CÂU CHUYỆN THỜI SỰ: Bình minh của thời đại Obama N hững gì liên tiếp xảy ra từ đầu năm 2008 cho đến ngày tổng tuyển cử tại Hoa Kỳ, và nhất là trong suốt tháng 10, đã và sẽ đánh dấu một biến chuyển rất lớn của toàn cầu. Những biến chuyển cực lớn xảy ra trong vài tháng cuối năm 2008 đã kết thúc một kỷ nguyên cũ, bắt đầu bằng cuộc chiến tranh lạnh sau thế chiến thứ 2, và chiến tranh Triều Tiên, sự vươn lên của các nước Nhật và Đức, rồi đến sự thắng thế của Hoa Kỳ sau xụp đổ của khối Cộng sản, dẫn đến một thời gian khá ngắn ngủi của một thế giới đơn cực. Biến chuyển 2008 đó cũng đã mở màn cho một thời đại mới mà ít ai có thể tiên đoán được “hình thái” của nó ngoài chuyện chuyển hướng đến một thế giới đa cực, với nhiều trung tâm quyền lực và kinh tế trải dài từ Tây sang Đông, cũng như chuyện cử tri Hoa Kỳ đã bầu vị tổng thống thứ 44 người gốc Phi Châu là ông Barack Obama, thuộc đảng Dân Chủ vào ngày 4 tháng 11 năm 2008.   Bài báo kỳ này do đó sẽ thử cố gắng phân tích một vài điểm chính đã dẫn đến, và chung quanh, cuộc đổi đời hết sức to lớn, hiện đang xảy ra mà không ai có thể tiên đoán chính xác trật tự (hay vô-trật-tự) mới của thế giới sẽ ra sao.   Như bất cứ một biến chuyển to tát nào mang tầm vóc lịch sử, luôn luôn có những nguyên nhân gần và các nguyên nhân xa, mà muốn thấu đáo chúng có lẽ chúng ta phải chờ đợi ít lắm là 5-10 năm nữa, mới có đầy đủ, xin tạm gọi đầy đủ, các sách báo nghiên cứu tường tận nhiều khía cạnh thật gút mắt của vấn đề. Ở đây chỉ xin mạn phép tóm tắt sơ sơ.   Cuộc bầu cử tổng thống thứ 44 của Hoa Kỳ vào đầu tháng 11 năm 2008 mang nhiều điểm bất ngờ và phá kỷ lục về chuyện bầu cử nguyên thủ quốc gia toàn cầu. Trước hết nó kéo dài lâu và mỏi mệt nhất. Mỏi mệt đến độ cử tri Mỹ vào giờ chót quyết liệt đua nhau xuống đường xếp hàng cả ngày để đi đầu phiếu mặc dù rằng là bầu cử ở Mỹ không bị cưỡng bách bắt buộc như ở Úc. Một vài gia đình người Mỹ gốc nước ngoài, như một gia đình nọ gốc Ấn chẳng hạn, đã bỏ dở nửa chừng chuyến về “thăm nhà” đáp máy bay trở lại Mỹ chỉ để đi bầu.   Thật ra thì cả 3 người dẫn đầu hồi đầu năm 2008, là bà Hillary Clinton, ông Barack Obama, và ông John McCain đều đã dòm ngó chiếc ghế tổng thống Mỹ cách đây ít lắm là 2 năm. Bà Clinton còn lâu hơn nữa, bởi lúc bà ra ứng cử thượng nghị sĩ tại New York, trước đây 8 năm, ai ai cũng có thể tiên đoán là bà ôm mộng làm nữ tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ. Ông Obama thì hơi khác. Có vẻ ông như là người anh hùng do thời thế tạo nên. Và thời thế đó, theo thiển ý, chính là trận bão Katrina làm tiêu hao thiệt hại rất nhiều ở các tiểu bang phía Nam nước Mỹ, mà người Mỹ da đen hứng lãnh tai ương của trận bão này nhiều nhất. Trận bão Katrina cũng cho thấy cái bất lực của chính quyền một nước giàu có nhất thế giới trước tai ương rơi vào dân thiểu số gốc Phi Châu. Nó cũng giống như nạn đói nhiều năm vào thế kỷ 18, nhất là vào các năm 1752 và 1774, ở Đàng Trong, đã đưa đến phong trào khởi nghĩa Tây Sơn, và nạn đói năm Ất Dậu 1945, đưa đền lớn mạnh của phong trào Việt Minh ở Bắc Việt. Riêng ông John McCain của đảng Cộng Hoà, ông này là một chính trị gia