Phùng Quán còn đây…  Ngô Minh   Nhân 13 năm ngày giỗ Phùng Quán (22-1-1995 – 22-1-2008) sắp tới, giữa tháng 10-2007, NXB Văn Nghệ đã phát hành một lúc 2 ấn phẩm văn học rất ấn tượng với bạn đọc: Phùng Quán còn đây! và Tôi đã trở thành nhà văn như thế nào.  Phùng Quán còn đây ! là di cảo của Phùng Quán và những hồi ức, bài viết của các đồng nghiệp bạn bè về con người, tác phẩm Phùng Quán do chị Vũ Bội Trâm, vợ anh Quán, và tôi sưu tầm, biên soạn. Sách dày 360 trang, bìa cứng rất sang trọng. Để đáp ứng mong ước của nhiều bạn đọc mến mộ Phùng Quán, NXB Văn Nghệ còn tặng kèm theo sách một đĩa CD Phùng Quán đọc thơ, gồm 16 bài thơ hay nhất của Phùng Quán như “Chống tham ô lãng phí”, “Lời mẹ dặn”, “Đêm Nghi Tàm đọc Đỗ Phủ cho vợ nghe”, “Say”… với giọng đọc cuốn hút thân quen của chính nhà thơ ở trên Chòi Ngắm Sóng. Cuốn băng thu trên Chòi Ngắm Sóng năm nào do Nguyễn Thanh Trà, một người Việt ở Cộng hoà Liên bang Đức cung cấp. Nghe lại giọng Phùng Quán đọc thơ sau 12 năm vắng tiếng anh, tôi đã khóc như một đứa trẻ. Tôi thầm cám ơn chị Thanh Trà lắm lắm. Tôi đã thành nhà văn như thế nào là cuốn hồi ký xúc động của Phùng Quán viết trong những năm cuối đời, mà vợ nhà thơ đã tìm thấy trong di cảo anh để lại. Cuốn hồi ký chỉ mới kể về bước ngoặt cuộc đời, từ anh bộ đội kéo phông màn cho đoàn Văn công Quân Khu 4 đến những tháng ở ngôi nhà của Văn nghệ Quân đội số 4 Lý Nam Đế, Hà Nội, gặp nhà văn Vũ Tú Nam, trong một tháng đã viết tiểu thuyết Vượt Côn Đảo và trường ca Tiếng hát trên địa ngục Côn Đảo. Cuốn hồi ký Phùng Quán viết dở ấy kể chi tiết từng ngày, từng ý nghĩ gồm 14 chương, với 208 trang sách rất cuốn hút người đọc. Với cách kể chuyện tài hoa, dí dỏm, chân tình, cuốn sách lôi cuốn bạn đọc từ trang đầu đến trang cuối. Cuối sách còn có bài viết cảm động của chị Vũ Bội Trâm, vợ nhà thơ kể chuyện đã phát hiện ra tập bản thảo trong di cảo của chồng, rồi cặm cụi chép biên tập cuốn hồi ký như thế nào. Tôi biết để có hai cuốn sách quý này, chưa kể người biên soạn, sưu tầm, các biên tập viên NXB Văn Nghệ đã âm thầm đi nhiều nơi, gặp gỡ nhiều người để xác minh nguồn tư liệu gốc, đã bàn luận cùng các tác giả từng câu từng chữ để có những trang sách trung thực nhất gửi đến bạn đọc. Trước hai tập sách này, năm năm qua, đã có 4 cuốn sách của Phùng Quán và viết về Phùng Quán được bạn đọc người Việt trong và ngoài nước đón nhận nồng nhiệt: Thơ Phùng Quán, Phùng Quán - Ba phút sự thật, Trăng Hoàng cung, Nhớ Phùng Quán. Hai cuốn sách mới Phùng Quán còn đây! và Tôi đã trở thành nhà văn như thế nào cung cấp thêm cho bạn đọc những cảm xúc mới, những hình ảnh mới về cuộc đời và tác phẩm của Phùng Quán mà trước đó chưa phát hiện ra, làm cho bức chân dung Phùng Quán trong chúng ta càng lấp lánh hơn, sâu sắc hơn và gần gũi hơn. Trong sách Phùng Quán còn đây!, trả lời phỏng vấn của báo Ấp Bắc trong