Thủ lĩnh thế giới tiếp tục là Hoa Kỳ

Guy Sorman

Lưu Vũ - Chuyễn ngữ
 

Bình luận của người dịch:

Cuộc họp thượng đỉnh 7 nước công nghiệp phát triển và giàu có nhất thế giới G7 và Nga diễn ra cuối tuần trước trong hai ngày 16-17/07/2006 tại St. Petersburg. Trong mấy ngày vừa qua, báo chí thế giới đã có không ít đánh giá và phân tích về cuộc hội nghị này.

Người Nga với tư cách chủ tịch luân phiên, là nước chủ nhà, trông đợi Summit 2006 – St. Petersburg như việc cầm con dấu đóng vào căn cước cường quốc của mình và long trọng được nghe mọi người tuyên bố Nga trở thành thành viên của WTO (Tổ chức Thương mại Thế giới).

Thế nhưng, diễn tiến của hội nghị hoàn toàn chỉ ra rằng, tham vọng của người Nga đã thất bại. Không khí của Putinograd không như mong đợi. Trong cuộc gặp trực tiếp, mặt đối mặt, tổng thống Hoa Kỳ - như khuôn mẫu của dân chủ - đặt trước mắt người Nga một Iraq với đầy bất trắc. “Thật tình chúng tôi không muốn có một thứ dân chủ như ở Iraq” – tổng thống Nga Putin đã nói như vậy.

Đề nghị của Hoa Kỳ cũng lịch thiệp như gợi ý của người Nga về cuộc gặp mặt Kaczynski – Putin tại Belarus. (Trên tuyến Warsaw-Moscow, vẫn còn rất nhiều điều khiến phía Nga không mấy thích thú bắt tay thân thiện L. Kaczynski, tổng thống Ba Lan từ 12/2005, người có nhiều thiên kiến tiêu cực về chính sách của Nga với Ba Lan, đặc biệt là lập trường của Nga về cách giải quyết hậu qủa để lại của Liên Xô trong quá khứ. Cuộc họp lại nằm ở Belarus, một đồng minh của Nga với chế độ độc tài và bóp nghẹt dân chủ, tố cáo Ba Lan là nước láng giềng can thiệp vào công việc nội bộ của Belarus và ủng hộ các đảng đối lập).

Anh quốc, đồng minh của Hoa Kỳ, trước cuộc họp đã đồng ý cử đại diện từ tòa đại sứ Anh tại Moscow tới dự diễn đàn “Một nước Nga khác” do phe đối lập tổ chức. Còn phu nhân của thủ tướng Tony Blaire, trong lúc chồng đàm đạo, bà đã đi gặp các tổ chức phi chính phủ và bảo vệ nhân quyền trước con mắt không thiện cảm của người Nga.

Hình ảnh của Canada, Nhật Bản, Italy tại St. Petersburg mờ nhạt. Và tất nhiên họ vẫn luôn là đồng minh của Hoa Kỳ như từ bao năm nay. Còn Pháp vẫn quen một mình một ngựa làm chàng hiệp sĩ cô đơn.

Điều quan trọng nhất là tổng thống W. Bush - dù không đưa ra hội nghị chính thức theo yêu cầu của Nga - đã nói tới vấn đề cải thiện dân chủ, nhân quyền tại Nga và Hoa Kỳ chưa thể đồng ý Nga gia nhập WTO. Cộng thêm nhịp cầu Đức - Hoa Kỳ được nối lại bằng những tuyên bố và cử chỉ hết sức thân thiện của bà thủ tướng Đức Angela Merkel trong 2 ngày W. Bush thăm Đức trước khi sang St. Petersburg – chứng tỏ xây dựng chiến lược quốc tế trên trục Berlin-Moscow không còn là ưu tiên của Cộng hoà Liên bang Đức. Một nước Đức mới trở thành đồng minh quan trọng, tin cậy của Hoa Kỳ và rất có thêm ý nghĩa khi CHLB Đức sẽ là chủ tịch luân phiên của Liên Hiệp Âu Châu (EU) sắp tới và là chủ tịch G8 trong năm 2007.

Tuần báo Wprost Ba Lan ngày 17-23/07/2007 đăng hình choán hết 2 trang trong đó W. Bush và Putin cùng đưa tay ra để bắt nhưng chưa thực hiện vì còn một khoảng cách nữa. Lời bình luận ngắn trên trang hình như sau: “Cuối cùng thì người chia bài trong cuộc chơi toàn cầu vẫn là Hoa Kỳ. Nước Nga với G7 chỉ là một sự thêm thắt. Không phải là G8 mà là G7 ½”.

