Một trật tự thế giới mới: Nga, Trung Quốc và Ấn Ðộ đang trở thành những thế lực toàn cầu
 

Tác giả: Sanjoy Banerjee

Người dịch: Nguyễn Ngọc Minh

LTS.- Ðây là bản dịch từ bài “Russia, China and India - New Poles in a Post-Unipolar World?” đăng trên website của New America Media. Tác giả là một giáo sư giảng dạy môn bang giao quốc tế tại trường đại học San Francisco State University và thường viết về Ấn Ðộ, Hoa Kỳ và thế giới. Người Việt dịch và đăng bài này với sự đồng ý của New America Media.

Trong năm nay, các ủy ban ngoại giao của Thượng Viện và Hạ Viện Hoa Kỳ đã ủng hộ thỏa ước hợp tác về hạch tâm giữa Hoa Kỳ và Ấn Ðộ với đa số phiếu rất lớn. Bây giờ người ta có thể lạc quan tin tưởng rằng thỏa ước này sẽ được thực thi. Trong khi đó, thế lực toàn cầu của Hoa Kỳ đang bị đẩy lui trên vài mặt trận. Cả thỏa ước hợp tác hạch tâm lẫn những thoái bộ của Washington trên sân khấu chính trị thế giới đều thuộc những phương diện của sự tan vỡ trong trật tự đơn cực và sự xuất hiện của một trật tự đa cực.

Nước Mỹ đang bị trói chân ở Iraq. Sự tiêu hao những khả năng và thanh thế của người Mỹ ở Iraq khiến cho Washington không thể đối phố với những địch thủ ở những nơi khác. Tàn quân Taliban đang trỗi dậy ở Afghanistan, và Hoa Kỳ không có đủ quân trừ bị để tăng cường cho nơi đó. Iran đang có thêm tự tin trong khả năng theo đuổi chương trình hạch tâm của họ, trong khi Bắc Hàn thách thức Hoa Kỳ và Nhật Bản với những cuộc phóng thí nghiệm phi đạn. Ðiều khiến cho hai sự kiện sau cùng này có thể xảy ra là sự gia tăng thế lực và tư tin của Nga và Trung Quốc. Sự làm ngơ của Moscow và Bắc Kinh đối với áp lực của Tây phương trong Hội Ðồng Bảo An Liên Hiệp Quốc đã khiến cho Hoa Kỳ, Liên Âu và Nhật Bản không thể huy động áp lực lên Iran và Bắc Hàn.

Sau khi Liên Bang Xô Viết sụp đổ, một nước Nga mới đã có lập trường rất thân Tây phương. Những lời hô hào của người Nga thời bấy giờ bày tỏ nguyện vọng rằng nước họ cần nên trở thành một quốc gia “bình thường” và “văn minh” như các nước Tây phương, nhờ sự trợ giúp của các nước này. Nhưng Tây phương đã đáp ứng bằng sự bành trướng của NATO, biến các nước Ðông Âu thành một liên minh quân sự đối nghịch với Nga một cách kín đáo. Dù vậy, Tổng Thống Vladimir Putin đã đáp ứng với những vụ tấn công khủng bố 911 ở Hoa Kỳ bằng cách ủng hộ kế hoạch của Washington thiết lập thêm những căn cứ quân sự trong vùng Trung Á. Hoa Kỳ đã đáp lại bằng cuộc tấn công vào Iraq và kế đó thúc đẩy những lực lượng chống Nga trong những nước cựu cộng hòa Xô Viết. Thêm vào đó, Washington mở một chiến dịch cáo buộc rằng nước Nga đang từ bỏ thể chế dân chủ. Trong khi sự thật là những cơ chế chính trị của Nga đang trở thành vững mạnh hơn và không kém dân chủ hơn những cơ chế như vậy của Pháp trong thập niên 1960. Nước Nga đang hồi phục từ nền kinh tế hậu Xô Viết và từ sự lụn bại trong kỹ nghệ vì giá dầu hỏa tăng cao. Một số ngành kỹ nghệ của họ đang hồi sinh, trong khi ông Putin thi hành những cải tổ về cơ chế. Kinh tế của họ lệ thuộc rất ít vào thị trường Hoa Kỳ. Tóm lại, nước Nga là một trung tâm thế lực độc lập đang lớn mạnh để trở thành một cực mới trong trật tự chính trị toàn cầu.