chuyến đi Tiền Giang tháng 7-1988, nhà thơ Phùng Quán đã nói: ”Tất cả những gì đời tôi đã nếm trải để chất đầy một thế kỷ sống… Tôi tưởng chừng mình như không có tuổi thơ và không có cả tuổi thanh niên. Tuổi thơ tôi là một tuổi thơ nghiệt ngã. Và tuổi thanh niên lại càng nghiệt ngã hơn” (tr. 9-19). Trả lời câu hỏi “Nhân cách nhà thơ theo anh quan niệm”, Phùng Quán khẳng khái: “Không bao giờ được đổi giọng. Viết ngay và viết thẳng. Ngay thẳng thuỷ chung từ dòng đầu đến dòng cuối”. Đó là sự thật của tư cách, nhân cách văn chương Phùng Quán. Trong phần Di cảo Phùng Quán, tác giả đã viết rất xúc động về Tào Mạt, Bùi Minh Quốc. Anh gọi nhà thơ Bùi Minh Quốc là “người lính xích hầu” của cách mạng (tức người lính đi đầu trong đoàn quân ra trận). “Sự tích anh hùng và bi tráng của vợ chồng anh và đứa con gái nhỏ đầu lòng của anh đã trở thành vinh danh cho tất cả các nhà thơ chúng tôi, đã thay mặt cho tất cả những người làm thơ trên đất nước này, báo cáo với Nhân Dân và Tổ Quốc mình rằng: Những nhà thơ chúng tôi không phải chỉ có biết làm thơ. Khi Tổ Quốc kêu gọi, chúng tôi sẵn sàng dâng hiến mạng sống của mình, hạnh phúc của gia đình mình, và tất cả những gì tốt đẹp nhất của cuộc sống riêng tư cho sự sống còn và vận mệnh của Tổ Quốc” (tr. 26). Phần Di cảo… còn có những hồi ức, kỷ niệm của Phùng Quán về đồng chí, đồng nghiệp, những câu chuyện kể bên chiếu rượu được tập hợp chung trong cái tựa đề “Miên man nhớ lại”. Qua những câu chuyện về anh hùng Lâm Uý hết đạn, lao vào ôm tên lính Spahis của Pháp cao lớn lăn xuống sông Kiến Giang dìm chết hắn, chuyện chép thơ Hoàng Cầm vào báng súng, chuyện người anh kết nghĩa Thanh Tịnh... người đọc càng thấy rõ hơn tính cách Phùng Quán: luôn sống vì dân vì nước, sống có tình có nghĩa với bạn bè, đồng đội… Phần “Chuyện Phùng Quán” gồm 58 hồi ức, bài viết về tác phẩm Phùng Quán và thơ tặng Phùng Quán của rất nhiều nhà văn, nhà thơ đạo diễn điện ảnh, nhà báo, cả tiến sĩ toán học…, như Hoàng Phủ Ngọc Tường, Huy Thành, Nguyễn Trọng Huấn, Nguyễn Khải, Ngô Văn Phú, Lê Huy Quang, Nguyễn Bùi Vợi, Hoàng Vũ Thuật, Nguyễn Quang Thân, Bùi Minh Quốc, tiến sĩ toán học Nguyễn Xuân Tấn... Đây là những bài viết xúc động thấm đẫm tình người, tình đời. Mỗi bài viết đều đóng góp một khía cạnh mới trong cách sống, cách ứng nhân xử thế của Phùng Quán. Hoàng Phủ Ngọc Tường gọi Phùng Quán là “người không quên lời mẹ dặn”. Nhờ Hoàng Phủ mà ta biết được trong một chuyến thăm Vĩnh Linh, nơi địa đầu giới tuyến 17, khi đến ruộng dưa hấu, bổ trái dưa trên trảng cát cháy bỏng, Phùng Quán đã cúi rạp mình “lạy dưa” vì cảm khái trước sự cống hiến lớn lao cho con người” của một loài cây trái. Đọc hồi ức của Hà Nhật, bạn chí cốt của Phùng Quán, ta mới biết sau năm 1954, Phùng Quán đã từng đi thi Đại học Tổng hợp Văn, nhưng không đậu. Rồi những ngày sau vụ Nhân văn-Giai