Bài viết dưới đây của nhà báo, nhà xã hội và triết học danh tiếng của Pháp Guy Sorman (đã được DCVOnline giới thiệu trong bài “Cái nhìn huyền hoặc về tiềm lực Trung Quốc”, là một trong những nhận định tương tự. Bài được dịch từ nguyên bản tiếng Ba Lan, trên nhật báo Dziennik, ngày 18/07/2007.

Hội nghị thượng đỉnh G8 tại St. Petersburg khẳng định vị thế siêu cường quốc của Hoa Kỳ, sự cô lập của Pháp và một nước Nga khó dự đoán.

 

Người Mỹ gọi cuộc họp thượng đỉnh G8 trong cuối tuần qua là "cơ hội để chụp hình lưu niệm”. Và chỉ có thế đọng lại sau cuộc gặp gỡ của các vị nguyên thủ tại St. Petersburg. Hội nghị thượng đỉnh chưa bao giờ và sẽ không bao giờ là một cái gì đó lớn hơn điều mà người Mỹ mô tả, bởi vì G8 chẳng phải là một chính phủ nào đó của thế giới và không thể trở thành chính phủ này, xuất phát từ một lý do hết sức đơn giản: một chính phủ khác của thế giới đã và đang tồn tại. Đó là chính phủ Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.

Bản chất của sự việc trên đây có thể gây nên niềm tự hào hoặc căm thù; có thể là ủng hộ Hoa Kỳ hoặc chống lại Hoa Kỳ; nhưng toà án của chúng ta không thay đổi được thực tế.

Những vị anh hùng cánh hữu

Chúng ta quay lại với tấm hình chụp chung các vị nguyên thủ G8. Nó không chỉ cho thấy các khuôn mặt mà còn cho thấy những vết nhăn đặc thù; bằng một phương pháp chính xác nó mô tả vai trò của từng đại diện của các quốc gia. Chúng ta hãy bắt đầu từ Hoa Kỳ.

Tất cả mọi tranh luận về sự quan ngại đối với Hoa Kỳ trong vị thế siêu cường không thể nào che giấu được sự việc rằng, dù kinh tế của châu Á và EU tăng trưởng, kinh tế của Hoa Kỳ từ suốt 50 năm nay vẫn giữ nguyên một mức bội thế tương tự, tức là chiếm gần 1/3 toàn bộ kinh tế thế giới!

Lăng kính này cho phép người Mỹ - bên cạnh chi phí giảm, chỉ chiếm 3% thu nhập của họ - khả năng đầu tư tài chính cho lực lượng quân đội, mà sức công phá của nó lớn hơn tất cả các đối thủ của Hoa Kỳ gộp lại. Các phương tiện mà qua đó Washington muốn thực hiện tham vọng của mình, hoàn toàn không thay đổi; Hoa Kỳ vẫn tiếp tục dự án kinh tế với tầm vóc toàn cầu. Dự án dân chủ hoá thế giới. Từ thời gian Wilson được bầu làm tổng thống vào năm 1913, mỗi vị tổng thống kế tiếp của Hoa Kỳ đều gắn với một chiến lược giống nhau: trật tự hoà bình thế giới trên cơ sở của thị trường tự do giữa các quốc gia, cùng với nền dân chủ nhà nước.

Chiến lược này cũng là của W. Bush, thậm chí với một cách thức mới (ở mức thấp hơn so với Ronald Reegan, người đã có những phương pháp hiệu quả hơn). Từ quan điểm của Hoa Kỳ, mục đích duy nhất của cuộc gặp gỡ thượng đỉnh tại St. Petersburg là minh xác thêm nguyên tắc này, đó là chủ nghĩa đế quốc dân chủ (Nguyên văn: Democratic Imperialism – LV). Hoa Kỳ ủng hộ cuộc chiến của Israel vì Israel là một nhà nước dân chủ, trong khi kẻ thù của Israel thì không phải là những người dân chủ; tương tự, Hoa Kỳ chưa đồng ý để Nga gia nhập WTO (Tổ chức Thương mại Thế giới) vì nước Nga vừa không phải là một nhà nước dân chủ mà lại còn chưa có nền kinh tế thị trường thực sự. Hoa Kỳ không thích khoa trương gì hơn là chủ nghĩa đế quốc dân chủ.

