SỰ DUNG HÒA GIỮA GIÁO LÝ TỪ BI

VÀ TINH THẦN ÁI QUỐC

TRONG PHẬT GIÁO HÒA HẢO

Đỗ Tiến Nhã

 

Đức Huỳnh Giáo Chủ của Phật Giáo Hòa Hảo đã gắn liền vận mệnh dân tộc và các nền móng văn hóa đạo đức với sự tồn vong của đất nước như sau:

 

Hễ nước mất thì cơ sở của Ðạo bị lấp vùi,

Nước còn thì nền Ðạo được phát khai rực rỡ.

 

Một vài người lưu tâm đến đến công việc xã hội, khi nhìn qua mặt ngoài của P.G.H.H., đã tỏ ý thắc mắc vì sao Giáo lý của Ðạo là Giáo lý của Phật, nay người tín đồ P.G.H.H. vùa tri hành Giáo lý ấy, lại vừa đề cao tinh thần ái quốc bằng cách có lúc đã võ trang để bảo vệ quốc gia, như thế có xem như là mâu thuẫn với nhau chăng?

 

Ðể giải tỏa nghi vấn đó, chúng ta trước hãy nghiên cứu kỹ pháp môn tu Nhân học Phật của Ðạo, đồng thời phải tìm hiểu thế nào là từ bi và thế nào là ái quốc theo ý nghĩa chân xác của nó.

Trước khi làm điều đó thiết tưởng nếu quý vị đã hiểu sơ về những điều căn bản của giáo lý nầy thi quý vị hiểu rõ hơn mục đích của PGHH là gì. Nói khác đi quý vị có thể hiểu PGHH là sự tổng hợp của Phật, Khổng và Lão giáo, là ba trụ cột của văn hoá Việt Nam nói riêng và của vùng Đông Á nói chung nhiều nghìn năm.

Hơn nữa, nếu đã hiểu bối cảnh lịch sử chính trị trong đó nền đạo nầy ra đời thì chúng ta có thể dễ thông cảm hơn đối với chủ trương về sự gắn bó giữa t ừ bi và tinh thần ái quốc trong quan niệm của PGHH..

 

Từ bi không có nghĩa cầu an tiêu cực

Phần đông thường hiểu Từ bi là thể hiện của đức tính hòa nhã, nhu mì, và nếu cần, tư thế cứ ù lì bất động.

Người ngoại cuộc, có tinh thần đối kháng, còn cho từ bi là ngồi thừ ra đó, cứ “từ bi vi Phật”, ai chết mặc ai, ai gây gổ trối kệ, ai làm gì cũng phải, thấy sao hay vậy, chẳng nói không rằng.  Nhận xét đó còn sai xa giáo nghĩa uyên áo của thiền môn.

Chư Phật từng dạy rằng: “Từ năng dữ nhứt thiết chúng sanh chi lạc; Bi năng bạt nhứt thiết chúng sanh chi khổ”. Ðã phải ra sức để cứu khổ cho chúng sanh, phải làm cho chúng sanh được an vui, không bị ai đè lưng, bóp cổ, tránh được đói rét hoành hành, khỏi mắc phiền não bủa vây, thì từ bi là hiện thân của xả kỷ, lợi tha, nào có phải đâu là cầu an, tiêu cực!

Chẳng những không tiêu cực mà ta phải thẳng thắn nói rằng từ bi còn có nghĩa tích cực là đằng khác!

- Tích cực dìu dắt, dạy dỗ người kém hơn mình với tất cả lòng từ, không để cho mọi người lầm lạc vào đường tội lỗi, khiến họ tránh được mọi khổ đau, cùng khốn, xây dựng một con người đúng với chân thân chân tính con người của nó;

 

- Tích cực chống trả mọi hờn ghen, ghét bỏ của nội tâm, mọi đàn áp bất công có thể rắc gieo tai họa cho dân lành vô tội, rồi đem tánh bi mà bao dung, thương xót, tha thứ. Vậy kẻ nào muốn thực hiện trọn vẹn giáo nghĩa từ bi, nhứt định không phải là kẻ cầu an, tiêu cực, chỉ biết buông xuôi dòng đời ngày tháng muốn trôi giạt bồng bềnh bất cứ về đâu ...

 

Ái quốc không có nghĩa bài ngoại, hiếu sát

 

Trong bốn ân mà Phật dạy, có ân quốc vương thủy thổ. Bởi vì có đất nước ta mới có chỗ cư trú, sống còn; và quốc vương, theo quan niệm thời xưa, ta mới có an ninh trật tự. Do đó mà người tu Phật, không thể không bảo vệ biên cương, không thể không mang ơn người sáng quốc. Cho nên các sơn môn thiền chủ thời Ðinh, Lê, Lý, Trần tuy đã ăn nằm trong cửa Phật, từng thấm nhuần ý nghĩa từ bi, nhưng cũng không hề lãng quên bổn phận cần vương, cứu chúng.Tuy nhiên, ái quốc không có nghĩa bài ngoại, hiếu sát, và nhất là nhà tu hành càng không nên quên chủ nghĩa từ bi bác ái của mình. Vậy ái quốc nhất định không phải chống ghét kẻ ngoài, và không vì chóa mắt quyền mà hăng say sát phạt.

 

Ái quốc là một cạnh khía của Từ bi

Như trên đã thấy, Từ là phải tìm cho chúng sanh niềm vui và Bi là phải xót thương và phải làm cứu khổ cho mọi người. Nếu nước mất thì người dân mất hết niềm vui, phải bị xích cùm ràng buộc, chết hại thảm thương, người có lòng từ bi đâu nỡ thấy đồng chủng mình bị kẻ xâm lăng giày xéo!