phẩm ấy, cái tên Phùng Quán làm ai cũng ngại tiếp xúc, nên đi ở trọ đâu anh cũng phải đổi tên. Thậm chí bà mẹ nuôi Tưởng Dơi ở Nghi Tam, cho đến khi chết vẫn không biết rằng đứa con nuôi rất đỗi yêu thương của mình chính là “tên” “Phùng Quán Nhân văn phản động”. Bà chỉ biết (cho đến khi nhắm mắt), thằng con nuôi ấy tên là Quân (tên Quân sau này có con trai Phùng Quán lấy đặt tên cho con trai là Phùng Quân). Đọc bài viết của Châu Diên ta mới hay, ngay năm 1955 đã có bài viết của một “nhà nghiên cứu tâm lý giáo dục” đánh trực diện vào tiểu thuyết Vượt Côn Đảo của Phùng Quán. Ông cách mạng giáo dục ấy “phê bình” rằng, tác phẩm này của Phùng Quán có nội dung phiêu lưu, anh hùng cá nhân, rồi kết luận đó là một tác phẩm độc hại vì không có tính tư tưởng cao. Trong lúc đó Vượt Côn Đảo được toàn quân, toàn dân đón đọc và được Hội Nhà văn trao giải thưởng... Đọc những bài viết của bạn bè về Phùng Quán, ta mới hay, mỗi lần giỗ Phùng Quán, cả nước có tới năm bảy chỗ nấu giỗ. Đó là sức trường tồn của một tên tuổi. Phùng Quán là một nhân cách, một tài năng được đặc biệt quý trọng và ngưỡng mộ nên, dù anh mất đã 12 năm rồi, nhưng ngày càng có nhiều thêm những hồi ức, những bài viết của mọi người về anh vẫn liên tục xuất hiện trên sách báo. Đó là sức sống, sức lan toả của con người Phùng Quán, điều mà không phải nhà văn nào cũng có được! Hồi ký Tôi đã trở thành nhà văn như thế nào hấp dẫn người đọc bởi câu chuyện hồn nhiên, rất lính. Phùng Quán kể rằng, sau khi hoàn thành nhiệm vụ vào “vai” phóng viên về Sầm Sơn, vác cái máy ảnh “không chụp ảnh được” (anh gọi là cái tráp thợ cạo) xông vào cản trở các phóng viên nước ngoài, trong dịp trao trả tù binh sau chiến tranh ở Sầm Sơn, Phùng Quán được lệnh trên trở về đơn vị cũ ở Khu 4. Nhưng một bước ngoặt đã đến với đời anh: đó là cái cột cây số rêu phong trên QL1A chỉ đường về Hà Nội. ”Tôi vạch cỏ, nhổ một nắm lau sạch hàng chữ số bên dưới chữ Hà Nội là 157 km” (tr. 15) “Thế là ba lô lên vai, ruột tượng gạo ngang lưng, đáng lẽ đi về phía Nam thì tôi lại đi ngược ra phía Bắc. Chính cái rẽ ngoặt bạt mạng đột ngột vô kỷ luật này do cái cột số rêu phong xui khiến đã đưa tôi vào một hoàn cảnh đặc biệt mà trước đó ngay cả nằm mơ tôi cũng không thấy” (tr. 16): Trở thành nhà văn. Nhưng đọc những chương hồi ký, tôi lại nghiệm ra một điều tâm đắc: Phùng Quán trở thành nhà văn là do tình cảm của cô bé Như ở Hải Thôn, con của ông chủ nhà mà Phùng Quán trọ. Cô Như ấy chính là người đọc đầu tiên của tiểu thuyết Vượt Côn Đảo khi nó vừa mới khai sinh những dòng đầu tiên. Sau đó nhà văn Vũ Tú Nam ở Văn nghệ Quân đội mới đọc và cho xuất bản. Chính cô Như đã giấu mẹ những củ khoai nướng để khuyến khích Phùng Quán viết tiếp câu chuyện. Rồi chính “em Như” đã viết thư giục Phùng Quán: ”Có chiếc thuyền nào vượt đảo về được đất liền không anh? Anh làm em khóc