Bàn cờ mới ở Trung Đông 

Ngô Nhân Dụng

Cuộc chiến ở Lebanon đã làm mấy trăm người chết và thiệt hại vật chất hàng tỷ Mỹ kim, sau khi Không Quân Israel oanh tạc các thành phố lớn, đường sá, bến cảng và phi trường xứ Libanon để trả đũa vụ nhóm du kích nhóm Hezbollah bắt cóc hai binh sĩ Do Thái. Có dấu hiệu chính phủ Israel sẽ tiến quân vào sâu lãnh thổ Lebanon trong mấy ngày tới để tiêu diệt các lực lượng Hezbollah. Israel đã rút hết quân ở miền Nam Lebanon về nước vào năm 2000, sau 18 năm chiếm đóng, nay đang quay trở lại và không biết đến bao giờ sẽ rút về.

Trước cuộc chiến ngày càng tàn khốc, các chính phủ Á rập và Hồi Giáo trong vùng Trung Ðông lên tiếng phản đối Israel nhưng họ cũng buộc tội nhóm Hezbollah gây sự trước. Người kết tội Israel mạnh mẽ nhất lại là ông Nuri Kamal al-Maliki, thủ tướng Iraq, một đồng minh của Mỹ. Ông Maliki mới được Tổng Thống George W. Bush tiếp ở Tòa Bạch Ốc và bí mật bay qua gặp ông vào tháng trước. Ông Maliki họp báo trong “Vòng đai xanh” do quân đội Mỹ bảo vệ, mạnh mẽ kết án “cuộc xâm lăng” của Israel, và ông kêu gọi ngoại trưởng các nước Á rập họp ngay tại Ai Cập để bàn một kế hoạch hiệp lực ngăn chặn cuộc xâm lăng Israel. Thái độ của ông Maliki hoàn toàn trái ngược với lập trường đứng hẳn về phía Israel của chính phủ Mỹ, với 134 ngàn quân đang bảo vệ chính phủ của ông ta, và nhất định không đồng ý việc Israel phải ngưng chiến.

Một thế cờ mới đang được mở ra trong vùng Trung Ðông. Tổ chức Hezbollah bỗng chốc trở thành mục tiêu chú ý của cả thế giới, và uy tín của họ bỗng nhiên gia tăng trong dân chúng các nước Á rập. Từ Yemen, Iraq đến Ai Cập, nhiều người biểu tình hoặc ký kiến nghị ủng hộ nhóm nhóm Hezbollah ở Lebanon! Dân chúng Ai cập đặt câu hỏi: Chính phủ đâu? Sao không cứu giúp người Lebanon? Trước mắt người dân Á rập, các người cầm quyền tỏ ra bất lực trước các hành động chiến tranh của Israel trên một nước Á rập khác. Từ cuộc chiến tranh Ai cập và Syria bất ngờ đánh Israel năm 1973 và thắng lớn trong mấy ngày đầu, đây là lần đầu tiên có một nhóm người Á rập đánh hỏa tiễn tới các thành phố ở Israel và cầm cự được trước các cuộc tấn công dũng mãnh của quân Israel. Nhiều người Á rập hãnh diện vì nhóm Hezbollah!

Người ta có thể hiểu được thái độ của các nước Á rập nếu nhìn vào yếu tố tôn giáo. Hầu hết các nước Á rập đều do những người theo giáo phái Sun Ni lãnh đạo, ở mỗi nước chỉ có một thiểu số theo phái Shi A. Nhóm Hezbollah dựa trên những người theo phái Shia A ở Lebanon, chiếm 40 phần trăm dân số 4 triệu người ở xứ này. Phần còn lại là những người theo Thiên Chúa Giáo, theo phái Sun Ni và giáo phái Druze tuy rất ít người nhưng ảnh hưởng rất lớn. Nhóm Hezbollah được chính phủ Iran hỗ trợ, Iran là một quốc gia Hồi Giáo với 95 phần trăm theo phái Shi A mà họ cũng không thuộc giống dân Á rập. Ông Maliki, thủ tướng Iraq thuộc một chính đảng theo phái Shi A có liên hệ với Iran.