Phải chăng thực tế này rất khó chấp nhận? Chắc chắn là như vậy; nhưng một chủ nghĩa đế quốc không dân chủ hoặc tình trạng vô chính phủ của thế giới sẽ tệ hại hơn chủ nghĩa đế quốc dân chủ Hoa Kỳ. Chúng ta hãy tưởng tượng một thế giới không có người cảnh sát: cái gì sẽ xảy ra với thương mại thế giới? Có bao nhiêu tàu bè sẽ đến được cảng mình muốn? Ai có thể ngăn ngừa được Trung Quốc, Đài Loan (Taiwan), Triều Tiên (Korea) và Nhật Bản dấn vào một cuộc xung đột khủng khiếp nếu không có quân đội Hoa Kỳ đang nằm tại khu vực đó? Ai sẽ là người phản kháng được mâu thuẫn giữa Ấn Độ và Pakistan để không xảy ra một cuộc tương sát nguyên tử? Ai là người mà cả châu Âu phải nhờ vả để ngăn chặn nội chiến tại Yugoslavia (Nam Tư cũ)?

Tại St. Petersburg, với chủ nghĩa đế quốc dân chủ, những người của châu Âu cũ khó nhất trong việc tìm cho mình cách ứng xử hợp lý, đặc biệt là nước Pháp. Người Đức và người Ý (Italy) không có ý định gây ảnh hưởng của mình lên toàn cầu và không đưa ra một cách giải quyết tổng thể nào. Với người bảo trợ Hoa Kỳ - họ cố gắng giữ một khoảng cách nhỏ nhất - để có thể xích lại gần ngay, chỉ vào lúc đòi hỏi họ phải như thế trong trường hợp đụng chạm trực tiếp tới lợi ích dân tộc. Và chính vì thế, Pháp đã rất cô độc tại St. Petersburg.

Sự cô độc của người Pháp

Chính phủ Pháp (không phụ thuộc cánh hữu hay cánh tả cầm quyền) vẫn bị cô độc một cách truyền thống trong các cuộc họp thượng đỉnh. Pháp công bố ý tưởng chống lại Hoa Kỳ như là đòi hỏi của đạo đức. Người Pháp cũng cô đơn ngay cả khi họ nói về trật tự thế giới bị chi phối bởi Hoa Kỳ, dù họ nói trong nhân danh những nước nghèo, nhân danh thế giới A-rập, nhân danh những trẻ mồ côi của châu Phi (Africa) hay của Nam Mỹ (South Ameica). Chỉ Pháp luôn nhắc nhở tới sự tồn tại của Liên Hiệp Quốc (LHQ), và chỉ Pháp rất thành thật cho rằng LHQ nên thay thế Hoa Kỳ và trở thành chính phủ của thế giới. Nhưng mà trong tất cả mọi vấn đề Pháp không có những người bạn cố định ở châu Âu. Pháp cũng chẳng có phương tiện kinh tế hay quân sự để thực hiện tham vọng của mình. Chính phủ Pháp, có lẽ đúng hơn, đưa ra xác nhận các ý định tốt đẹp xứng đáng được ngợi khen, hơn là một chiến lược mang tính tiên quyết trong quan hệ với Hoa Kỳ.

Trên bức hình chụp chung G8, giữa trung tâm của nó, hiển nhiên nhìn thấy vị chủ tịch không mong đợi của cuộc hội nghị: Vladimir Putin. Hình ảnh không được rõ ràng. Nước Nga không phải luôn luôn dân chủ, cũng như tiên đoán được nó.

Phải chăng nước Nga là dân chủ? Đúng hơn thì là một chế độ quân chủ dân bầu. Nước Nga là nền kinh tế thị trường? Nhà doanh nghiệp thực sự hiện nay là nhà nước và những chư hầu của nó. Nga là một nước phát triển? Đúng hơn là một Slovenian Saudi Arabia, trong dòng chảy của dầu và khi đốt người ta đẩy sang một bên vấn đề hiện đại hoá công nghiệp và cải thiện công ăn việc làm. Slovenianfile chiếm thế thượng phong mới trong đời sống trí thức; chúng ca hát về nước Nga thiên sứ đang ngồi dạng chân giữa phương Tây và phương Đông. Nước Nga là một đế chế? Không còn nữa – nhờ Boris Jeltsin, người anh hùng đã được biết đến, đưa đến sự phá sản của Liên Xô. Tuy nhiên, sự luyến tiếc về đế chế một thời vẫn còn tiếp diễn. Điều này hiện tại chỉ làm tổn hại đến các nước hậu Liên Xô mà trong đó có thiểu số người Nga sinh sống – các nước cộng hoà vùng Baltic và vùng Trung Á. Với các quốc gia khác, nước Nga mới (new Russia) có thể làm phương hại, nhưng không còn là sự thâm nhập của bất kỳ một dự án nào: lý tưởng của Nga, bất luận theo định nghĩa nào của nó, chỉ liên quan đến người Nga.

Warsaw ngày 20/07/2007