lão thành của đảng Republican, cũng như là một cựu quân nhân Mỹ đã từng là tù binh ở Bắc Việt trong thời chiến tranh từ 1967 đến 1973. Trước đây ông cũng đã vài lần thử ra tranh cử tổng thống nhưng chưa đạt đến mức đại diện cho đảng Republican như trong lần này. Hơi xui cho ông McCain lần này là giờ đây ông đã lớn tuổi (72 tuổi), và đã từng vào ra bệnh viện nhiều lần vì bịnh ung thư (da). Thỉnh thoảng ông cho thấy ông bắt đầu bị quên trước quên sau, nhất là trong mấy lần tranh biện với ông Obama, ông đi lộn đường khi muốn rời khỏi bục “sân khấu” tranh biện. Tuy vậy ai cũng mến phục ông John McCain là một người suốt đời đã hiến thân phục vụ cho nước Mỹ, một ông già gân, một chiến sĩ can trường rất xứng đáng được trở thành “tổng tư lệnh” quân đội. Chỉ tiếc một điều là hiện dân Mỹ đã và đang bắt đầu chán ngán chiến tranh.   Khi người Mỹ đồng tâm bầu cho ông thượng nghị sĩ Barack Obama vào chức vụ tổng thống Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ thứ 44, họ đã vô hình chung ghi dấu vào lá phiếu những sự việc hết sức nổi bật như sau: 1.      Chấm dứt ảnh hưởng thế hệ sinh sung, tức thế hệ sinh ra đời (thật nhiều) sau thế chiến thứ hai, kéo dài khoảng 10-15 năm. Đó là thế hệ của các ông bà Bill và Hillary Clinton và George W. Bush. Một thế hệ đang bị nhiều thế hệ đi sau (X và Y) ghen ghét. Mà thế hệ X thường được xem như thế hệ những người sinh ra đời trong khoảng 1961-76; thế hệ Y trong khoảng 1976-91. Bởi thế hệ sinh sung được hưởng thái bình (trừ chiến tranh Vietnam ) và đủ thứ vui buồn cuộc đời. Họ chứng kiến diễn văn nhậm chức của tổng thống Kennedy, theo dõi chiến tranh lạnh, chứng kiến phi thuyền không gian đầu tiên, rồi loài người đặt chân lên mặt trăng, phong trào phản chiến, rồi giới Hippies để tóc dài, có những thiên tài âm nhạc như Elvis Presley, the Beatles, ABBA, v.v. Mua được nhà khi giá còn rẻ so với đồng lương. Và quan trọng nhất, suốt cuộc đời của họ - họ toàn thấy nước Mỹ một ngày một lớn mạnh thêm ra, đi đến lãnh đạo thế giới, cũng như đã làm đảo lộn các hệ giá trị xã hội cổ truyền do ông cha để lại. Ông Obama, sinh ra đời vào năm 1961, tức ở khoảng sắp bắt đầu thế hệ X, chứ không phải thuộc thế hệ sinh sung. Và giới ủng hộ vận động viên cho ông, trong những lúc quan trọng, toàn là những người thuộc thế hệ X và Y (đa số da trắng) nắm vai chủ chốt, ngoài khối người Mỹ da đen gốc Phi Châu. Vai trò của thế hệ Y cũng rất quan trọng bởi chính họ đã thuyết phục được các phụ huynh của họ, hãy vì thương con mà bầu cho liên danh Obama-Biden. 2.      Hiện thực của những giấc mơ lý tưởng của thời thập niên náo động 1960-70. Trong đó có nhiều những giấc mơ của các danh nhân thời đại như anh em nhà Kennedy, mục sư Martin Luther King, tổng thống Lyndon Baines Johnson với chương trình Xã Hội Vĩ Đại Great Society, v.v. Nói trắng ra, đó là hàn gắn vết thương dân tộc Mỹ qua sự kì thị chủng tộc đã nhiều lần đe dọa xé nát nước Mỹ. Nổi bật nhất trong chuyện này phải kể đến việc thượng nghị sĩ Obama đã thắng cử vẻ vang các tiểu bang hết sức bảo thủ từ trước như: Ohio, Florida, Virginia và Iowa. Đặc biệt tại Virginia , chỉ 40 năm trước còn có luật cấm hôn nhân dị chủng giữa da trắng và da đen. 3.      