Ở mỗi nước Á rập đều có một thiểu số người theo phái Shi A và họ chấp nhận cho đa số theo phái Sun Ni cai trị, nhưng mỗi khi có dịp họ đều bầy tỏ nỗi bất mãn vì bị phân biệt đối xử. Iran là một nguồn yểm trợ tinh thần của họ, và cũng có cả những hỗ trợ về vật chất. Nhóm Hezbollah là một thí dụ cụ thể. Khi Mỹ tấn công lật đổ Saddam Hussein, vốn là một chế độ của người Sun Ni thiểu số, người Shi A chiếm đa số ở Iraq đã vùng lên chiếm ảnh hưởng chính trị, với sự thỏa thuận của chính phủ Bush. Một “trăng lưỡi liềm” nhỏ của phái Shi A kéo từ Iran qua Iraq sang đến Lebanon, Sau đi, Yemen, nổi lên trong mảnh trăng lưỡi liềm lớn của khối Á rập Hồi Giáo. Cuộc chiến Iraq vô tình giúp Iran tăng uy thế, và họ sử dụng tiền bán dầu lửa để hỗ trợ các nhóm người Shi A ngay trong thế giới Á rập.

Trước cuộc nội chiến ở Lebanon (1975-1980) xứ này theo một bản hiến pháp phân chia quyền hành giữa các nhóm tôn giáo, sống hòa bình với nhau từ nhiều thế kỷ và từ khi được Pháp trả quyền tự trị vào năm 1943. Người Do Thái trở về thành lập nước Israel năm 1948 khiến hàng triệu người Palestine phải chạy, tràn qua Lebanon, đã phá vỡ thế cân bằng giữa các nhóm tôn giáo ở đó. Nội chiến xảy ra khi nhóm Falangist (Thiên Chúa Giáo) muốn đuổi người Palestine đi, và các nhóm theo Hồi Giáo chống lại. Israel đã hỗ trợ các nhóm Thiên Chúa Giáo, năm 1982 đã tấn công vào Lebanon để đánh bật Tổ Chức Giải Phóng Palestine ra khỏi xứ này. Từ cuộc tấn công đó, nhóm Hezbollah ra đời, lần đầu tiên kết hợp những người Shia A lại, mà xưa nay họ vẫn để cho người Sun Ni chiếm sân khấu chính trị. Syria đưa quân vào Lebanon trong đoàn quân Á rập bảo vệ hòa bình sau khi nội chiến chấm dứt, họ ở luôn đó cho tới năm ngoái mới phải rút về vì bị hầu hết dân Lebanon chống lại, và bị cả thế giới làm áp lực.

Năm 2000, khi quân Israel rút về nước, miền Nam Lebanon dần dần trở thành căn cứ địa của nhóm Hezbollah. Một mặt nhóm này xây dựng lực lượng, tàng trữ vũ khí do Iran giúp, mặt khác họ tổ chức các cơ sở xã hội, tương trợ dành cho người cùng giáo phái, biến thành một lực lượng chính trị. Năm 1992 đảng Hezbollah chỉ có được 12 ghế trong Quốc Hội Lebanon 128 người; năm 2005 họ đã chiếm được 23 ghế. Cuộc bầu cử năm ngoái, sau khi quân Syria chịu rút đi, đã được chính phủ Mỹ coi là một bước tiến trên đường dân chủ hóa thế giới Á rập mà Tổng Thống Bush vẫn hô hào. Trong chính phủ mới có hai ghế bộ trưởng dành cho đảng Hezbollah. Nhóm này tuy bị chính phủ Mỹ coi là một tổ chức khủng bố nhưng họ không liên hệ gì tới nhóm al Qaeda của Osama bin Laden. Bin Laden theo một giáo phái Sun Ni là Wahabi, đối với họ thì những người Shi A đều là bọn phản đạo!

Ngay khi Israel oanh tạc Lebanon, Tổng Thống Bush đang họp G-8 ở Nga đã kêu gọi không nên làm đổ vỡ “nền dân chủ mong manh” mới thành hình ở Lebanon. Nhưng việc tấn công của Israel có thể tạo ra hậu quả là chính phủ Lebanon sẽ rạn nứt, có thể tan vỡ, và nếu không giải quyết sớm thì nước này lại rơi vào một cuộc nội chiến mới.

Trước hết, nền kinh tế Lebanon đang suy sụp. Sau khi các cuộc nội chiến chấm dứt và quân Israel rút đi, người Lebanon đã tái thiết xứ sở rất nhanh. Tổng Sản Lượng Nội Ðịa lên tới 20 tỷ Mỹ kim mỗi năm cho một dân số dưới 4 triệu. Một trong những nguồn ngoại tệ chính là nhờ du lịch. Ngay bây giờ giữa mùa du lịch lên cao, nhưng nước này đang mất hết du khách. Các hải cảng bị phong tỏa, phi trường và đường sá bị phá hoại, nền ngoại thương tê liệt. Một chính quyền trong hoàn cảnh đó sẽ suy yếu, giá dầu lửa thế giới thì tăng lên kỷ lục, Lebanon có thể sẽ phá sản không thể trả được 40 tỷ Mỹ kim nợ sắp đến ngày trả lại vốn.

