Đại Học VN

bị 'tư duy cổ hủ kìm hãm'

Trong số báo mới nhất với nhiều bài nhận định về giáo dục Việt Nam, báo Chronicle of Higher Education của Mỹ nhận xét hệ thống đại học của Việt Nam tiến bộ chậm chạp và không khác gì so với 20-30 năm trước.

Tờ báo chuyên về giáo dục này viết: “Các nhà kinh tế chỉ ra rằng Việt Nam không có nổi một trường đại học được xem là có chất lượng quốc tế.”

“Đất nước này thiếu môi trường nghiên cứu khả tín, đào tạo ít tiến sĩ và sa lầy trong kiểu giáo dục Sôviết. Sinh viên vẫn phải nghe các bài giảng về cái xấu xa của chủ nghĩa tư bản.”

Ký giả Martha Ann Overland đến Việt Nam để thực hiện loạt phóng sự về hệ thống giáo dục.

Là một nước đang phát triển, Việt Nam đối diện các vấn đề giống như nhiều nước ở Đông Nam Á: lương giảng viên thấp, học vẹt, phòng học quá tải và thiếu trang thiết bị.

Nhưng Đặng Văn Thanh, giảng viên Đại học Kinh tế TP. saigon , nói với người phóng viên rằng vấn nạn thật sự là đất nước bị kìm hãm bởi tư duy cổ hủ.

Bộ Giáo dục – Đào tạo là một trong những di sản còn lại của hệ thống quản lý tập trung trong chế độ Cộng sản. Đảng Cộng sản, chứ không phải giáo sư chuyên ngành, quyết định nội dung và cách dạy.

Ông Thanh, một người có thâm niên 23 năm trong hệ thống đại học, nói: “Khi chính phủ tổ chức cuộc họp của 230 hiệu trưởng đại học, không ai dám lên tiếng. Nếu làm thế, họ sẽ trả giá, và họ ngại.”

Ông Phạm Phụ, thành viên trong Ủy ban Giáo dục Quốc gia, là người có thể lên tiếng, và ông dám làm thế. Từng là thành viên Quốc hội và là giáo sư, sự ngiệp của ông Phụ đã đạt đến một mức khiến ông có thể ăn nói tự do.

“Không dễ mà thay đổi tư duy nhiều người,” ông Phạm Phụ ám chỉ các viên chức trong Bộ Giáo dục.

Ông nói chính phủ hiểu rằng cần thay đổi triệt để hệ thống giáo dục. Việc Việt Nam sắp làm thành viên của WTO cũng tạo thêm sức ép.

Nhưng hầu như mọi đề xuất cải tổ trình lên – từ nâng quyền tự chủ đến việc tăng học phí – đều bị nói là cần nghiên cứu thêm hoặc lặng lẽ xếp xó.

Ông Phụ nói Việt Nam đang cần những người mới. Những tài năng giỏi nhất thì đã đi làm cho công ty tư nhân, nhưng theo ông, còn hàng ngàn người có học thức ở nước ngoài muốn trở về cống hiến.

Nhưng với đồng lương giảng viên chỉ khoảng 150 đôla một tháng, và một chương trình học do nhà nước áp đặt, ông nói viễn cảnh nghề nghiệp không sáng sủa gì.

“Chúng ta sẽ chưa thấy thay đổi trong quãng đời còn lại của tôi,” ông thừa nhận.

Bức xúc

Học sinh và bố mẹ của họ ngày càng mất kiên nhẫn. Học phí ở đại học công rẻ, bằng cấp vẫn được xem là cần thiết, nhưng học xong cũng chưa chắc đã có việc làm tốt.

Thi cử cũng lộn xộn, và việc quay cóp, gian lận đang diễn ra tràn lan. Có thể vì nhiều môn học không còn thích hợp và sinh viên thấy việc học chúng là vô nghĩa, nên việc gian lận không còn bị xem là điều xấu xa như trước.

Ngày càng nhiều người giàu có sẵn lòng bỏ tiền với hy vọng con mình được hưởng sự giáo dục tốt nhất.

Những rào cản về đầu tư nước ngoài khiến hiện chỉ mới có một đại học nước ngoài vào Việt Nam, đó là trường RMIT của Úc.

Đến nay nhiều đòi hỏi – như việc bắt đại học nước ngoài cũng phải dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh và “Chủ nghĩa Xã hội Khoa học” – đã khiến nhiều trường nước ngoài tuy có quan tâm, nhưng vẫn chờ thời. Nhiều trường tin rằng có thể kiếm tiền ở Việt Nam, chỉ có điều, chưa phải lúc này.

Một đại học mới

Một số nhà cải cách đề nghị Việt Nam nên xây dựng một trường đại học đẳng cấp quốc tế.

Họ tin đầu tư cho các trường hiện có sẽ không thay đổi tư duy căn bản của con người. Theo ho, cạnh tranh từ một trường hoàn toàn mới sẽ làm môi trường thức tỉnh.

Ông Phan Văn Khải, thủ tướng sắp giã từ chính trường, là một trong những người ủng hộ ý tưởng. Trong chuyến thăm Mỹ năm ngoái, ông gặp các viên chức Đại học Harvard và thảo luận dự án.

Các tờ báo ở Việt Nam hoan nghênh đề xuất, và người đọc báo thường xuyên có thể nghĩ rằng chuyện đã xong rồi.

Nhưng không đơn giản thế. Ông Bùi Văn, cựu giảng viên chương trình Đào tạo Kinh tế Fulbright ở TP. HCM và nay làm ở trang web VietnamNet, nói đừng nên lạc quan.

Bộ Giáo dục là cơ quan có thẩm quyền duy nhất trong việc thành lập đại học mới. Đề xuất nộp hồi năm ngoái không đi tới đâu.

Những người ủng hộ dự án nói tiền không phải là vấn đề. Chính trị mới là vấn đề.

Ông Văn bảo: “Bộ không thích ý tưởng này. Một đại học quốc tế thì chẳng khác gì bảo mọi thứ họ đang làm chẳng ra sao.”

Ông Văn nói đang ngày càng có sự bức xúc rằng sinh viên học nhiều năm ở trường, nhưng tốt nghiệp không mang theo mấy kiến thức.

Ngày càng có sự không hài lòng khi có quá nhiều lời hứa, mà thay đổi chẳng bao nhiêu.

“Các lãnh đạo nói chúng ta là một nước nghèo, nên cần chờ đợi,” ông Văn cảm thán. “Việt Nam mệt mỏi vì chờ đợi rồi.”