Hình Ảnh Sông Hằng

TRONG ẤN GIÁO VÀ PHẬT GIÁO

Thích Quảng Phước

Ấn Độ xưa nay luôn được nhân loại xem là một trong những quốc gia huyền bí nhất thế giới. Sự huyền bí ấy bao gồm cả thiên nhiên, con người, văn hóa… đặc biệt là lãnh vực tín ngưỡng tâm linh. Và một trong những điểm tín ngưỡng nổi bật của Ấn Độ hàng ngàn năm nay là tín ngưỡng sông Hằng. Sông Hằng được xem là một trong những con sông nổi tiếng không chỉ vì nó là một trong những con sông lớn nhất, dài nhất, mà vì nó là cội nguồn của Ấn giáo (Hindu giáo), là tín ngưỡng thiêng liêng của gần một tỷ người; không những thế, đây cũng là con sông được nhắc đến nhiều nhất trong kinh điển Phật giáo.

1/ Vị trí và huyền thoại sông Hằng

Đất nước Ấn Độ được chia làm ba vùng chính. Vùng thứ nhất là vùng núi Himalaya, rộng từ 160 đến 320 km và trải dài khoảng 240 km dọc theo biên giới phía Bắc và Đông của Ấn Độ. Nó bao gồm những dãy núi bao quanh thung lũng Kashmyr, những dãy núi cao nhất thế giới. Vùng thứ hai là vùng Bán đảo Ấn Độ nằm ở phía Nam đồng bằng sông Hằng, nó bao gồm những khu duyên hải phì nhiêu; vùng này xưa là trung tâm để hình thành “Con đường tơ lụa” bao gồm đường biển và đường bộ. Vùng thứ ba là vùng đồng bằng sông Hằng, vùng này nằm song song với vùng núi Himalaya rộng từ 280 đến 400 km, hình thành bởi con sông Indus (Ấn Hà) chảy qua Punjab; phía Nam của nó là sa mạc Thar, mênh mông chạy dài đến Pakistan.

Sông Hằng bắt nguồn từ những đỉnh núi tuyết phủ ngàn năm thuộc dãy Himalaya của vùng Garwhal, bang Cuttar Pradesh, có độ cao từ 3000 đến 4500 m so với mực nước biển. Ấn Độ rất ít sông ngòi, do vậy người Ấn rất coi trọng các con sông. Với họ, dòng sông là người mẹ nuôi dưỡng và sinh ra thức ăn cho sự sống. Có nhiều huyền thoại liên quan đến việc giáng trần của Nữ thần sông Hằng được mô tả trong các sử thi của Ấn Độ như Mahabharata, Devi Bhavata, Bhagawata Purana, v.v… Theo sử thi Bhagawata Purana, sông Hằng được tạo ra từ việc đo ba thế giới trong ba bước chân của thần Vishnu (thần Bảo vệ), móng chân trái của thần Vishnu đã chọc thủng một lỗ trên Thiên hà chảy xuống dãy Himalaya hùng vĩ, sông Hằng có từ ấy; nó bắt nguồn từ Thượng giới và có tên Vishnupani (theo chân Vishnu).

Truyền thuyết về sông Hằng theo sự khẩn cầu của vua Bhagiratha là hấp dẫn nhất. Vua Bhagiratha bị một đạo sĩ độc ác dùng ánh mắt giận dữ thiêu đốt sáu mươi ngàn tổ tiên của vua thành tro bụi và chỉ có nước trên Thiên hà mới cứu được linh hồn của họ. Vua đã thành tâm khẩn cầu thần Shiva (thần Tái tạo) cứu giúp. Thương tình vị vua nhân từ, thần Shiva để dòng Thiên hà chảy qua mái tóc của Ngài và cũng xuống hạ giới, nhờ thế mà trái đất không bị vỡ vụn bởi sức mạnh kinh khiếp của nó. Thiên hà chảy xuống dải Himalaya, nơi dòng sông uốn khúc để khóa chặt vị đạo sĩ gian ác kia và chảy vào bình nguyên Ấn Độ, rồi chảy ra đại dương. Ở đó, nó tiếp tục chảy xuống địa ngục để tạo lại hình dáng cho tổ tiên của vua. Như thế sông Hằng được mệnh danh là dòng sông của ba cõi: Thiên đường, trần gian và địa ngục.