Phương chi “hễ nước mất thì cơ sở của Ðạo bị lấp vùi, nước còn nền Ðạo được phát khai rực rỡ”. Cho nên cứu quốc cũng là một hình thức bảo vệ tín ngưỡng nữa. Trong tứ đại trọng ấn, riêng về ân đất nước, Ðức Giáo Chủ đã dạy các tín đồ của Ngài rằng:

“Hãy tùy tài tùy sức, nổ lực hy sinh cho xứ sở. Thoảng như không đủ tài lực đảm đương việc lớn chưa gặp thời cơ giúp đỡ quê hương, ta phải ráng tránh đừng làm việc gì sơ xuất đến đỗi làm cho nước nhà đau khổ, và đừng giúp cho kẻ ngoại địch gây sự tổn hại đến đất nước. Ðó là ta đền ơn cho đất nước vậy”.

Giáo lý từ bi và tinh thần ái quốc cùng dung hóa môt cách thích đương.

 

Bởi quan niệm đất nước là hệ trọng cho kiếp sống của con người và sự tồn vong của Ðạo pháp, nên khi nó bị xâm lăng, Ðức Giáo Chủ đã chủ trương cứu nguy tổ quốc. Ngài đã quả quyết trong mấy vần thơ:

Thấy dân thấy nước nghĩ mà đau

Quyết rứt cà sa khoác chiến bào

Ðuổi bọn xâm lăng gìn đất nước

Ngọn cờ độc lập phất phơ cao

 

Và để động viên tinh thần sĩ dân góp phần chống đỡ giang sơn, Ngài đã hô hào sự tích cực góp tay của các giới.

Ðối với thanh niên, Ngài nhắc nhở:

Trải qua cũng lắm hồi vận bỉ

Rồi anh em tráng sĩ đứng lên

Liều mình đục pháo xông tên

 

Còn đối với phụ nữ, Ngài cũng không quên khuyến khích họ tham gia phong trào cứu nước:

Chị em ơi! Bắc Nam là một

Chị em là rường cột giống nòi

Dở sử xanh Nam Việt mà coi

Gương Trưng Triệu còn soi muôn thuở.

 

Tuy nhiên, bên cạnh tinh thần ái quốc đó, ta còn phải thiết tha nghĩ tới tình nhân loại đậm đà mà giáo lý từ bi đã ý thức cho ta. Hãy nghe lời giảng dạy của Ðức Giáo Chủ:

“Ngoài đồng bào, ta còn có thế giới người đang cặm cụi cần lao cung cấp những điều nhu cầu cần thiết; họ là nhân loại là những người đang sinh sống với chúng ta trên quả địa cầu.  Nếu không có nhân loại, thử hỏi dân tộc ta ra như thế nào? Ta có đủ vật liệu để dùng chăng? …

Vả lại cái tình từ bi bác ái của Ðức Phật mà ta đã nhận thức, rất thâm huyền quảng hượt. Cái tình ấy nó không bến không bờ, không phân biệt màu da, không phân biệt chủng tộc, nó cũng không luận sang hèn và xóa bỏ hết từng lớp đẳng cấp xã hội, mà chỉ đặt vào một: Nhân loại chúng sanh.

Thế ta không có lý do gì chánh đáng để vì mình hay vì đồng bào mình, gây ra tai hại cho các dân tộc khác. Trái lại, hãy đặt vào họ một tư tưởng nhân hòa, một tinh thần hỉ xả và hãy tự xem mình có bổn phận giúp đỡ họ trong cơn hoạn nạn”.

 

Nhưng người tu không được vịn vào cớ ái quốc mà để cho lợi danh cám dỗ. Tuy lăn xả vào đời để cứu dân giúp nước, những bậc chân tu tiêu biểu đứng đắn cho đạo Phật không bao giờ để lợi danh cám dỗ. Nếu họ vì sự cần thiết lắm mà phải đứng ra hoạt động cứu quốc thì đó là thực hiện bổn phận công dân, chỉ là trường hợp tự vệ, không phải vì danh vọng hão huyền, không phải vì mang nặng tư tưởng võ trang, mà mục đích tối thượng cũng chỉ là muốn đem lại phúc lợi cho toàn dân. Dưới ngọn đuốc từ bi, Đức Thầy lên tiếng:

 

“Vậy hãy coi toàn dân như anh em một nhà, mong họ liên kết với chúng ta để kiến thiết lại quê hương cùng nền Ðạo nghĩa. Những kẻ bạo tàn từ trước đến giờ, nay đã ăn năn giác ngộ thì hãy dĩ đức nhiêu dung tội trạng của họ, để sau này cho quốc gia định đoạt, còn mình chỉ khuyên họ trở lại đường lành, chớ chẳng nên làm điều gì thái quá mà động đến từ tâm của chư Phật. Mong các người hãy tuân theo” ...

 

Chung quy, việc cứu nước chỉ là một phương tiện trong một giai đọan để bảo vệ quốc gia đồng bào và tự do tín ngưỡng mà thôi. Khi thái bình trở lại, người Phật tử, tín đồ Phật Giáo Hòa Hảo, liền trở về vị trí nhà tu để được thẳng tiến vào cõi siêu hình giải thoát như lời Ðức Tôn Sư phán dạy:

 

Ðền xong nợ nước thù nhà

Thiền môn trở gót Phật Ðà nam mô

Chừng ấy mới tịnh vô nhứt vật

Bụi hồng trần rứt sạch cửa không

Chuông linh ngân tiếng đại đồng

Ta bà thế giới sắc không một màu. ♦

 

Đỗ Tiến Nhã

 

              [BANTIN]