trong trường ngoại giao, thí dụ đưa thêm 40,000 quân sang Afghanistan như đang được yêu cầu, th́ người ta sẽ chỉ trích là hiếu chiến. C̣n nếu ông tỏ ra mềm mỏng, với Iran hay Cuba th́ ông sẽ bị chỉ trích là không làm đúng trách nhiệm của một vị tổng thống mà chỉ lo bảo vệ danh tiếng con người lănh Giải Nobel Ḥa B́nh! Ông Obama ăn nói rất giỏi. Đến ngày sang Oslo lănh giải chắc ông sẽ t́m cách nói sao cho mọi người đừng trông đợi ở ông nhiều quá! Có thể ông sẽ nhắc đến một câu tục ngữ La tinh để làm vừa ḷng cả diều hâu lẫn bồ câu: Muốn có ḥa b́nh phải chuẩn bị chiến tranh! (Si vis Pacem para Bellum).