Chính phủ Lebanon có thể tan vỡ, cùng với giấc mơ xây dựng một quốc gia dân chủ làm mẫu ở Trung Ðông.

Nếu chế độ mới ở Lebanon đổ vỡ thì nhóm Hezbollah có lợi nhất. Hiện nay họ đã tạo được uy tín khắp các nước Á rập, coi như là lực lượng quân sự duy nhất đang đối đầu với Israel, trong khi các chính phủ Á rập đều nín tiếng. Người Shi A sẽ đoàn kết hơn sau lưng lãnh tụ Nasrallah. Dân chúng Lebanon cũng có thể ngả về nhóm Hezbollah, vì họ bị bom đạn của Israel giết và phá hoại. Nhóm Hezbollah vẫn tự hào họ là một lực lượng đã đánh đuổi quân Israel ra khỏi xứ sau khi đã hy sinh hàng ngàn “thánh tử đạo.” Ông thủ tướng Lebanon cũng lên án các cuộc oanh tạc của Israel vào nước ông là “man rợ.”

Vậy Israel được lợi gì khi tấn công Lebanon? Chính phủ Israel biết rằng nhóm Hezbollah đã củng cố ở miền Nam Lebanon, với hàng ngàn hỏa tiễn có thể bắn vào các thành phố ở Israel, và họ mới bắn để trả đũa Israel. Mượn cớ đòi hai người lính bị bắt cóc, Israel muốn nhân dịp này tiêu diệt lực lượng của Hezbollah. Cho nên không tập chưa đủ, chắc quân Israel phải tiến vào Lebanon để lục soát tìm tòi ở khắp các làng và thành phố phía Nam Lebanon. Nhưng phá hủy hết các vũ khí của Hezbollah cũng không đủ, vì nguồn tiếp tế của họ vẫn còn, từ Iran sẵn sàng chảy sang. Cho nên mục tiêu cuối cùng của Israel có thể là buộc Liên Hiệp Quốc phải nhúng tay vào, và đặt một đạo quân Liên Hiệp Quốc canh phòng ở dải đất miền Nam Lebanon, phía Bắc Israel, tạo một vùng trái độn. Cũng vì lý do đó, cả tuần nay chính phủ Mỹ và Israel đều chống lại lời kêu gọi đình chiến tức thời do Liên Hiệp Quốc, Nga, và Trung Quốc đưa ra. Họ cần thời giờ để tạo một thực tế quân sự mới ở vùng biên giới, trước khi ngồi vào bàn hội nghị.

Nhưng làm cách nào giải quyết vấn đề tận gốc, là Iran? Liệu Israel, hoặc Mỹ có thể tấn công Iran hay không? Trong lúc Mỹ còn vướng cẳng ở Afghanistan và Iraq, mà dư luận các nước Hồi Giáo và Á rập đều phản đối, khó tưởng tượng được một cuộc hành quân mới. Bất cứ một hành động gây hấn nào của Mỹ hoặc Israel cũng có thể bị Iran trả đũa bằng cách ngăn cản đường giao thông qua eo biển Hormoz, nơi dầu lửa từ Trung Ðông chạy qua trên đường tới Âu Châu, Nhật Bản, Trung Quốc, và Mỹ. Thế giới sẽ khủng hoảng kinh tế nếu giá dầu tăng lên cao và nhanh quá.

Nếu không đánh Iran được, chắc sẽ phải điều đình. Trên bàn cờ Trung Ðông, Iran trở thành một cường quốc trong vùng, không thể bỏ qua. Cuộc chiến tranh Iraq đã gây ra tình trạng đó. Ông Flynt Leverett, giám đốc phòng phụ trách Trung Ðông ở Tòa Bạch Ốc trong nhiệm kỳ đầu của Tổng Thống Bush mới nhận xét: “Tình hình trong vùng trở nên bất lợi cho Israel hơn là trước khi Mỹ tấn công Iraq. Quý vị thấy rằng từ năm 2003 đến giờ Iran đã có thế lực mạnh hơn trước, dưới một chính quyền cứng rắn hơn trước.” Ðó là một hậu quả không ngờ trước của cuộc tấn công Iraq.

Ngô Nhân Dụng