3/ Một thoáng sông Hằng

Vào một buổi sáng sớm cuối Đông trên đường chiêm bái các Thánh tích Phật giáo, sau khi chiêm bái vườn Lộc Uyển, chúng tôi viếng thăm sông Hằng tại Bernares (thuộc Veranasi). Mới năm giờ sáng, nhiệt độ lúc này rất lạnh, khoảng 10 độ C; nhưng trong sương sớm, từng đoàn người từ cụ già đến trẻ em với những cái lu, cái vò đội trên đầu hay những cái bình, lọ, ca trên tay cùng hướng về sông Hằng để tắm và nước về. Trời vẫn chưa sáng hẳn, bước theo từng bậc tam cấp xuống dòng sông, chúng tôi thấy những cụ già đứng run cầm cập dưới dòng nước lạnh, da đen thui, vốc từng cụm nước lên cầu nguyện và uống rồi can đảm ngụp đầu xuống tắm. Một bé trai còn ngái ngủ mặc một chiếc quần cộc, da gà nổi lên, tay chân thun lại vì lạnh, đứng ở mé nước không dám bước xuống, bị người bố đến bồng lên dìm xuống dòng nước “đá”. Đứng trên bờ có cả áo lạnh trên mình, tôi cũng nổi da gà, niềm tin của người Ấn thật mạnh mẽ!

Chúng tôi thuê một chiếc xuồng đi dọc theo sông Hằng để ngắm cảnh trong vòng một tiếng đồng hồ. Đến giữa dòng, chúng tôi thả hoa và đèn mua vội trước khi xuống xuồng; chúng quyện vào nhau với những hoa và đèn khác cùng lung linhnhẹ trôi trên dòng sông thật đẹp. Không biết những người khác nguyện cầu gì, chúng tôi chỉ nguyện cho thế giới hòa  bình, chúng sanh sớm gặp được Chánh pháp. Ngồi trên xuồng, nhìn lên bờ sông Hằng cao vút gần cả trăm bậc tam cấp mới đến mặt đường, hàng trăm ngôi đền Ấn giáo cổ kính cùng những lò thiêu xác mọc san sát bên nhau, có cả những giàn thiêu xác được bố trí gần mặt nước; phía bên kia bờ là một dãi cát trắng mịn mênh mông kéo dài xa tít… Đến bây giờ, tôi mới thật sự chứng kiến được hình ảnh “hằng hà sa số” mà đức Phật thường ví dụ trong kinh.

Xuồng đi được 15 phút thì mặt trời bắt đầu mọc, một khối cầu lửa đỏ ửng phản xạ trong sương mai lung linh đang từ từ nhô lên bên kia dải cát dài xa thẳm. Ngồi trên xuồng giữa trời nước mênh mông để thưởng thức “bình minh trên sông Hằng”, cảnh vật thật tuyệt vời.

Anh chèo xuồng người Ấn cho biết, bây giờ là mùa khô nên nước sông Hằng trong và trôi chảy nhẹ nhàng, khi đến mùa mưa nước sông Hằng sẽ dâng cao hơn 10m so với hiện tại, phủ cả vài chục bậc tam cấp thẳng đứng bên bờ và lấp cả những dải cát dài mênh mông bên kia, dòng nước cũng sẽ đục hơn và chảy xiết hơn. Trỏ tay xuống dòng nước, anh nói: “Dưới đáy sông là cả khối xương người, trung bình mỗi ngày, chỉ riêng khúc sông này đã có hàng chục xác người ném xuống, có xác đã thiêu thành tro, có xác chỉ cháy vài phần còn cả xương sọ, xương sườn, xương chân… và thậm chí có xác chưa thiêu… đến mùa nước lớn, tất cả sẽ được cuốn vào đại dương”.

Hết một giờ, anh chèo xuồng đưa chúng tôi về bến cũ, bây giờ dòng người đổ về bến đông đúc hơn; người tắm dưới sông cũng nhiều hơn. Gần bờ là các thiếu phụ trong bộ Sari sặc sỡ múc nước. Trên bờ các tín đồ bày hoa hương thức ăn ra cúng vái. Phía trên là các đạo sĩ đủ loại hình, có người mặc váy ở trần, có người ngồi, có người đứng, có vị trét tro vào mặt cầm chĩa ba hay cầm chuỗi, cầm đèn, v.v… Tất cả đều có những động tác riêng, múa máy, nguyện cầu một cách bí ẩn. Trên bầu trời những bầy quạ đen ngửi thấy xác người thiêu bay đến và sà xuống ăn những thức ăn các tín đồ để lại… cảnh vật quá huyên náo và ồn ào. Chen chân một lúc, chúng tôi cũng ra được bên ngoài; ở đây, lại là khu chợ “chồm hổm” nhóm giữa đường đủ loại hàng hóa, rau quả, người, bò, chó, v.v… chen chúc nhau với đủ thứ mùi hôi nồng nặc! Đã thế, chúng tôi lại bị níu chân bởi sự mời mọc của các anh cò: cò các loại xe, cò bán các loại tơ, cò giới thiệu nhà hàng, v.v… Cuối cùng chúng tôi cũng ra khỏi đám đông ồn ào, dùng điểm tâm qua loa ở một quán bên đường rồi vội vã lên đường để kịp chiêm bái thánh tích Bồ-đề Đạo tràng.