suốt. Anh viết tiếp đi cho em đọc với. Bao giờ anh viết xong? Khoai lang nhà hết rồi . Mỗi trang viết em sẽ bồi dưỡng anh một bánh đúc kê”. Anh Nguyễn Đức Bình, giám đóc NXB Văn Nghệ cho tôi hay, câu chuyện về “mối tình đầu” của Phùng Quán, chuyện cô Như Hải Thôn - Sầm Sơn thưởng khoai nướng, thưởng bánh đúc kê giục Phùng Quán viết từng trang Vượt Côn Đảo là có thật, nhưng hẳn nhiên là tên khác. Cô gái ấy bây giờ đã thành bà cụ 71 tuổi, nhưng mọi chuyện cụ vẫn nhớ như in và kể lại đúng như Phùng Quán đã viết trong hồi ký Tôi đã trở thành nhà văn như thế nào. Ôi sự thật sao mà đẹp đến vậy! Huế, 19-10-2007   Thư ngỏ gửi Phùng Xuân Bính và Huy Thắng  Ngô Minh   Thưa hai anh Phùng Xuân Bính và Huy Thắng, Sau đợt ra tham dự Hội chợ sách Quốc tế Vân Hồ (Hà Nội) ra mắt 2 tập sách mới của nhà thơ Phùng Quán Tôi đã trở thành nhà văn như thế nào và cuốn sách bạn bè viết về Phùng Quán Phùng Quán còn đây, tôi đi lang thang rượu thơ với bạn bè vùng châu thổ Sông Hồng 10 ngày, không biết gì về tin tức báo chí. Về Huế đọc mới thấy trên số báo Văn nghệ số 43, ra ngày 27-10-2007, có in bài viết “Đôi điều cần nói rõ thêm về nhà thơ Phùng Quán” của Phùng Xuân Bính và Huy Thắng. Mở đầu bài viết, hai tác giả cho rằng: “Trong mấy năm qua có nhiều sách báo nói về cuộc đời và văn thơ của nhà thơ Phùng Quán. Trong một số bài viết, chúng tôi nhận thấy có những chi tiết không đúng, thậm chí cường điệu. Đặc biệt gần đây tác giả Ngô Minh viết một bài báo dài đăng trên Tiền phong Cuối tuần “Chuyện tình ‘Trăng Hoàng Cung’ và nỗi niềm Phùng Quán. Tác giả đã hơn một lần nói đến một quãng đời của Phùng Quán với những cụm từ: 30 năm bị khổ đau 30 năm bị ném ra vỉa hè 30 năm bị dìm xuống bùn nhơ-lăng-nhục … Chắc chắn tác giả Ngô Minh có những tư liệu chính xác nào đó cho nên đã hạ những câu chữ hết sức nặng nề về thân phận thi sĩ họ Phùng như vậy?” Sau khi nghi ngờ tính chân thực trong những nhận định của tôi trong bài viết trên báo Tiền phong nói trên, hai tác giả cho rằng, họ đã làm việc và sống hết sức gần gũi với Phùng Quán trong hơn 20 năm liền ở Vụ Văn hoá Quần chúng, Bộ Văn hoá (cho đến khi anh Quán về hưu 1985), nên họ thấy viết về Phùng Quán như vậy là không đúng, vì thực tế không ai làm gì nhà thơ Phùng Quán cả! Bài viết của hai tác giả xin tóm tắt như sau: Ở cơ quan Bộ Văn hoá, nhà thơ Phùng Quán đã sống và làm việc hết sức bình thường như tất cả mọi người, mọi chế độ tem phiếu hoàn toàn giống như người khác. Phùng Quán được mọi người yêu mến, gần gũi. Phùng Quán thường xuyên đi về các địa phương, đi tận Nghệ An, Quảng Bình. Các bạn bè văn nghệ Hà Nội như Lê Huy Quang, Tạ Vũ, Trúc Cương, Nguyễn Quang Thân… vẫn đến phòng ông làm việc để trò chuyện rất thoải mái. Việc lên Thái Nguyên tăng gia 3 năm là do anh Quán khúc mắc chuyện riêng tư nên tình nguyện xin đi, cùng với một cán bộ tên là Hoan. Quãng