Trong lúc đó, cơn nở rộ kinh tế của Trung Quốc vẫn giữ đà tiến chứ không đi chậm lại. Cứ cách vài năm lại có những biến chuyển tốt hơn trong những liên hệ của họ với phần còn lại của thế giới. Các quốc gia Phi Châu đang thấy rằng Trung Quốc là nơi giúp họ bớt lệ thuộc vào Tây phương về kinh tế. Trung Quốc đang trở thành một thị trường đủ lớn để một số nước Nam Mỹ xuất cảng hàng hóa để giảm lệ thuộc vào Hoa Kỳ. Ở Á Châu, nền kinh tế của Trung Quốc là guồng máy tăng trưởng mạnh nhất.

Kể từ lúc bắt đầu có cơn nở rộ kinh tế của Trung Quốc, nhiều người tiên đoán rằng hệ thống chính trị của họ sẽ cáo chung. Ðã có những cuộc phản kháng ở Trung Quốc, nhưng chúng ở tầm mức quá nhỏ, không đáng kể đối với toàn thể xã hội rộng lớn. Sự tiên đoán rằng Trung Quốc sẽ sụp đổ về chính trị đã căn cứ vào một số sự kiện của lịch sử thế giới. Nhưng nó đã không xảy ra, vì dân chúng hài lòng về sự thịnh vượng, trong khi lo sợ xảy ra xáo trộn.

Tay chơi mới nhất trong trật tự toàn cầu là Ấn Ðộ. Sự ủng hộ nồng nhiệt của Quốc Hội Mỹ dành cho thỏa ước hợp tác hạch tâm Hoa Kỳ-Ấn Ðộ phản ảnh cả kỳ vọng của người Mỹ rằng Ấn Ðộ sẽ trỗi dậy như là một thế lực đáng kể và sự ý thức rằng nước Mỹ đang rất cần có những người bạn mới. Câu hỏi là hai nước này cần nên nắm tay nhau hợp tác như thế nào.

Người ta dễ nhận ra một số dự án hợp tác vì quyền lợi chung. Trong số đó có kế hoạch phòng thủ bằng phi đạn đủ để đối chọi với khả năng tàn phá không đáng kể như của Bắc Hàn và Pakistan. Có thể nói rằng trong một cuộc chiến tranh hạch tâm quy mô, hệ thống phòng thủ bằng phi đạn sẽ không có hiệu quả, nhưng trong một cuộc tấn công bằng vũ khí nguyên tử giới hạn, những hệ thống như vậy sẽ giúp giảm thiểu số tử vong. Chính phủ Bush đã nói về một chương trình phòng thủ như vậy trong năm 2001, nhưng kể từ đó đã không thực hiện được tiến bộ gì đáng kể. Sự thiếu thốn những tài năng kỹ thuật ở Hoa Kỳ, cho nên một số kỹ nghệ của nước này phải sử dụng những nguồn cung ứng từ nước ngoài (outsourcing), khiến cho người Mỹ cần phải hợp tác với Ấn Ðộ trong dự án quan trọng này.

Nước Mỹ bây giờ lo ngại rằng thế lực của họ sẽ sút giảm khi so sánh với Trung Quốc trong những năm sắp tới. Ngày nay Hoa Kỳ muốn giúp Ấn Ðộ tăng thêm sức mạnh để trở thành một lực đối trọng đương đầu với Trung Quốc. Trước đây Hoa Kỳ đã giúp Trung Quốc có thêm sức mạnh để đương đầu với Liên Bang Xô Viết, sau Cuộc Chiến Tranh Việt Nam. Bây giờ có sự khác biệt là cả Hoa Kỳ và Ấn Ðộ đang cùng muốn hợp tác với Trung Quốc. Kết quả lý tưởng và đáng để chúng ta mong ước là một trật tự quốc tế trong đó không một cường quốc nào muốn có hành vi gây hấn.

Những bài học của cuộc chiến tranh ở Iraq đã bắt đầu thẩm thấu vào ý thức của người Mỹ trong cả giới ưu tú lẫn quần chúng. Những quyền lợi của nước Mỹ bị thiệt hại ngay cả khi chỉ có sự đề kháng nhỏ trong những cuộc can thiệp ở ngoại quốc. Ðiều đó khiến cho nước Mỹ trở thành một loại cường quốc rất khác với loại mà ông Bush đã hình dung ra trong năm 2003.

Tuy Hoa Kỳ vẫn còn là cường quốc mạnh nhất trong những thập niên sắp tới, khả năng của họ để thống trị tất cả những nước khác cùng một lúc đã tan biến và thế lực của họ đối với những nước khác có vẻ sẽ tiếp tục sút giảm thêm nữa. Ðiều này có nghĩa rằng trong khi còn có thể cứu vãn được, Hoa Kỳ nên cố gắng tạo dựng những cơ chế mới có thể đứng vững mà không cần tới sự thống trị của người Mỹ. Trong nỗ lực đó, Hoa Kỳ và Ấn Ðộ sẽ tìm thấy nhiều quyền lợi chung.