Việc đắc cử tổng thống của ông Obama, cũng như việc chọn lựa bà thống đốc Sarah Palin làm ứng cử viên phó tổng thống phe Cộng Hoà của ông John McCain, cũng cho thấy đây là lần đầu tiên, cử tri Hoa Kỳ bắt đầu phải nghĩ đến giải pháp Trương Vô Kỵ, tức bầu lên những chức vụ quan trọng nhất quốc gia những người chưa có đầy thành tích hay kinh nghiệm ở chính trường. Ông Obama mới làm thượng nghị sĩ chỉ trên dưới 4 năm trong nhiệm kỳ đầu, trong khi bà Palin mới làm thống đốc một tiểu bang rất nhỏ là Alaska, chỉ mới có 2 năm. Cả hai đều không phải là những người có ô dù ở Washington , hoặc thuộc hay dựa vào những gia đình triều đại có thế lực trong đảng ở tại đó. Sự kiện này cho thấy một mặt nước Mỹ bắt đầu thấy thế giới đã thay đổi, và ở mặt khác thời mới phải có người mới. Không thể dựa vào những khuôn mặt xưa cũ, bởi thế nào họ cũng không thể đề ra giải pháp nào mới cả. Đó là một trong những lí do mà bà Hillary Clinton, sau cùng phải ngã đạn, bởi ai cũng biết nếu bà trở thành nữ tổng thống đầu tiên, phu quân của bà là ông cựu tổng thống Bill Clinton thế nào cũng trở lại toà Bạch Ốc nhưng lại đứng sau hậu trường sân khấu, rồi đâu sẽ lại trở vào đó mà thôi. 4.      Ai cũng phải nhìn nhận ông Obama là một người hết sức thông minh, hay ít lắm ông có một ê kíp quân sư rất giỏi. Từ đầu đến cuối, ông là một kịch sĩ rất tài ba. Ông luôn luôn giữ vững phong thái của một người da trắng, và luôn luôn tránh kiểu nói chuyện lớn tiếng, hay nóng giận của người Mỹ gốc Phi Châu. Hay nhất là: (a) ông không nóng giận khi ông McCain nói xỏ rằng ông Obama không hiểu gì hết trong lúc tranh biện; (b) khi ông lên Tivi (chương trình Ellen Degeneres) để nhảy đầm thử cho dân Mỹ xem, ông Obama cũng nhảy đầm nhưng ông nhảy dở theo kiểu người da trắng, chứ hoàn toàn không nhảy theo kiểu “nghề của chàng” của người Phi Châu; và (c) ông Obama đã hết sức tránh né việc cộng đồng tài tử da đen xi nê hay Tivi ra mặt ủng hộ ông, như Oprah Winfrey mà ông từng từ chối lên show của bà trong khi vận động tranh cử. Ông đặt chú tâm vào khối đông đảo cử tri da trắng ở mọi tầng lớp xã hội. Phe đối lập cũng nhiều lần tính chơi Obama, nhưng không thành công bởi lúc nào ông cũng tránh nóng giận và cho người Mỹ biết ông chỉ mặc vào một lớp da màu mà thôi. Cơ thể và đầu óc ông là giống y như một người da trắng. Cao điểm của việc “chơi” ông Obama xảy ra khi một tờ báo lớn Mỹ đăng tranh hí họa ông Barack và bà Michelle Obama mặc quần áo dã chiến, mang súng ống chạm bàn tay nắm vào nhau theo kiểu người Phi Châu “bonjour” với nhau tại phòng bầu dục của toà Bạch Ốc, trên vách có treo ảnh của Osama Bin Laden nhìn xuống. Nhưng cũng không hiệu quả gì hết, mà ngược lại nó đã thúc đẩy những cử tri thầm lặng quyết liệt xuống đường đi bầu hơn vào ngày 4 tháng 11, và bầu cho phe Dân Chủ của Obama. 5.      