thời gian này Phùng Quán viết đều, mượn tên một cán bộ trong cơ quan là Phương Văn… Ông không bao giờ nói năng bất mãn, xỏ xiên, bóng gió… Chỉ có một lần đi thực tế, đọc thơ ở Cát Hải, Hải Phòng, khi nói về bài thơ “Hãy nhớ lấy lời tôi” của Tố Hữu, Phùng Quán cho rằng, trong bài thơ phải đổi câu “Hồ Chí Minh muôn năm” lên trước câu “Đả đảo Nguyễn Khánh” mới hợp truyền thống người Việt Nam. Sau đó địa phương phản ánh lên cho rằng Phùng Quán về Cát Hải chê thơ Tố Hữu. Mà chê thơ ai chứ chê thơ Tố Hữu là chắc chắn có tội rồi. Thế là Phùng Quán không được đi thực tế nữa, mà được bố trí phụ trách tủ sách tư liệu nghiệp vụ, v.v… Thưa hai anh Phùng Xuân Bính và Huy Thắng, Đọc bài viết của hai anh, tôi hoàn toàn thông cảm và chia sẻ. Anh Phùng Quán đã nhiều lần kể với tôi về anh Phùng Xuân Bính, người bạn tốt đã cưu mang giúp đỡ gia đình anh Quán rất nhiều trong những năm hai người quen biết nhau. Tôi cũng đã từng được anh Quán dẫn đến đọc thơ tại nhà văn hoá bên bờ Hồ Gươm, nơi anh Bính nhiều năm làm giám đốc. Anh Phùng Quán còn kể với tôi rằng, gỗ để Phùng Quán dựng Chòi Ngắm Sóng đa phần là nhờ anh Bính kiếm giúp. Vì lẽ đó mà những điều hai anh kể về Phùng Quán trong bài viết “Đôi điều cần nói rõ thêm về nhà thơ Phùng Quán” là điều có thật 100%. Tôi tin là như vậy. Nhưng thưa hai anh, nhà thơ Phùng Quán là một trong những nhân vật đặc biệt của lịch sử văn học Việt Nam thế kỷ XX. Nhân cách, số phận và tác phẩm Phùng Quán đặt ra nhiều vấn sâu sắc cần suy nghĩ, nghiên cứu, lý giải để góp phần tạo dựng môi trường sáng tạo văn học nghệ thuật tốt đẹp hơn cho các thế hệ tiếp sau của đất nước. Con người Phùng Quán có hai phần: Phần tâm linh, nội tâm và phần cuộc sống ngày thường. Một số hiện thực mà các anh “nói rõ thêm” trong bài viết của mình chỉ mới là một phần nhỏ của cuộc sống mặt nổi của Phùng Quán. Trong cuộc sống mặt nổi này, Phùng Quán còn có nhiều điều quan trọng “cần nói rõ thêm” nữa, và nhiều người đã viết đã nói trong hai cuốn sách dày mà chị Bội Trâm (vợ anh Quán) và tôi đã sưu tầm, biên soạn: Nhớ Phùng Quán (NXB Trẻ, 2002) và Phùng Quán còn đây (NXB Văn Nghệ, 2007). Như việc: Phùng Quán lấy vợ không có đám cưới, không có nhà để đón dâu; không có chiếc gường tân hôn. Cô dâu Vũ Bội Trâm không được lên xe hoa, không được đưa dâu như bao người con gái khác khi đi lấy chồng - đó vừa là nỗi đau tâm linh vừa là nỗi đau thường nhật. Rồi chuyện sau 20 năm lấy vợ, đã có hai mặt con, Phùng Quán mới có một phòng xép gọi là “nhà” để hai vợ chồng sống chung. Chuyện không có sữa cho con bú, chuyện 30 năm “cá trộm - văn chui - rượu chịu” cũng là một sự thật; rồi chuyện mượn tên để in sách chui, không chỉ có anh cán bộ Phương Văn ở cùng cơ quan, Phùng Quán còn mượn tên nhà thơ đồng hương Thanh Tịnh, Đào Phương, Vũ Quang Khải (em ruột vợ) v.v… Cho đến năm 1987, trước lúc có quyết định phục hồi Hội tịch Hội Nhà văn, Phùng Quán vẫn phải mượn tên Đào Phương để in tiểu thuyết Tuổi thơ dữ dội với cái tên khác Buổi đầu thử thách ở NXB Thuận Hoá, Huế, nhờ một người bạn thơ là Hoàng Vũ Thuật đề xuất in và lặng lẽ biên tập. Mới in được một tập thì Phùng Quán được quyền ký tên trên sách, nên dừng lại để chuyển thành Tuổi thơ dữ dội. Nhiều người cho mượn tên để giúp Phùng Quán có chút nhuận bút như nhà thơ Thanh Tịnh. Nhưng cũng có người cho mượn tên rồi biết hoàn cảnh éo le của Phùng Quan nên cuỗm luôn nhuận bút. Anh Quán kể rằng, có lần anh thoả thuận với người ta mượn tên chia một nửa nhuận bút, nhưng sau đó anh đi đòi mãi, họ không trả tiền, chỉ cho lại Phùng Quán một cuộn giấy dầu cũ! Chỉ riêng nỗi khổ, nỗi nhục trong trong việc mượn tên đó lại không được gọi là “lăng nhục”, là “bị ném ra vỉa hè”, là “khổ đau” hay sao? Thưa hai anh Phùng Xuân Bính và Huy Thắng, Nhưng tôi biết, 30 năm Phùng Quán (tính từ vụ Nhân văn đến khi được phụ hồi Hội viên Hội Nhà văn (1957-1987) không đau đớn nhiều về cuộc sống vật chất dù vô cùng cơ cực, thiếu thốn. Trước khi về làm cán bộ bộ văn hoá có lương, có tem phiếu, từ sau Nhân văn - Giai phẩm Phùng Quán vẫn có trợ cấp của Hội Nhà văn 27 đồng một tháng, đủ ăn cơm đầu ghế (cơm bụi) lúc đó; mà đau đớn nhất của Phùng Quán là nỗi đau tinh thần. Là người yêu nước đến tột cùng, yêu nước từ trong cội nguồn máu thịt; yêu nước bừng bừng trong từng con chữ, vậy mà lúc nào cũng bị cấp trên nghi là “phản động”, “chống đối”, đi đâu cũng bị theo dõi dưới mọi hình thức. Đến nỗi, những người yêu mến in thơ cho Phùng Quán hay đưa Phùng Quán đi nói chuyện ở vài chỗ trong địa phương mình cũng bị liên luỵ. Nhà báo Ngô Quy Nhơn, Tổng Biên tập báo Quảng Nam - Đà Nẵng Nguyễn Trung Dân, thư ký toà soạn báo Qủang Nam – Đà Nẵng Cuối tuần, năm 1987, vì in “Trường ca cây cà” của Phùng Quán đã bị mất chức ngay. Sau này nhà báo Ngô Quy Nhơn trở lại làm Tổng Biên tập báo Đà Nẵng. Còn nhà báo kỳ cựu Trung Dân thì vĩnh viễn xa nghề báo từ đó. Nhà thơ Hoàng Vũ Thuật, Chủ tịch Hội Văn nghệ Quảng Bình, 4/1991, vì đưa Phùng Quán đi đọc thơ ở một số trường học, hợp tác xã ở Đồng Hới, đã phải viết bản kiểm điểm v.v… Cho đến tận giữa năm 1994, trước khi mất mấy tháng, Phùng Quán còn bị nghi là tham gia tổ chức phản động ở Sài Gòn. Chuyện ấy được thông báo đến từng tận đảng viên và cán bộ đoàn thể, nên ai cũng biết. Điều đó còn hơn sự lăng nhục. Đó là nỗi đau lớn nhất trong đời Phùng Quán. Tôi có đủ tất cả tài liệu về việc này. Cho nên, kết thúc bộ tiểu thuyết Tuổi thơ dữ dội hơn ngàn trang, thằng Mừng, nhân vật chính, cũng chính là Phùng Quán, bi trọng thương, trước khi chết đã khóc lóc, năm nỉ với anh phụ trách: “Anh đừng nghi em là Việt gian nữa, anh hí”. Trong lời đề từ bài thơ “Trường ca cây cà” (Thơ Phùng Quán, NXB Văn học, 2003), Phùng Quán viết:   