Sự thật, từ bao nhiêu năm nay, dân chúng Mỹ đã được chuẩn bị tinh thần rất kỹ về việc một người Mỹ da đen lên làm tổng thống Hoa Kỳ. Đó là việc phim ảnh hay TiVi Hollywood không ngừng làm phim với vai tổng thống hay thẩm phán, hoặc giám đốc sở cảnh sát, giao cho các tài tử da đen. Nhiều tài tử ăn khách gốc Phi Châu như James Earl Jones, Morgan Freeman, Dennis Haysbert, v.v. đã được giao đóng vai tổng thống Mỹ, ngay từ đầu thập niên 1970’s. Về phía tổng thống vai nữ cũng vậy. Hollywood đã chuẩn bị từ năm 1964 với phim Kisses for My President (Nụ hôn dành cho tổng thnốg của tôi), với Polly Bergen và Fred MacMurray, và gần đây phim loạt chiếu Tivi Commander-in-Chief với Geena Davis. Và trong kỳ bầu cử vừa qua có thể nói hầu hết các minh tinh ở Hollywood hay giới kịch nghệ điện ảnh nói chung đều ủng hộ liên danh Obama-Biden của đảng Dân Chủ. Nhiều tài tử hay ca sĩ nổi tiếng đã tuyên bố nếu kỳ này phe Cộng Hoà thắng nữa họ sẽ di cư sang Canada sinh sống. Nhưng phe ủng hộ ông John “My friends” McCain thuộc giới Hollywood cũng không ít, và trong đó có cựu tài tử và đương kiêm thống đốc tiểu Bang California là ông Arnold Schwarzenegger, người thuộc đảng Cộng Hoà đã ủng hộ liên danh McCain-Palin hết mình. 6.      Bầu cử tổng thống Hoa Kỳ lần này cũng phá hết kỷ lục về gây quỹ cho việc vận động tranh cử. Phe ông Barack Obama đã gây được một món tiền kếch xù gần đến $500 triệu Mỹ Kim. Tiền dư đến nỗi vào giờ chót phe Dân Chủ thả tiền ra mua thời lượng để quảng cáo trên các kênh Tivi lớn ở Mỹ. Đây cũng là một trong những lí do đã khiến bà Hillary Clinton thua cuộc trong chặng đường giành chức ứng cử viên cho đảng Dân Chủ. Đến giờ chót bà Clinton thiếu nợ trên $20 triệu đô la, và nghe đâu ông Obama đã gíúp bà Clinton trả món nợ này, xem như món nợ chung của phe Dân Chủ. Trong khi đó tiền vận động tranh cử của ông McCain khi lên khi xuống, không đều, rất nghèo khi bắt đầu, nhưng sau khi bầu cử còn dư độ $60 triệu. 7.      Có thể nói hầu hết những quốc gia lớn trên thế giới có vẻ thích phe ông Obama đắc cử hơn. Không phải vì ông Obama là người đưa giải pháp hoà bình tốt đẹp cho toàn cầu – nhưng bởi lập trường ông Obama có vẻ sẽ tránh việc ăn hiếp, hay bẻ tay, các quốc gia cứng đầu (thuộc thế giới “Tự Do”) không chịu theo sát đường lối của Hoa Kỳ như thời ông tổng thống George W. Bush. Tuy nhiên, như đã nói ở trên, không ai biết được tân tổng thống Obama sẽ hành xử ra sao đối với vấn đề giao thương mậu dịch. Liệu ông sẽ bắt đầu chính sách bế quan toả cảng, làm khó dễ chuyện nhập khẩu hàng hoá vào nước Mỹ để bảo vệ công ăn việc làm của người Mỹ hay không. Chuyện này, không ai có thể tiên đoán được nhưng đã nghe ông nói đến nhiều lần khi vận động tranh cử. 8.      Nhưng ai cũng phải nhìn nhận – ông Obama chắc không dễ thắng ông McCain nếu cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu - bắt đầu từ nội địa nước Mỹ - đã không xảy ra trong suốt hai tháng 9 và 10, trước ngày bầu cử vào đầu tháng 11. Cuộc khủng hoảng kinh tế này có thể nói là không tiền khoáng hậu kể từ cuộc khủng hoảng kinh tế 1929-30, dẫn đến thế chiến thứ 2. Toàn cầu thất thoát gần đến $2 ức Mỹ kim tức $2000 tỷ đô la Mỹ. Mà tâm lý người dân luôn luôn kết nối kinh tế sụp đổ với cơ chế tự do thị trường của phe cực hữu thường xuyên được đại diện bằng đảng Cộng Hoà.   Một trang lịch sử mới đang bắt đầu.    PHẠM LÂM

              [ NSLONGHOA ]