Ba mươi năm trước Tôi chết giữa Hồng Hà sóng dữ Tôi lại hồi sinh giữa xanh thẳm Hàn Giang…   Chữ “chết” ấy còn nặng nề hơn những “khổ đau”, “bị ném ra vỉa hè”, “bị bùn nhơ lăng nhục”. Trong Trăng Hoàng Cung (NXB Văn nghệ 2007, tr. 87-88), Phùng Quán viết:   Quá đau khổ Tôi hoá thành lì lợm Tôi xin em bớt giận… Nếu không được ngồi Thì tôi xin đứng Cùng với cây chổi em dựng ở xó nhà Nếu không được thở Tôi sẽ nín thở! … Em giận dữ la lên: Đứng trong xó nhà cũng không được đứng… Thì tôi xin ra đứng trước hiên… Đứng trước hiên cũng không được đứng! Thì tôi xin ra đứng ngoài ngõ… Đứng ngoài ngõ cũng không được đứng! Thì tôi xin ra đứng đầu đường… Đứng đầu đường cũng không được đứng! Lời yêu thương cũng không được nói! Thì tôi xin chết… Nhưng tôi không nói lời vĩnh biệt Vì tôi tin tôi sẽ hồi sinh… Dù hoả táng Dù chôn xuống chín tầng đất Trái tim dập nát của tôi vẫn thắm một khối tình!   Bài thơ quá đau buồn. Nhưng đó chính là tình cảnh “yêu không được yêu, nói không được nói”, chính là chân dung 30 năm của Phùng Quán. Nỗi đau đớn lưu lạc ấy được anh Quán cho là bằng “hai suất Kiều”, “và tôi đã trả giá cho Thơ bằng ba mươi năm tốt đẹp của đời mình” (Trăng Hoàng Cung, tr. 14); “Và trong cuộc chiến đấu nguy hiểm đó (tức chống tham ô lãng phí - NM) anh đã bị thương? – PQ: Phải. Trọng thương. 15 năm đi lao động cải tạo và tước quyền sáng tác xuất bản trong 30 năm - quyền thiêng liêng nhất của một nghệ sĩ” (Phùng Quán còn đây, tr. 11, NXB Văn nghệ 2007). Cái quyền thiêng liêng bị mất đó còn chết người hơn cả bị ném ra vỉa hè, bị bùn nhơ lăng nhục. Phải không hai anh Phùng Xuân Bính và Huy Thắng? Thưa hai anh Phùng Xuân Bính và Huy Thắng, Tôi là người rất yêu mộ nhân cách nhà thơ Phùng Quán. Vì tình yêu ấy mà tôi đã cùng chị Bội Trâm tổ chức bản thảo, sưu tầm, biên sọan đến ba cuốn sách Phùng Quán viết và viết về Phùng Quán. Mục đích làm sách là để người đời, nhất là các thế hệ sau hiểu đúng hơn tầm vóc của nhân cách và tài năng Phùng Quán. Ngoài ra không có một ý đồ gì khác. Hai anh đọc kỹ hai cuốn Nhớ Phùng Quán và Phùng Quán còn đây sẽ hiểu sâu sắc thêm, rõ thêm về nhà thơ Phùng Quán rất gần gũi của chúng ta. Gần gũi đến độ chúng ta đã hiểu nhầm anh, đã cho anh là “bình thường”, thậm chí tầm thường như mình, mà quên mất rằng, để cùng chạm cốc, cùng vui vẻ cười nói với chúng ta hàng ngày, anh phải nén nỗi đau đớn của mình vào lòng, nén đến độ nhiều người đã không nhìn thấy. Phùng Quán không oán trách, thù ghét ai, Phùng Quán không “bất mãn, xỏ xiên, bóng gió” như các anh đã viết, nhưng Phùng Quán luôn đau đớn tâm can vì luôn bị nghi ngờ, rồi bị tước mất quyền sáng tạo 30 năm sung sức nhất của đời mình. Đó là sự thật phải hiểu, phải thấy. Và Phùng Quán cũng đã viết về điều ấy không ít lần… Kính chào hai anh. Mong có lần tái ngộ… Kính thư © 2007 talawas

              [BANTIN]